Gaz boʻladi, lekin qimmatroq boʻladi
Yangi qoidalar boʻyicha gaz: Oʻzbekiston aholini taʼminlash tizimini oʻzgartirmoqda
Gaz boʻladi, lekin qimmatroq
Oʻzbekistonda suyultirilgan gaz bozorini keng koʻlamli isloh qilishga tayyorgarlik koʻrilmoqda: aholiga yetkazib berish ustuvor ahamiyatga ega boʻladi, hajmlarning sezilarli qismi birja orqali oʻtadi, sohaga esa xususiy biznes faolroq jalb qilina boshlanadi. Shu bilan birga, davlat ijtimoiy himoyaga muhtoj oilalarni qoʻllab-quvvatlashni saqlab qolish niyatida.
Yangi tizimning asosiy elementlaridan biri «Hududgaztaʼminot» AJ huzurida alohida kompaniya — «LPG-Trade» MCHJning tashkil etilishi boʻladi. U suyultirilgan gaz yetkazib berish bilan shugʻullanadi va amalda yangilangan taʼminot modelining muhim boʻgʻinlaridan biriga aylanadi.
Islohotning bosh tamoyili — aholi ehtiyojlarini taʼminlashdir. Fuqarolarga suyultirilgan gaz yetkazib berish yoqilgʻi sotishning boshqa yoʻnalishlariga qaraganda ustuvorlikka ega boʻlishi kerak. Bu, ayniqsa, markazlashtirilgan gaz tarmoqlariga barqaror ulanish mavjud boʻlmagan va ballonli gaz uy xoʻjaliklari uchun muhim energiya manbai boʻlib qolayotgan hududlar uchun juda muhimdir.
Shu bilan birga, yoqilgʻi sotish mexanizmi ham oʻzgaradi. Mahalliy ishlab chiqarilgan suyultirilgan gaz va import qilinadigan hajmlarni birja orqali realizatsiya qilish nazarda tutilmoqda. Yetkazib beruvchilarning oʻz savdo shoxobchalari uchun moʻljallangan yoqilgʻi bundan mustasno boʻladi. Shu tariqa, rasmiylar bozorda gaz harakatini yanada shaffof qilish va bosqichma-bosqich tushunarli narx shakllanishi mexanizmini yaratishni kutmoqda.
Aholini taʼminlovchi korxonalar xarid manbaini mustaqil tanlash imkoniyatiga ega boʻladi. Ular suyultirilgan gazni birja savdolari orqali sotib olishlari yoki toʻgʻridan-toʻgʻri import qiluvchilar bilan bitimlar tuzishlari mumkin boʻladi. Bunday sxema yetkazib beruvchilar sonini kengaytirishi va tizimning yagona taʼminot kanaliga qaramligini kamaytirishi kerak.
Yana bir muhim yoʻnalish — xususiy biznesning rolini bosqichma-bosqich kuchaytirishdir. Davlat sektorda raqobat muhitini yaratish va vaqt oʻtishi bilan bir toifadagi isteʼmolchilarning xarajatlari amalda boshqasi hisobidan qoplanadigan oʻzaro subsidiyalashdan voz kechish niyatida.
Shu bilan birga, yanada bozorchilik modeliga oʻtish davlatning ijtimoiy funktsiyadan butunlay voz kechishini anglatmaydi. Aholining zaif qatlamlari uchun moddiy yordam koʻzda tutilgan. Natijada, Oʻzbekiston rasmiylari bir vaqtning oʻzida ikkita vazifani hal qilishga intilmoqda: suyultirilgan gaz bozorini yanada raqobatbardosh va shaffof qilish, ammo yoqilgʻi narxining oshishi byudjetga sezilarli yuk boʻlishi mumkin boʻlgan oilalar himoyasini saqlab qolish.
Aslida gap shunchaki yangi kompaniya tashkil etish haqida emas, balki suyultirilgan gazni xarid qilish va import qilishdan tortib, uni yakuniy isteʼmolchiga sotishgacha boʻlgan butun zanjirni qayta qurish haqida bormoqda.