Hindistondagi eng yirik aktsiyalar sotuvi millionlab odamlar uchun arzon mobil internetning tugashiga olib kelishi mumkin

Hindistondagi eng yirik aktsiyalar sotuvi millionlab odamlar uchun arzon mobil internet davriga chek qoʻyishi mүmkin

Tomosha qiling: Jio’ning chegirmali data-rejalari Hindiston raqamli inqilobining poydevori boʻlib keldi

Meta va Google tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan Hindistonning eng yirik telekommunikatsiya kompaniyasi Jio Platforms chorshanba kuni oʻz aktsiyalari savdosini boshlashi kerak.

Hindiston bozorlari uchun qiyin kechgan davrga qaramay, mamlakat tarixidagi eng yirik boʻlgan ushbu tarixiy 3,2 milliard dollarlik dastlabki ommaviy taklif (IPO) yetakchi global jamgʻarma menejerlari, mahalliy muassasalar va chakana investorlar tomonidan katta talab uygʻotdi.

21 oktyabrda obuna ochilganidan keyin bir necha soat ichida arizalar soni mavjud aktsiyalar miqdoridan ortib ketdi.

Osiyoning eng boy odami Mukesh Ambaniga tegishli boʻlgan Jio Hindistonning eng muhim kompaniyalaridan biri boʻlib, yarim milliard aholi uning arzon mobil internetidan foydalanadi. Ammo uning shiddatli yuksalishi turli bahs-munozaralar bilan ham kechgan.

Kompaniya 2106 yilda Hindistonning gavjum telekom bozoriga kirib kelib, millionlab hindistonliklarni tarmoqqa jalb qilgan oʻta arzon tariflarni taklif etdi.

Uning kirib kelishi telekommunikatsiya sohasida katta tub burilishga olib keldi. Bir paytlar 17 ta operatori boʻlgan bozor bor-yogʻi uchta kompaniyadan iborat oligopoliyaga aylandi, tanqidchilar esa moliyaviy imkoniyatlari keng boʻlgan ushbu kompaniyani raqobatchilarni siqib chiqargan narxlar urushini boshlaganlikda aybladilar.

Yaqinda Ilon Mask Ambanini “Hindistonning haqiqiy xoʻjayini” deb atovchi hujum qildi va Jio Starlink’ning Hindistonga kirishiga toʻsqinlik qilishga urinayotganiga shama qildi. Reliance bu daʼvolarni rad etib, Mask tomonidan boʻladigan raqobatni mamnuniyat bilan kutib olishini bildirdi.

Soʻnggi oʻn yillikda duch kelgan sinchkovlik bilan tekshiruvlarga qaramay, Jio’ning chegirmali data-rejalari Hindistonning raqamli inqilobi tayanchi boʻlib xizmat qildi, ulkan raqamli iqtisodiyotni yaratishga hamda Osiyoning uchinchi eng yirik iqtisodiyotida onlayn toʻlovlar, ovqat yetkazib berish va elektron tijoratni yanada hamyonbop qilishga yordam berdi.

Ishga tushirilganidan beri oʻtgan uch yil ichida mijozlarning maʼlumotlardan foydalanishi ellik baravarga oshdi, internet narxlari esa keskin arzonlashdi.

Jio’ning arzon tariflari bundan oʻn yil oldin Hindistonda internetdan foydalanish imkoniyatini yanada ommalashtirdi

Ushbu tajovuzkor chegirmalar Jio’ga 2026 yilga kelib taxminan 553 million mobil aloqa obunachilari bazasini tezda shakllantirishga yordam berdi. U shuningdek, boshqa sohalardagi oʻz pozitsiyasini mustahkamlab, simsiz keng polosali internet bozorining 50% ini va simli keng polosali internetning 40% dan ortigʻini egalladi.

Kompaniyani “Hindistonning raqamli dvigateli” deb atagan Emkay Global brokerlik firmasi maʼlumotlariga koʻra, Jio shuningdek, Hindiston simsiz maʼlumotlar trafigining 60% ini boshqaradi va Xitoydan tashqaridagi eng yirik 5G obunachilar bazasiga ega ega ekanini aytadi.

Ammo tahlilchilarning taʼkidlashicha, uning fond bozoridagi debyuti — unda aktsiyadorlar oʻz ulushini taxminan 3% ga kamaytiradi — Jio’ning narx belgilash yondashuvidagi oʻzgarishni anglatishi va ehtimol, koʻp yillik oʻta arzon tariflar davriga chek qoʻyishi mumkin.

“Jio’ning bozor ulushini egallash quroli sifatida arzon tariflardan foydalanish erasi oʻz nihoyasiga yetmoqda”, dedi KamayaKya Wealth Management hammuassisi Nitya Shah.

“Listingga chiqqan Jio minoritar aktsiyadorlar oldida javob berishi kerak... bu esa sunʼiy ravishda narxlarni past darajada ushlab turish ragʻbatini tarkibiy jihatdan kamaytiradi.”

Jio’ning kelajakdagi oʻsishi endi asosan chegirmali rejalar orqali obunachilarni jalb qilishga bogʻliq boʻlmaydi. Buning oʻrniga, u “5G ga oʻtish, tariflarni ketma-ket qayta koʻrib chiqish hamda tolali internet hech qachon yetib bormagan xonadonlarga simsiz keng polosali internetni yoyish orqali har bir obunachidan koʻproq daromad olishga” tayanadi, deyiladi Motilal Oswal brokerlik firmasi sharhida.

Listing shuningdek, Jio raqobatchilariga ham narxlarni oshirishga imkon berishi mumkin, chunki arzonroq raqobatchi tomonidan narxlar tushirib yuborilishi haqidagi xavotirlar soʻna boshlaydi.

“Ushbu oʻzgarishdan eng katta naf koʻruvchi kompaniya Vodafone Idea boʻlishi mumkin”, deydi Shah. “Bu sektorning eng zaif balans varaqasi eng kuchli ijobiy turtki oladigan lahzadir”.

Hindistonlik isteʼmolchilar uchun har qanday keyingi oshirishlar bir necha yil oldin butun soha boʻylab tariflarning oshirilishi ortidan yuz beradi. Tahlilchilarning aytishicha, narxlarning yana bir bor oshirilishi bozorda yangi mijozlar oqib ketishiga sabab boʻlishi mumkin, chunki narxga taʼsirchan mijozlar mavjud boʻlgan eng arzon rejalarga oʻtadilar.

Isteʼmolchilar yuqoriroq toʻlovlarga duch kelishi mumkin boʻlsa-da, Jio IPO’si investorlarga Hindistonning internetga boʻlgan cheksizdek tuyulgan talabiga — va kompaniya tomonidan koʻngilochar soha, bulutli hisoblashlar, oʻyinlar va moliyaviy xizmatlar boʻyicha taklif etilayotgan kengayayotgan raqamli xizmatlar ekotizimiga tikish qilish imkoniyatini beradi.

Hindiston arzon tariflar va smartfonlar kirib borishining ortishi sababli mobil internetdan foydalanish boʻyicha dunyoda ikkinchi oʻringa chiqdi.

Jio’ning har bir mijozga toʻgʻri keladigan oylik internet foydalanishi 2024 yildagi 28,7 GB dan 2026 yilda 42,3 GB gacha oshdi — bu ikki yil ichida 52% ga oʻsishni anglatadi. Baʼzi taxminlarga koʻra, aholining sof daromadi ortishi bilan ushbu oʻn yillikning oxiriga borib foydalanish yanada oshib, 65 GB ga yetishi mumkin.

Bularning barchasi Jio’ning har bir foydalanuvchiga toʻgʻri keladigan oʻrtacha daromadining uzoq muddatli oʻsishini qoʻllab-quvvatlashi kerak.

“Koʻpchilik raqamli xizmatlarning kirib borish darajasi Xitoy va AQShga qaraganda ancha pastligicha qolmoqda, bu esa [oʻsish uchun] sezilarli imkoniyat qoldiradi”, deydi Emkay Global.

Moody’s maʼlumotlariga koʻra, listing shaffoflikni yaxshilashi va investorlarga kompaniya uchun “aniqroq bozor bahosini” berishi kutilmoqda, chunki hozirda Jio faoliyati neftni qayta ishlashdan tortib chakana savdogacha boʻlgan Reliance Industries tarkibiga kiradi.

3,2 milliard dollar miqdoridagi Jio Platforms IPO’si Hindistondagi eng yirik aktsiyalar sotuvi hisoblanadi

Ammo Jio’ning Hindiston iqtisodiyotidagi markaziy va kengayayotgan oʻrnidan tashqari, investorlarning hayajoni Reliance konglomerati tomonidan soʻnggi yigirma yildan ortiq vaqt ichida ilk bor aktsiyalar sotuvi amalga oshirilayotganidan ham kelib chiqmoqda.

1958 yilda ziravorlar va poliester ip savdosi bilan shugʻullanuvchi kichik biznes sifatida boshlangan va keyinchalik toʻqimachilik, nefteximiya, neftni qayta ishlash, chakana savdo, telekom va raqamli xizmatlargacha kengaygan kompaniya uzoq muddatli boylik yaratishi bilan tanilgan va chakana investorlar orasida afsonaviy maqomga ega.

Reliance imperiyasi asoschisi Dirubxay Ambani 1980- va 90-yillarda aktsiyalarga investitsiya qilishni ommalashtirishda va uni treyderlar hamda boy oilalar doirasidan tashqariga olib chiqishda muhim rol oʻynagani aytiladi.

Dastlabki yillarda Reliance oʻzining yillik umumiy yigʻilishlarini katta eʼlonlar, dividend toʻlovlari va ommaviy aktsiyadorlik bayramlari bilan toʻla yirik tomoshalarga aylantirib, yakka tartibdagi aktsiyadorlarning ulkan bazasini yaratdi. Vaqt oʻtishi bilan bu juda sadoqatli investorlar bazasini shakllantirishga yordam berdi, ularning koʻpchiligi kompaniyaga chuqur emotsional bogʻlanib qolgan edi.

Reliance Industries aktsiyalari oʻtgan yil davomida deyarli 20% ga tushgan boʻlsa-da, uning uzoq muddatli koʻrsatkichlari hamon ishonch uygʻotadi.

“Kompaniya oʻttiz yil davomida izchil ravishda oraliq yillik taxminan 30% daromad keltirdi”, dedi Mumbaydagi WealthMills Securities vakili Krantxi Bathini BBC ga.

“Shu sababli, Jio IPO’si bilan ham xuddi shunday moʻʼjiza takrorlanishi mumkinligi kutilmoqda.”