Gʻaznachilik navbatdagi saylovlardan oldin ijtimoiy yordam xarajatlarini qisqartirish majburiyatini olmaydi

Gʻaznachilik Kantsler Jon Xili BBC'ga navbatdagi umumiy saylovlardan oldin ijtimoiy yordam xarajatlari qisqartirilishini vaʼda qilganini tasdiqlashdan bosh tortmoqda.

Radio 4’ning Today dasturida Xilidan ovoz berish kunigacha xarajatlar qisqartiriladimi, deb soʻralganida, u shunday javob berdi: "Nafaqalar xarajatlari qisqartiriladi, biz buni Leyboristlarga xos tarzda amalga oshiramiz."

Biroq, Gʻaznachilikdagi bir necha manbalar buni navbatdagi saylovgacha berilgan vaʼda deb talqin qilinishiga eʼtiroz bildirdi, ulardan biri Xili aynan shunday taassurot qoldirishdan qochishga harakat qilganini aytdi.

Bu, oʻz navbatida, vazirlar navbatdagi saylovgacha nafaqalar xarajatlarini qisqartirish majburiyatini olishmaganini koʻrsatadi.

Today dasturiga bergan intervyusida kantsler shunday dedi: "Men ochiq aytganman va bosh vazir ham aytgan, biz nafaqalar xarajatlarini kamaytirishimiz kerak. Buni, ayniqsa odamlar turmush darajasi oshgani bosimini his qilayotgan bir paytda, keskin qisqartirishlar orqali amalga oshirib boʻlmaydi."

Uning aytishicha, kelasi oydagi ikkita "yirik hisobot" hukumatga "tizimni uzoq muddatga oʻzgartirish yoʻlini belgilab olishga" yordam beradi va hukumat "ijtimoiy yordam xarajatlarining oʻsish surʼatini kamaytirib kelayotganini" taʼkidladi.

Xili amaldagi tizimni "barqaror emas" deb atadi va hukumatning ishsiz, taʼlim olmayotgan yoki tayyorgarlikdan oʻtmayotgan bir millionga yaqin yoshlarni qoʻllab-quvvatlash boʻyicha "maʼnaviy burchi" borligini aytdi.

Uning aytishicha, yoshlardan ish yoki oʻqish takliflarini qabul qilish kutiladi "va uzoq muddatda ijtimoiy xarajatlarni kamaytirishning yoʻli shu".

Navbatdagi saylovgacha ijtimoiy xarajatlar qisqartiriladimi, deb soʻralganda, kantsler shunday dedi: "Nafaqalar xarajatlari kamayadi, biz buni Leyboristlarga xos tarzda qilamiz va buni amalga oshiramiz, chunki nafaqa xarajatlarining tobora ortib borishi Britaniya uchun yaxshi ham, progressiv ham emas.

Va men oldingi hukumatlar tomonidan eʼtibordan chetda qoldirilgan ushbu yoshlar bilan shugʻullanishni maʼnaviy burchim deb bilaman."

Leyboristlar vaziri ser Stiven Timms hamraisligidagi nogironlik boʻyicha nafaqalarni qayta koʻrib chiqish va sobiq vazir Alan Milbern boshchiligidagi taʼlim, bandlik yoki suhbatdan oʻtmayotgan yoshlar (Neet) boʻyicha tadqiqot noyabr oyida eʼlon qilinadi.

Hukumat yil oxirigacha javob berishi, soʻng takliflar aks etgan siyosiy hujjatni eʼlon qilishi, keyingi yili esa qonunchilikni qabul qilishi kutilmoqda.

Konservatorlar Leyboristlarni "ijtimoiy yordamga qaramlikda" aybladi, Reform UK esa Byudjet "shishib ketayotgan" nafaqalar xarajatlari muammosini hal qila olmaganini aytdi. Ijtimoiy taʼminot xarajatlari joriy yilda 19 milliard funt sterlingga oshib, 353 milliard funt sterlingga yetishi prognoz qilinmoqda.

Byudjet masʼuliyati boshqarmasi (OBR) ushbu koʻrsatkich asosan sogʻliqni saqlash va pensionerlar nafaqalari xarajatlari hisobiga 2031/32 yillarda 431 milliard funt sterlingga yetishi kutilayotganini bildirdi.

2031/32 yillar uchun prognoz qilingan umumiy summadan 209,8 milliard funt sterlingi pensionerlar uchun, jumladan, davlat pensiyasi va qishgi yoqilgʻi toʻlovlari uchun, 110,7 milliard funt sterlingi universal kredit va unga tenglashtirilgan toʻlovlar uchun, 69,6 milliard funt sterlingi esa shaxsiy mustaqillik toʻlovlari kabi nogironlik nafaqalari uchun ajratilgan.

Hukumat 2030 yildan boshlab amaldagi davlat pensiyalarining uch bosqichli kafolati (triple lock) tizimini isloh qilishga vaʼda bergan va yaqin oylarda ijtimoiy taʼminot tizimiga oid qoʻshimcha takliflar va oʻzgarishlar kutilmoqda.

Kantslerning izohlari Konservatorlar partiyasi yetakchisi Kemi Badenokning Byudjetga bildirgan munosabatidan soʻng yangradi, unda u nafaqalar xarajatlari "oʻnlab milliard funt sterlingga ortmoqda, chunki bu hukumat ijtimoiy taʼminotni birinchi oʻringa qoʻydi" degan edi.

U mamlakat "haddan tashqari koʻp xarajat qilayotganini, qarzga botayotganini, ortiqcha soliqqa tortilayotganini va nazoratdan chiqqan ijtimoiy tizimda gʻarq boʻlayotganini" aytdi hamda Byudjet "yetarlicha jurʼatli emas"ligini qoʻshimcha qildi.

Liberal-demokratlar yetakchisi ser Ed Deyvi ijtimoiy islohot "toʻgʻri amalga oshirilishi kerak"ligini taʼkidlab, bu "odamlarga ishlashga yordam berish va ularga ishlashlari uchun zarur boʻlgan gʻamxoʻrlik va yordamni koʻrsatish orqali xarajatlarni kamaytirishni" anglatishi kerakligini qoʻshimcha qildi.

Fiskal tadqiqotlar instituti direktori Xelen Millerning aytishicha, hukumat bir qator muhim masalalarni, jumladan, nogironlik nafaqalari va yoshlarni qoʻllab-quvvatlash masalalarini aniq yoritib bermaganidan soʻng, hali ham oldinda "koʻplab qiyin qarorlar" turibdi.