Gaaga sudi hind suvlari bo‘yicha Pokiston foydasiga qaror chiqardi
Gaagadagi sud Hindistonning Hind suvlari shartnomasini bir tomonlama bekor qilishiga yo‘l qo‘ymadi
Gaagadagi arbitraj sudi Hindistonning 1960-yilda Pokiston bilan imzolangan Hind suvlari shartnomasini bir tomonlama to‘xtatish huquqiga ega emasligi haqida qaror chiqardi.
31-avgust kuni e’lon qilingan qarorda Hindistonning 2025-yil aprelida shartnomani “to‘xtatib turish” haqidagi qarori ko‘rib chiqildi. Arbitraj sudi shartnomani to‘xtatish yoki bekor qilish uchun Hindiston keltirishi mumkin bo‘lgan asoslarni o‘rganib chiqib, ularning hech biri bunday qarorni oqlamaydi degan xulosaga keldi.
Shunga ko‘ra, Hind suvlari shartnomasi to‘liq kuchda qoladi va Hindiston unda belgilangan majburiyatlarni, jumladan, g‘arbiy daryolarda quriladigan gidroenergetika obyektlariga oid talablarni bajarishi shart. Qaror bir ovozdan qabul qilindi.
Sud Pokistonning Ratle GESi bo‘yicha so‘rovini ham qisman qanoatlantirdi. Hindistonga to‘g‘on devori va suv qabul qilish inshootining ayrim qismlarini belgilangan darajadan yuqori betonlash taqiqlandi. Bu cheklov Jahon banki tomonidan tayinlangan neytral ekspertning yakuniy qarori chiqqandan keyin yana 90 kun davomida amal qiladi. Ekspert xulosasi taxminan 2027-yil iyulida chiqishi kutilmoqda.
“Hindistonga mustaqil ekspert qaror chiqarguniga qadar to‘g‘on devori va suv olish inshootining ayrim qismlarini belgilangan darajadan ortiq betonlash taqiqlandi. Bundan tashqari, Hindiston obyekt qurilishi jadvalidagi o‘zgarishlar to‘g‘risida xabar berishga majbur”, deyiladi bayonotda.
Shuningdek, Hindiston Ratle GES qurilish jadvalidagi o‘zgarishlar haqida ma’lumot berib borishi kerak. Pokiston so‘ragan yana ikki vaqtinchalik chora esa sud tomonidan rad etildi.
Ratle GES Chenab daryosida qurilmoqda. Pokiston mazkur obyekt hamda Kishenganga GESning ayrim texnik yechimlari Hind suvlari shartnomasi talablariga zid ekanini da’vo qilib keladi. Hindiston esa g‘arbiy daryolarda shartnomada belgilangan shartlar asosida GES qurish huquqiga ega ekanini ta’kidlaydi.
Hindiston arbitraj qarorini tan olmadi. Nyu Dehli sudni shartnoma talablariga zid ravishda tuzilgan deb hisoblamoqda va u Hindistonning suveren qarorlari bo‘yicha yurisdiksiyaga ega emasligini bildirdi. Mamlakat Hind suvlari shartnomasini to‘xtatib turish haqidagi qarori hamon kuchda ekanini ma’lum qildi.
Hind suvlari shartnomasi 1960-yilda Jahon banki vositachiligida Hindiston va Pokiston o‘rtasida imzolangan. Unga ko‘ra, g‘arbiy daryolar — Ind, Jahlum va Chenab suvlaridan asosan Pokiston, sharqiy daryolar — Ravi, Bias va Satlejdan esa Hindiston foydalanadi.
2025-yil aprelida Jammu va Kashmirning Pahalgam hududida 26 kishi halok bo‘lgan hujumdan keyin Hindiston shartnoma amal qilishini bir tomonlama to‘xtatgan. Iyun oyida mamlakat ichki ishlar vaziri Amit Shoh kelishuv “hech qachon tiklanmasligi”ni bildirib, Pokistonga oqib o‘tayotgan suvning bir qismini Rojastonga yo‘naltirish rejasi borligini aytgan.
Pokiston esa bunday harakatlarga keskin qarshilik bildirib kelmoqda. 2025-yil avgustda bosh vazir Shahboz Sharif Hindiston Pokistonga tegishli “bir tomchi suvni ham” tortib ololmasligini aytgan. Keyinchalik Islomobod Nyu Dehlini suvdan “qurol” sifatida foydalanishda ayblagan.