Hech qanday kassa yoʻqmi? Oʻzbekistonda norasmiy savdo butun chakana savdoga qaraganda tezroq oʻsmoqda
Sakkiz oy ichida uyushmagan savdo 23,9 foizga oʻsdi — bu yirik, oʻrta va kichik korxonalar sotuvidan tezroqdir. Ushbu segment hissasiga mamlakat chakana savdo aylanmasining 10,3 foizi toʻgʻri kelmoqda. Milliy statistika qoʻmitasi maʼlumotlariga koʻra, yanvar-avgust oylarida Oʻzbekistonda uyushmagan savdo hajmi 38 trln soʻmga yetib, oʻtgan yilning shu davriga nisbatan 23,9 foizga oshdi. Bu eng […]
Hech qanday kassa yoʻqmi? Oʻzbekistonda norasmiy savdo butun chakana savdoga qaraganda tezroq oʻsmoqda
Sakkiz oy ichida norasmiy savdo 23,9 foizga oʻsdi — bu yirik, oʻrta va kichik korxonalar sotuvidan yuqoridir. Ushbu segment hissasiga mamlakat chakana savdo aylanmasining 10,3 foizi toʻgʻri kelmoqda.
Statistika agentligi maʼlumotlariga koʻra, yanvar-avgust oylarida Oʻzbekistonda norasmiy savdo hajmi 38 trln soʻmga yetdi, bu oʻtgan yilning shu davriga nisbatan 23,9 foizga koʻpdir.
Bu chakana savdoning asosiy toifalari orasida eng yuqori oʻsish surʼatidir. Taqqoslash uchun, yirik korxonalar 73,8 trln soʻmlik tovarlar sotgan — bu bir yil oldingiga nisbatan 20 foizga koʻp. Oʻrta va kichik korxonalar aylanmasi 17,8 foizga oshib, 258,6 trln soʻmni tashkil etdi.
Norasmiy savdoning ulushi umumiy chakana savdo aylanmasining 10,3 foizigacha koʻtarildi. Oddiyroq aytganda, chakana xaridlarga sarflangan taxminan har oʻninchi soʻm ushbu segment hissasiga toʻgʻri keladi.
Norasmiy savdo ortida nima yashiringan?
Rasmiy statistikada unga birinchi navbatda jismoniy shaxslar tomonidan dehqon bozorlarida, shuningdek, chorva, parranda va boshqa hayvonlar bozorlarida tovarlar sotilishi kiritiladi.
Bunday aylanmaning asosini aholi tomonidan tomorqa va shaxsiy yordamchi xoʻjaliklarida yetishtirilgan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining ortiqcha qismini realizatsiya qilish tashkil etadi. Bular fuqarolar yuridik shaxs tashkil etmasdan, mustaqil ravishda sotadigan sabzavotlar, mevalar, koʻkatlar va chorvachilik mahsulotlaridir.
Yirik savdo korxonalaridan farqli oʻlaroq, ushbu segment tuzilmasi boʻyicha taqqoslanadigan soliq va buxgalteriya hisobotlarini shakllantirmaydi. Shu bois uning hajmi tanlanma kuzatuvlar va bozorlarda jismoniy shaxslar savdosini oʻrganish asosida baholanadi.
Ushbu segmentning tez surʼatlar bilan oʻsishi davlat chakana savdoda sodir boʻlayotgan jarayonlarni qanchalik toʻliq koʻra olayotgani haqidagi savolni kun tartibiga qoʻyadi. Shu bilan birga, norasmiy savdoning oʻzi qonun buzilishini anglatmaydi: aholi tomonidan oʻz qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining sotilishi qonuniy bozorning bir qismi hisoblanadi.