Hatto monstrlar ham qoʻrqadigan bolalar uchun uchta dahshatli kitob

Hatto mahluqlarning ham yuragiga gʻulgʻula soladigan uchta bolalar dahshat-kitobi

Etni junjiktiradigan sharh «Koshmarlar ovchilari»ning birinchi juzidan boshlanadi, ustida birdaniga uchta frantsuz muallifi mehnat qilgan.

Syujetlarni Frank Tilye — professional yozuvchi va zamonaviy psixologik trillerlar muallifi oʻylab topgan. Tarixga u oʻzining kattalarga moʻljallangan kitoblariga xos chizgilarni qoʻshgan: psixologik jumboqlar va ilmiy tajribalar.

Rasmlar uchun komikschi Yomgi Dyumon javob bergan, u ilgari animatsiya va videooʻyinlarda ishlashga ulgurgan. Ranglar bilan esa rassom Drak shugʻullangan. Aynan u komiksning atmosferasi va kayfiyatiga kuchli taʼsir koʻrsatadigan rangli bezaklarni yaratgan. Va ishonavering, bu yerda koloristning mehnati haqiqatan ham sezilarli va juda muhim, lekin bunga hali yana qaytamiz.

Kitobning qiziqarli yaxlit syujeti bor. Bosh qahramonlar — oddiy maktab oʻquvchilari Tristan va Esteban — ularning sababini tushunish va somnologiya klinikasi patsiyentlariga uyqu bilan bogʻliq muammolardan xalos boʻlishga yordam berish uchun oʻzgalarning koshmarlariga kirib borishadi. Parallel ravishda Tristanning otasi, professor Angyus klinika patsiyentlaridan birining koshmarida tiqilib qolgan xotinini qutqarishga harakat qiladi. Oʻsmirlar har safar oʻzlarini xavf-xatarga qoʻyib (qoralaymiz), unga yordam berishadi.

Birinchi juzning rossiyalik nashriga birdaniga ikkita tarix — ikkita dosye kiritilgan: Sara va Nikolya haqida. Qolgan juzlarda — boshqa dosyelar.

Birinchi tarix koshmarlar taʼqib qiladigan Sara ismli qizchaga bagʻishlangan. Doʻstlar u klinikada monitoring tizimiga ulangan holda uxlab yotganida, uning tushiga kirishadi. Lekin, shekilli, Esteban Sarani qayerdadir uchratganga oʻxshaydi, professor esa ochiqchasiga nimanidir yashirmoqda.

Ikkinchi ish patsiyent Nikolya bilan bogʻliq. Qarabsizki, voqealar toʻsatdan 1986 yilga, toʻgʻridan-toʻgʻri Chernobil AESdagi atom halokatidan keyingi Pripyatga koʻchadi. Hamma narsa shu bilan murakkablashadiki, bu tushga oʻzini beuyqulik bilan qiynaydigan va oʻz maqsadlarini koʻzlaydigan xavfli patsiyent Leonar kirib oladi. Aynan uning koshmarlarida professor Angyusning xotini tiqilib qolgan. Kristofer Nolanning haqiqiy «Nachalo» («Muqaddima») filmiga oʻxshab ketadi. Komiksda hatto rus matryoshkalari misolida tush ichidagi tush va uning ichidagi tush tushuntirib berilgan parcha ham bor.

Tushlar boʻylab sayohat qilish gʻoyasi juda muvaffaqiyatli chiqqan: u asosiy dunyo qanday tuzilgani haqida qaygʻurmasdan, qahramonlarni har safar mutlaqo har xil joylarga yuborish imkonini beradi.

Buning ustiga, oʻsmirlarning unda ham oʻz ishlari va muammolari — masalan, maktab bilan bogʻliq muammolari yetarli. Mualliflar eng aqlga sigʻmas tushlarni oʻylab topishlari mumkin va ular baribir umumiy tarixga organik ravishda mos tushadi, har safar kitobxonlarga yangi syujet va odatdagi logikaga boʻysunishga majbur boʻlmagan xayoliy dunyoni taklif etadi.

Masalan, bir tushda gigant kapalaklar bolalarni gaz quvurlaridek uzun xartumlari orqali ichiga tortib oladigan yopiq shahar-gullar paydo boʻladi. Boshqasida qahramonlar kokoshnikli anʼanaviy rus libosidagi va tishlari tizzasigacha tushadigan aqldan ozgan paridan qochib qutulishlariga toʻgʻri keladi. U radiatsiya taratuvchi boʻlib, qarashi bilan odamlarni toshga aylantiradi — xuddi oʻsha «ilonli» soch turmakli ayol kabi.

Ehtimol, bu uchta kitobning eng qoʻrqinchlisidir va bunda rassomlarning xizmati katta.

Barcha personajlar — real dunyoda ham, xayoliy dunyoda ham — xuddi ularni koshmarlar dunyosida yashashga maxsus tayyorlashgandek urodlarga oʻxshaydi. Buni soʻzma-soʻz aytish mumkin boʻlgan gʻayritabiiy tashqi koʻrinish taʼkidlab turadi: katta quloqlar, boʻrtgan yoki, aksincha, munchoqdek kichkina koʻzlar, eng turlicha shakldagi burnilar.

Dahshatli mahluqlar paydo boʻlishi va boshqa syujet tvistlari bilan kechadigan bunday burilishlarni raskadrovka qoʻllab-quvvatlaydi, u kitobxonlarni befarq qoldirmaydi. Kolorist rassom Drak tushlar dunyosi va reallikni rang yordamida ajratadi: bizning dunyomizdagi sahnalar panellari hamisha oq fonda, koshmarlar esa — qora fonda. Shunday qilib, voqea aynan qayerda sodir boʻlayotganini tushunish oson.

Professor Angyusning bolalar bilan muloqot qilishi ham qiziqarli hal qilingan. U tushda snovigator orqali ular bilan gaplashganda, qora fonda oq kontur bilan tasvirlanadi — xuddi bizning va u dunyo oraligʻida tiqilib qolgan arvohdek.

Komiks panellari ketma-ketligini dosye varaqlari suyultiradi, u yerda maxfiy hujjatlar formatida patsiyentlar, dunyoning tuzilishi yoki uyqu paytida miya qanday ishlashi haqida maʼlumot beriladi.

Umumiy syujet juda oddiy tuyulishi mumkin boʻlgan kattalarga loaqal illyustratsiyalarni tomosha qilish qiziqarli boʻladi. Alohida sahnalar ham eʼtiborga loyiq.

Jami rus tilida toʻrtta kitob chiqib boʻlgan, har birida ikkitadan tarix bor. Seriya davom etmoqda.

Biz kino va kitobdagi yovuzlar noutbuk ekranlari va trillerlar sahifalaridan turib bizni qoʻrqitishiga oʻrganib qolganmiz, lekin ularning oʻzlarida hamma narsa joyidami-yoʻqmi — bu haqda kamdan-kam oʻylaganmiz. Balki yovuz kuchlar charchagandir va ularga hamma narsa meʼdasiga tekgandir? Balki, odamlarni koshmarga solar ekan, yovuzlik dunyosining ajoyib vakillari shaxsiy hayotlarini yoʻlga qoʻya olishmayotgandir?

Shunga oʻxshash gʻoya «Monstri na kanikulax» multfilmida bor edi, undagi voqealar graf Drakulaning «Transilvaniya» mehmonxonasida sodir boʻladi, u yerga butun dunyodan mahluqlar odamlardan dam olish uchun kelishadi. Shu qatorga «Klub anonimnix monstrov» komikslarini ham qoʻyish mumkin, ular qoʻrqitishdan koʻra koʻproq kuldiradi.

Bu kitoblarning qahramonlari — shaxsiy, lekin mutlaqo odamlarga xos muammolari boʻlgan mahluqlardir.

Ularning hammasi turli dunyo va zamonlarda yashaydi, bizning realligimizga esa qoʻllab-quvvatlash guruhining yigʻilishlari uchun moʻralab turishadi, u yerda yurakdagi dardlarini baham koʻrishadi va bir-birlariga yordam berishadi. Til gʻovi ularga xalaqit bermaydi.

Birinchi juzda biz Klub qanday tuzilganini bilib olamiz. Bu oshxonasi, gilamlari va oʻsimliklari bor zali, vannasi boʻlgan oddiy xonadon — hammasi odamlarnikidek. Parda ortida hordiq chiqarish xonasi bor, u yerda maxfiy uchrashuvlar ishtirokchilari stol oʻyinlari va videooʻyinlar oʻynashlari yoki kitob oʻqishlari mumkin.

Tokchalarda eski bosh suyaklari, spirtlangan urodlar va odam kallalaridan iborat antikvariat kollektsiyasi turibdi. Devorlarda niqoblar, jumladan «Krik» filmidagi niqob osilgan, qurol-yarogʻ kollektsiyasida esa Riviyalik Geraltning kumush qilichini topish mumkin.

Komiksning ajoyib tomonlaridan biri — syujetda bevosita ishtirok etmaydigan madaniy havolalardir.

Ularni atrof-muhitni kuzatgan holda mustaqil ravishda izlash mumkin.

Yodxona uchrashuvlar tashkilotchisi tomonidan effektli paydo boʻlishlarni xush koʻradigan Dyavolning oʻzini chaqirish uchun pentagramma chizishda foydalaniladi. Aytgancha, u dahshatli darajada rashkchi qadimgi misrli mumiya (ehtimol, Kleopatra VII) bilan uchrashib turadi.

Bizga tanish boʻlgan graf Drakula Klubga birinchi boʻlib keladi va uchrashuvlarning noqulay vaqtidan shikoyat qiladi — ular kunduzi boʻlib oʻtadi. Keyin maʼlum boʻlishicha, uning qoziq tishi tushib ketgan. Vampir uchun bu haqiqiy fojia: u stilga rioya qiladi va hamisha mukammal koʻrinishni xohlaydi. Tish esa unda kaltsiy olishga joy yoʻqligi sababli tushib ketgan, axir «atrof toʻla oʻsimlik suti» — shunchaki «oq» shaytonlarning muammosi.

«Zvonok» filmi qahramoni boʻlgan qizcha oʻyin konsoli simlariga oʻralashib, plazma panelidan chiqib keladi. Keyinroq maʼlum boʻlishicha, unda tanishuvlar bilan bogʻliq muammolar bor. Klub sharofati bilan u donatorlarni choʻchitmaslik uchun yoqimtoy vayfuning virtual avatarlaridan foydalanib, internetda strim qila boshlaydi.

Eng kulunchli personajlardan biri — boʻri-odam Valya. U oʻz oilasida «zaif boʻgʻin»: ikkala ota-onasi va aka-ukalari — haqiqiy boʻrilar, Valya esa — tortinchoq va emotsional koʻzoynakli yigitcha boʻlib, unga alabaylardan koʻra koʻproq chixuaxualar yoqadi. Uni kutilmagan muammosi ikkinchi juzda ochib beriladi, u koʻproq romantik munosabatlarga bagʻishlangan.

Ikkinchi kitob mahluqona kecha bilan boshlanadi, u yerda birinchi qism qahramonlaridan tashqari kloun Pennivayz, Oʻzga (Chujoy), Piramidaboshli, Slipknot guruhi ishtirokchilari, doʻzaxdan tirilgan Pinxed, Freddi Kryuger va boshqa koʻplab personajlarni — yepizodlarda boʻlsa ham — koʻrish mumkin.

Butun oqshom davomida qahramonlar muloqot qilishadi, yangi personajlar bilan tanishishadi va oʻz syujet arkalarini yopishadi. Dyavol Mumiyani oʻzining aqlni oladigan singlisi — sukkub bilan tanishtiradi. Valya ismli boʻri-odamni kim stalkerlik qilayotgani maʼlum boʻladi. Baba Yaga sehrli damlamani ichib, yigitlarni zamonaviy instagramchi yalmagʻizlardan tortib oladi. Diloglarda kitobxon oʻz munosabatlarini va shaxsiy frontdagi tanish muammolarini tanib oladi.

Rostini aytganda, syujetni ajoyib deb boʻlmaydi, lekin qahramonlarning aksariyat muammolari oʻsmirlarga tanish va tushunarli boʻlishi aniq.

Eng muhimi, komiks odatdagi personajlarga boshqa rakursdan qarash imkonini beradi, shuningdek, fantaziya va gʻaroyib tafakkurni rivojlantiradi.

Mahluqlar tarixini NIU VSHE Dizayn maktabi bitiruvchisi, rassom Glasha Lapteva oʻylab topgan. Uning rasmlarini minimalistik va chiziqli deb atash mumkin. Burchakli shakllar bizning mahluqlarga gʻayritabiiy va xavfli narsadek boʻlgan munosabatimizni yaxshi taʼkidlaydi.

Ikkala juz ham asosan pushti va yashil ranglarda ishlangan. Bu umumiy stilni belgilaydi va murakkab fonlarga chalgʻimaslik imkonini beradi, ayniqsa ikkala qism ustida bir kishi ishlaganini hisobga olsak, vaholanki murakkab syujetli toʻliq rangli komikslar ustida koʻpincha butun boshli jamoalar mehnat qiladi.

Yanada muhimrogʻi, rasmlar stili oʻqishdan zavq olishga xalaqit bermaydi, chunki u komikslarning asosiy vazifasini toʻliq hal qiladi — maishiy muammolarga asoslangan yengil yumor orqali mahluqlarni biz oʻrganganga nisbatan bir oz odamsimonroq qilib koʻrsatadi.

Komikslar dahshatli narsalarni yaxshi koʻradigan, lekin odatdan tashqari narsalarni oʻqishga tayyor boʻlgan 12 yoshdan oshgan oʻsmirlarga mos keladi.

Muallif:

Nil Geyman

Illyustrator:

Kris Riddell

ISBN:

978-5-17-085548-3

«Istoriya s kladbishchem» («Qabriston tarixi») — toʻplamdagi eng adabiy va murakkab kitobdir. Unda gotik roman va ulgʻayish tarixi chizgilari bor. Uni Nil Geyman yozgan, siz uni ehtimol «Amerikanskiye bogi», «Blagiye znameniya», «Koralina» romanlari va «Pesochniy chelovek» komiksi orqali bilarsiz. Toʻq afsona (tyomnoye fentezi)ning eng yaxshi oʻnta muallifi orasida uning nomi Djordj Martin, Glen Kuk, Andjey Sapkovskiy va Djo Aberkrombi kabilar bilan bir qatorda turadi. Hamkasblaridan farqli oʻlaroq, Geyman oʻsmirlar uchun ham kitoblar yozadi.

«Istoriya s kladbishchem» hali 1985 yilda «Qabristondagi jungli kitobi» sifatida oʻylangan edi, lekin faqat 2008 yilda yakunlandi va nashr etildi. U bir nechta nufuzli mukofotlarni, jumladan eng yaxshi roman uchun «Xyugo» va «Lokus» mukofotlarini hamda Amerika bolalar adabiyotiga qoʻshgan munosib hissasi uchun Nyuberi medalini oldi.

Qotildan faqat kichkina bolacha qochib qutulishga muvaffaq boʻladi. U tashlandiq qabristonga yetib oladi, u yerda uni Ouenslarning arvohlar oilasi qabul qiladi. Bolaga Nikt Ouens, yoki qisqacha — Nikt deb ism qoʻyishadi.

Nikt qabr toshlari, eski cherkov xarobalari, oilaviy skleplar va hatto firʼavnlar maqbaralari stilidagi inshootlari boʻlgan Misr alleyasi orasida oʻsadi. Unga asosan vasiysi Saylas tarbiya beradi, u kimligi nomaʼlum, lekin ehtimol vampir boʻlgan. Arvohlar qabriston hududini tark eta olmasligi va jismonan bolani boqish yoki kiyintirishga qodir emasligi sababli, Saylas buni oʻz zimmasiga oladi. U Niktga tiriklar dunyosidan yegulik, kiyim va kitoblar keltirardi — bola oʻqishni qabr toshlaridagi yozuvlardan oʻrgangan.

Niktning qoʻshnilari turli davrlarda vafot etgan odamlarning ruhlari boʻldi. Bunday arvohlarning har biri oʻz hayoti haqidagi xotiralarni va oʻzi yashagan hamda vafot etgan davrning xususiyatlarini saqlab qolgan edi. Bola doʻstlashib oladigan yalmagʻiz Liza 500 yil muqaddam qabr toshisiz, yoritilgan yerdan tashqarida koʻmilgan edi. Eng eski ruhlardan biri boʻlgan rimlik legioner Gay Pompey harbiy xizmat davridan beri shu yerda orom topgan. Shunday qilib, qabriston oʻz koʻzlari bilan koʻrgan narsalari haqida soʻzlab bera oladigan nazoratchilari boʻlgan oʻziga xos tarix muzeyiga aylanadi.

Qabriston sokinlari orasidagi oʻz mavqei sharofati bilan Nikt devorlardan oʻtib ketish, koʻrinmas boʻlish va oʻzgalarning tushlariga kirish kabi arvohlarning foydali qobiliyatlarini egallaydi.

Bolaligining katta qismini bola qabriston devori ortida oʻtkazadi, chunki butun shu vaqt davomida uni — aniqrogʻi, shunchaki uning qayerdadir paydo boʻlishini kutib — Djek ismli odam ovlab yuradi. Hatto odamlar deyarli bormay qoʻygan bu joyda ham u Skarlett ismli qizcha bilan doʻstlashadi. Koʻp yillar oʻtib, u shaharga allaqachon katta boʻlib qaytadi.

Nikt ham ulgʻayadi va ulgʻaygani sayin u bilan turli voqealar sodir boʻladi. Goh u gʻart-gʻart (upir)lar changaliga tushib qoladi, u yerdan bolani yomon koʻrgan oʻqituvchisi miss Lupesku qutqaradi. Boshqa safar u taqiqlangan yerga joʻnab, yalmagʻiz Lizaning oldiga tushib qoladi. Nihoyat, u oddiy maktabda oʻqishga harakat qiladi — va oʻziga muammo orttiradi (kim ham shubha qilardi). Butun kitob davomida Djek ismli odamning qaytishi xavfi saqlanib qoladi, u esa oʻzini uzoq kuttirmaydi.

Koʻplab shaytoniy narsalar, eski qabristonning jumboqlari va umumiy gotik kayfiyatga qaramay, kitobda qora yumor koʻp, dahshat esa meʼyorida beriladi. Yaʼni, u murdalar, arvohlar, gʻart-gʻartlar yoki yalmagʻizlardan qoʻrqmay qoʻygan bolani dahshatga solishi dargumon.

Lekin taʼkidlash joizki, bu yerda oʻlim haqida biz, tiriklar xohlaganimizdan koʻra tez-tez eslanadi.

Baʼzan tarixni iqtiboslarga boʻlib tashlaging keladi. Birinchi navbatda, oʻlimdan qoʻrqishi shart boʻlmaganlar nuqtai nazaridan donolik bilan oʻrtoqlashadigan vafot etgan personajlar sharofati bilan. Ularga, agar bir-birlaridan eshitishganda tiriklar qadrlamaydigan narsalarni gapirishga ruxsat berilgan.

Geyman oʻz qahramonini haqiqiy hayotga olib chiqishga, uni qadrlashga oʻrgatishga harakat qiladi, chunki qabristonnikilarning vaqti oʻtib boʻlgan, tirik bolada esa hali qiziqarli hayot kechirish imkoniyati bor.

Ular oʻlik. Va bu dunyoda ularning boshqa qiladigan ishi yoʻq. Lekin sening bor. Sen tiriksan, Nikt. Bu sening salohiyating cheksiz ekanini anglatadi. Sen har qanday narsaga erishishing, har qanday kashfiyot qilishing, yangi narsa topishing mumkin. Agar dunyoni oʻzgartirishni xohlasang, u oʻzgaradi. Salohiyat. Oʻlishing bilan hamma narsa tugaydi. Hamma narsa.

— «Istoriya s kladbishchem» kitobidan.

Oʻqish davomida kim qachon vafot etgani haqidagi gurunglarga shunchalik oʻrganib qolasizki, undan qoʻrqmay qoʻymasangiz ham, qabristonlarning gʻarib atmosferasiga tinchroq munosabatda boʻla boshlaysiz. Ular deyarli sayr qilish uchun xiyobondek qabul qilinadi.

Arvohlar bilan — jismoniy shakli yoʻqligiga qaramay, odamlarga xos muammolari saqlanib qolgan — bunday mashgʻulot uchrashuvi xuddi ular mutlaqo yoʻq va boʻlishi mumkin emas degan fikrga oʻrgatayotgandek.

Yana bir qoʻrquv kamaydi.

Kitobga Kris Riddell illyustratsiya chizgan. U kitob illyustratsiyasidagi yutuqlari uchun uch marta nufuzli Keyt Grinauey medali laureati boʻlgan. Uning uslubi arvohlar dunyosi haqidagi tarixga juda mos keladi.

Barcha personajlar gotik soborlarning choʻqqisimon ravoqlaridek choʻzilgan va mayda gʻarazli koʻzlar shingillari bilan qoplangan. Qoʻllar, oyoqlar va barmoqlar xuddi oʻrgimchak oyoqlaridek burishgan, egilgan va boʻrtib chiqqan. Qahramonlar — hatto ijobiylari ham — kunstkameradagi mum haykallarni eslatadi, xuddi faqat suyaklardan yigʻilgandek, goʻyo qabriston dunyosi oʻz sokinlarining barchasini shunday xarakterli tashqi koʻrinish bilan yaratayotgandek.

Geymanning kitobida menga yetishmagan yagona narsa — kim qayerga borishini tushunish uchun qabriston xaritasi edi. Uni II chizib berishi mumkin — chiroyli soʻrashning oʻzi kifoya.

Agar bolalaringiz qabristonlar, qotilliklar, vampirlar, arvohlar, u dunyo haqida nimanidir oʻqib boʻlishgan boʻlsa va umuman olganda oʻzlarini yaxshi his qilishayotgan boʻlsa, unda bu kitobni 12 yoshdan mustaqil oʻqish uchun tavsiya qilish mumkin.

Agar hayot sharoitlari ularni hali bunga olib kelmagan boʻlsa, unda sharhlarimizda boshqa koʻplab yaxshi kitoblar bor.