«Har biri qalbining toʻrida medal haqida oʻylaydi». Nafisa Moʻminova — shaxmat Olimpiadasidagi terma jamoa haqida

«Har biri qalbining tubida medal haqida oʻylaydi». Nafisa Moʻminova — shaxmat Olimpiadasidagi terma jamoa haqida

46-shaxmat Olimpiadasi 16 sentyabr kuni Samarqandda boshlanadi. Mezbon mamlakat sifatida Oʻzbekiston bir yoʻla bir nechta jamoani — uchta erkaklar va uchta ayollar terma jamoasini olib chiqadi.

Birinchi ayollar jamoasini mamlakatning eng mashhur shaxmatchilaridan biri, koʻp yillar davomida xalqaro maydonda Oʻzbekiston sharafini himoya qilgan Nafisa Moʻminova boshqaradi. Endi u terma jamoa bilan oʻyinchi sifatida emas, balki sardor sifatida ishlamoqda.

Olimpiada boshlanishidan bir necha kun oldin «Gazeta» sharhlovchisi Georgiy Shvanov Nafisa Moʻminova bilan jamoaning tayyorgarligi, tarkib tanlanishi, yosh shaxmatchi qizlar, ayollar shaxmatining rivojlanishi va jamoa uchun oʻynashning asosiy tamoyili haqida suhbatlashdi.

— Yigʻinlar Qashqadaryo viloyatidagi Miraki dam olish zonasida boʻlib oʻtmoqda. Bu yerda birinchi ayollar terma jamoasi: Afruza Hamdamova, Gulruhbegim Tohirjonova, Nilufarxon Imomqoʻziyeva, Umida Omonova va Guldona Karimova, shuningdek, murabbiylar shtabi tayyorgarlik koʻrmoqda. Ushbu yigʻin — Olimpiada oldidan soʻnggi tayyorgarlikdir.

Ikkinchi jamoaning yigʻinlari Toshkentda, Holiday Inn mehmonxonasida boʻlib oʻtmoqda va 13 sentyabrgacha davom etadi. Uchinchi terma jamoa Olimpiada oldidan match-turnir oʻynaydi.

— Har bir jamoaning oʻz dasturi bor. Odam juda koʻp boʻlsa, chalgʻituvchi omillar koʻpayadi. Shuning uchun biz har bir terma jamoa alohida tayyorgarlik koʻrishini lozim topdik: birinchi, ikkinchi va uchinchi jamoalarning oʻz maqsad va vazifalari bor. Har bir beshlik yaxlit bir jamoa sifatida harakat qiladi va yigʻinlarda qizlar uchun bir-birlariga eʼtibor qaratish muhimdir.

Uchinchi jamoaga kelsak, ularda oʻyin amaliyoti kamroq boʻlgani uchun ular match-turnir oʻynashiga qaror qildik.

— Ha. Yigʻinlar yakuniga kelib yuklamani asta-sekin kamaytiramiz va qizlarga dam olish imkonini beramiz. Mashgʻulotlarni butunlay toʻxtatib qoʻyish mumkin emas — sport formasini saqlab qolish, Olimpiadaga kuch va gʻayratga toʻla holda yetib borish muhim. Buning uchun bizda jismoniy tayyorgarlik boʻyicha murabbiylar ham ishlamoqda.

— Busiz iloji yoʻq. Ertalab bizda stretching (chizilish mashqlari), kechqurun esa kardiomashgʻulotlar boʻladi.

— Ha. Lekin menda sardorlik tajribasi bor: oʻtgan yili ayollar oʻrtasidagi jamoaviy jahon chempionatida ushbu rolda debyut qilgan edim.

— Bu katta masʼuliyat. Men qizlar bilan imkon qadar koʻproq ishlashga va ularga ham shaxmat, ham boshqa masalalarda yordam berishga harakat qilyapman. Bizda ahil jamoa shakllangan va oʻylaymanki, hammasi yaxshi boʻladi.

— Men mashgʻulotlar jarayonini nazorat qilaman: tayyorgarlik qanday ketayotgani, shaxmatchilar va murabbiylar nima ustida ishlayotgani, qanday xatolarni tuzatish kerakligini kuzatib boraman. Muayyan sportchiga kim koʻproq mos kelishi va qaysi debyut ustida ishlash kerakligini hisobga olib, ishlarni murabbiylar oʻrtasida taqsimlayman.

Bundan tashqari, qizlarning turnirlarda ishtirok etishi bilan shugʻullanaman, tashkilotchilar bilan aloqada boʻlaman. Terma jamoa bilan bogʻliq har qanday masala boʻyicha qizlar menga murojaat qilishadi.

Olimpiadaning oʻzida sardor har bir tur uchun tarkib, almashtirishlar va boshqa qarorlar uchun javobgar boʻladi. Biz murabbiylar bilan maslahatlashamiz, har kim oʻz fikrini bildiradi, lekin yakuniy qarorni men qabul qilaman. Sport psixologiyasi boʻyicha mutaxassis sifatida qizlarga psixologik yuklamani yengib oʻtishda ham yordam beraman.

— Ha, anchagina katta.

— Baʼzi ismlar maʼlum, lekin hozircha shtab tarkibini oshkor qilmoqchi emasman.

— Ha, davom etmoqda, lekin hozircha u aynan kim bilan va qaysi formatda ishlayotganini ayta olmayman.

— Hindiston, Xitoy, Gruziya va boshqa reyting favoritlarini. Lekin ayollar Olimpiadasi kutilmagan sovgʻalarga boy. Bu jamoaviy musobaqa boʻlib, koʻp narsa vaziyatga va terma jamoa ichidagi muhitga bogʻliq. Yuqori reyting hali gʻalabani kafolatlamaydi.

— Maqsadimiz — imkon qadar yaxshi natija koʻrsatish. Albatta, har bir qiz qalbining tubida medal haqida oʻylaydi.

— Yoʻq. Bizda kimdandir oʻzib ketish maqsadi yoʻq. Butun turnirda gʻolib chiqish kerak.

— Menimcha, bu yordam beradi. Iqlim va taomlar bilan bogʻliq muammolar boʻlmaydi. Birinchi terma jamoaning ikki aʼzosi — Afruza Hamdamova va Guldona Karimova asli samarqandlik, ular oʻz uylarida oʻynashadi. Butun eʼtiborni shaxmatga qaratish va oʻzlarining eng yaxshi oʻyinlarini koʻrsatish imkoniyati boʻladi.

— Biz joriy reytingni va olti oylik oʻrtacha reytingni hisobga oldik.

Dastlab tarkib 1 may holatiga koʻra — joriy va olti oylik oʻrtacha reyting asosida belgilangan edi. Oʻshanda ushbu koʻrsatkichlar boʻyicha Madinabonu Xalilova birinchi terma jamoaga kirgan edi.

Biroq keyinroq bizning yulduzimiz Nilufarxon Imomqoʻziyeva ayollar oʻrtasidagi Osiyo chempionatida ajoyib ishtirok etdi: toʻqqizinchi oʻrinni egalladi, reytingiga koʻplab ochkolar qoʻshdi va 2300 lik dovondan oʻtdi. U Oʻzbekistonning reyting boʻyicha uchinchi shaxmatchisiga aylandi.

U bor-yoʻgʻi 15 yoshda, lekin biz uni jamoaga olishimiz kerak degan xulosaga keldik, chunki u oxirgi paytlarda juda ishonchli oʻyin koʻrsatmoqda. U avgust oyida yakuniy tarkibga kirdi.

— Ha, Olimpiadada ikkalasi ham debyut qiladi. Shu bilan birga, ularda jamoaviy musobaqalarda tajriba bor. Guldona ayollar oʻrtasidagi jamoaviy jahon chempionatida ishtirok etgan.

Nilufarxon oʻtgan yili Londonda rapid va blits boʻyicha jamoaviy jahon chempionatida oʻynab, ajoyib natija koʻrsatdi — oltinchi taxtada 12 imkoniyatdan 8 ochko jamgʻardi. Oʻsha turnirda Nodirbek Abdusattorov, Javohir Sindarov va boshqa eng kuchli shaxmatchilar ishtirok etgan edi.

Bundan tashqari, Nilufarxon — 15 yoshgacha boʻlgan maktab oʻquvchi qizlar oʻrtasida jahon chempioni. Unda tajriba bor va oʻylaymanki, Olimpiada uni choʻchitmaydi.

— Baʼzi murabbiylar ham erkaklar, ham ayollar bilan ishlashadi. Lekin men uchun mashgʻulotlar paytida murabbiyning diqqati boʻlinmasligi va qizlarimiz undan maksimal darajada foyda olishlari muhim edi. Shuning uchun erkaklar va ayollar terma jamoalari alohida tayyorgarlik koʻrishmoqda va shaxmat qismida deyarli kesishishmaydi.

Yaqinda Gonkongda ular birgalikda bitta jamoada ishtirok etishdi, lekin ularning mashgʻulot jarayoni boshqacha.

— Har doim oʻynaging keladi.

— Hozircha yoʻq. Hozir menda boshqa ustuvorliklar bor. Men terma jamoalar bilan shugʻullanyapman, bundan tashqari menda Sky Chess maktabi bor, unga ham vaqt ajratish kerak. Olimpiadaga tayyorgarlik tufayli ish jadvali juda tigʻiz: amalda men toʻrtinchi oydirki jamoa bilan birga yashayapman, barcha qizlar bilan esa deyarli ikki yildan beri ishlab kelmoqdaman.

— Ikkinchi jamoa sardori — Aleksey Barsov, uchinchisiniki — Marat Jumayev. Ular jamoalar bilan murabbiy sifatida ham ishlashmoqda. Ikkinchi terma jamoada boshqa mutaxassislar ham bor, uchinchi jamoa bilan esa asosan Maratning oʻzi shugʻullanmoqda.

— Ha, ilgari bunday sharoitlar boʻlmagan. Hozir qizlarda toʻlaqonli tayyorgarlik koʻrish uchun imkoniyatlar va qoʻllab-quvvatlash mavjud. Bundan juda xursandman.

— Buni nima bilan bogʻlaysiz?

— Shaxmat federatsiyasida rahbariyat oʻzgardi, u yerga [Oʻzbekiston Bosh vaziri] Abdulla Nigʻmatovich Aripov qaytdi — va shundan soʻng koʻp narsa oʻzgardi. U men oʻynagan yillarda ham Federatsiyani boshqargan edi. Oʻshanda faqat u rahbar boʻlgan davrdagina men Federatsiya tomonidan qoʻllab-quvvatlanganman.

U qaytganidan keyin davlat ayollar shaxmatiga juda katta eʼtibor qarata boshladi va natijalar deyarli darhol koʻzga tashlandi. Men jamoa bilan ishlashni boshlaganimda, Oʻzbekiston FIDE reytingida 43-oʻrinda edi. Hozir biz 21-oʻrindamiz, 2026 yilning yanvarida esa 15-oʻringacha koʻtarilgan edik.

— Qizlar stipendiya olishmoqda, ularning turnirlardagi ishtiroki, murabbiylar va jismoniy tayyorgarlik boʻyicha mutaxassis mehnati haqi toʻlanmoqda. Ularga faqat shaxmatga eʼtibor qaratish qoldi.

Bundan tashqari, ulardan barcha tashkiliy tashvishlar olib tashlandi: turnirlarga roʻyxatdan oʻtish, chiptalar sotib olish, yoʻnalishlarni rejalashtirish, tashkilotchilar bilan muzokaralar olib borish va mehmonxonalar izlash. Bu masalalar bilan kuzatuvchi guruh shugʻullanadi.

— Jamoa uchun oʻynaganingda masʼuliyat yuqoriroq boʻladi. Olimpiadalarda men birinchi taxtalarda oʻynaganman va yetakchi sifatida buni har doim juda oʻtkir his qilganman. Bu yerda asosiysi — yutqazmaslik va oʻz taxtangni ishonchli ushlab turishdir.

Shaxsiy turnirda koʻproq tavakkal qilish, oʻtkir debyutlar va eksperimental gʻoyalarni sinab koʻrish mumkin. Olimpiadada esa, eng avvalo, ishonchli oʻynash kerak.

Oʻzbekistonning birinchi ayollar terma jamoasi tarkibida Afruza Hamdamova (FIDE reytingi — 2443), Gulruhbegim Tohirjonova (2357), Umida Omonova (2297), Nilufarxon Imomqoʻziyeva (2281) va Guldona Karimova (2242) ishtirok etadi.

Ikkinchi jamoa tarkibiga Nilufar Yoqubboyeva (2246), Marjona Malikova (2149), Asal Salimova (2088), Madinabonu Xalilova (2087) va Mumtozbegim Mansurova (1928), uchinchi jamoa tarkibiga esa Zilola Aktamova (2078), Maftuna Bobomurodova (2030), Barchinoy Shokirjonova (1996), Shohina Ahmedova (1978) va Ozoda Shahzodova (1964) kirdi.