Fitch Ipoteka Bank boʻyicha prognozini «ijobiy» darajasiga yaxshiladi

Fitch «Ipoteka-bank» prognozini «Ijobiy» darajasiga koʻtardi

Fitch Ratings xalqaro reyting agentligi «Ipoteka-bank»ning xorijiy va milliy valyutadagi uzoq muddatli emitent defolti reytinglari (EDR) boʻyicha prognozini «Barqaror»dan «Ijobiy»ga oʻzgartirdi va ayni paytda bank reytinglarini «BB» darajasida tasdiqladi.

Shuningdek, Fitch «Ipoteka-bank» aktsiyadorini qoʻllab-quvvatlash reytingini «bb» darajasida tasdiqladi va bankning yashovchanlik reytingini «b»dan «b+»ga koʻtardi.

Prognozning qayta koʻrib chiqilishi Oʻzbekistonning suveren reytingi boʻyicha prognozning yaqinda xuddi shunday tarzda oʻzgartirilgani bilan bogʻliq.

Fitch bankning yashovchanlik bahosi oshishini Oʻzbekiston banklari uchun operatsion muhitning yaxshilanishi, «Ipoteka-bank»ning aktivlar sifati bilan bogʻliq muammolarni hal qilishdagi yutuqlari, barqaror daromadlilikning tiklanishi va kapitallashuvning sezilarli darajada mustahkamlanishi bilan izohladi.

Fitch yaqin istiqbolda ijobiy dinamika saqlanib qolishini kutmoqda.

«Ipoteka-bank» reytinglari, shuningdek, uning bosh tuzilmasi — OTP Bank Plc tomonidan koʻrsatilishi mumkin boʻlgan potentsial qoʻllab-quvvatlashni ham hisobga oladi. OTPning qoʻllab-quvvatlash qobiliyati va tayyorligini baholashda agentlik nazorat aktsiyalar paketini, bankning OTP muammolarni hal qilish guruhiga kiritilganini, shoʻʼba bank defoltga uchragan taqdirda bosh kompaniya uchun yuzaga kelishi mumkin boʻlgan obroʻ-eʼtibor xavflarini va zarur qoʻllab-quvvatlashni taqdim etishning nisbatan past qiymatini hisobga oldi.

Shu bilan birga, «Ipoteka-bank»ning aktsiyadorni qoʻllab-quvvatlash reytingi va xorijiy valyutadagi uzoq muddatli EDR reytingi Oʻzbekistonning «BB» darajasidagi mamlakat shifti bilan cheklangan. Fitch buni mablagʻlarni oʻtkazish va valyutani konvertatsiya qilishdagi ehtimoliy cheklovlar bilan bogʻlaydi, bu esa xorijiy valyutadagi majburiyatlarga xizmat koʻrsatish uchun bosh bankning qoʻllab-quvvatlashidan foydalanishga toʻsqinlik qilishi mumkin.

Oʻzbekiston banklarining operatsion muhiti bahosi Fitch tomonidan «b»/«ijobiy»dan «b+»/«barqaror»ga oʻzgartirildi. Agentlik soʻnggi ikki yil ichida bank sektorini isloh qilishdagi yutuqlarni, xususan, tartibga solishni mustahkamlash va tarixiy xavf-xatarlar bilan ishlashni qayd etdi.

Qoʻshimcha omil sifatida Oʻzbekistonning iqtisodiy oʻsishi xizmat qildi. 2026 yilning birinchi yarmida mamlakat YAIM yillik hisobda 8,5% ga oʻsdi. Fitch baholashiga koʻra, bank sektori ish sharoitlarining yaxshilanishi iqtisodiyotning yuqori oʻsish surʼatlari bilan birgalikda biznesning keyingi kengayishini, daromadlilikni va banklarning kapitalni mustaqil ravishda oshirish qobiliyatini qoʻllab-quvvatlashi kerak.

«Ipoteka-bank» Oʻzbekistonning kattaligi boʻyicha yettinchi banki hisoblanadi. 2026 yilning birinchi yarmi yakuniga koʻra, uning ulushi bank sektori aktivlarining qariyb 6% ini tashkil etdi. Shu bilan birga, bank ipoteka kreditlash bozorida 21% ulush bilan yetakchi mavqeni egallab turibdi. Uning yalpi kredit portfelining 80% dan ortigʻi chakana kreditlar hissasiga toʻgʻri keladi.

OTP Bank «Ipoteka-bank» aktsiyalarining 73% iga egalik qiladi. Fitch baholashiga koʻra, OTPning ishtiroki korporativ boshqaruvni takomillashtirish va bank strategiyasini amalga oshirishga yordam berdi. Qoʻshimcha omil sifatida Xalqaro moliya korporatsiyasi tomonidan kredit liniyasini konvertatsiya qilish natijasida «Ipoteka-bank»ning 9% aktsiyalari sotib olingani boʻldi.

Bankning kreditlash surʼatlari 2025 yilda moʻʼtadil boʻlib, 6% ni tashkil etdi. Bu qarzdorlikning hisobdan chiqarilishi va korporativ kreditlarning soʻndirilishi fonida yuz berdi. Fitch 2026 yilda kredit portfeli oʻsishining asosan chakana kreditlash hisobiga 15% gacha tezlashishini prognoz qilmoqda.

Shu bilan birga, valyuta xavf-xatarlarining kamayishi davom etmoqda. Xorijiy valyutadagi kreditlar ulushi 2026 yilning birinchi yarmi yakuniga koʻra 14% gacha qisqardi, vaholanki bank sektori boʻyicha oʻrtacha koʻrsatkich 39% ni tashkil etadi.

«Ipoteka-bank», shuningdek, xavf-xatarlarni boshqarish tizimini OTP yondashuvlariga moslashtirdi, bu esa Fitch baholashiga koʻra, yangi kreditlar sifatini oshirdi. Shu bilan birga, agentlik qarz oluvchilarni baholashning yangi standartlari hali toʻliq kredit tsikli davomida sinovdan oʻtmaganini qayd etadi.

Kredit portfelining sifati bankning zaif tomonlaridan biri boʻlib qolmoqda, biroq koʻrsatkichlar yaxshilanmoqda. MHXS 9 boʻyicha Stage 3 qadrsizlangan kreditlar ulushi 2024 yilning birinchi yarmi yakunidagi 23% dan 2025 yil yakuniga kelib 19,7% gacha kamaydi.

Fitch ushbu koʻrsatkich pasayishda davom etishini va 2026 yil oxiriga kelib 13% dan pastga tushishini kutmoqda. Bu muammoli tarixiy aktivlarning keyingi tartibga solinishi va kreditlash oʻsishining qayta tiklanishi bilan bogʻliq boʻladi.

Stage 2 kreditlari ulushi ham qisqardi — bir yil oldingi 17,8% ga nisbatan 2025 yil yakuniga koʻra 8,4% ni tashkil etdi. Fitch buni yangi muammoli kreditlar shakllanishi xavfi cheklanganidan dalolat beruvchi omil sifatida baholaydi.

2025 yilda bank zaxiralari qadrsizlangan kreditlar hajmining 0,8 baravarini qopladi. Fitch muammoli kreditlarning bir qismi boʻyicha garov taʼminoti mavjudligini hisobga olib, bunday darajani maqbul deb hisoblaydi.

Agentlik «Ipoteka-bank»ning yuqori daromadliligi saqlanib qolishini kutmoqda. Prognozga koʻra, operatsion foydaning xavf-xatar darajasi boʻyicha tortilgan aktivlarga nisbati 2025 yildagi 5,8% ga nisbatan 2026 yilda 6% dan oshadi.

Natijalarni qoʻllab-quvvatlashga marjaning kengayishi, biznes oʻsishi fonida operatsion samaradorlikning oshishi va ilgari hisobdan chiqarilgan kreditlarning qaytarilishi yordam beradi. Fitch sof foiz marjasining 2024 yildagi 9% dan 2025 yilda 7,6% gacha pasayishini vaqtinchalik deb hisoblaydi va buni fondlashtirishning qimmatlashishi bilan bogʻlaydi.

2026 yilda sof foiz marjasi, Fitchning bazaviy prognoziga koʻra, depozitlar boʻyicha stavkalarning pasayishi fonida 8% gacha tiklanishi mumkin. Xarajatlarning daromadlarga nisbati esa 2025 yildagi 48% ga nisbatan taxminan 45% darajasida boʻlishi kutilmoqda.

Bank kapitallashuvi ham sezilarli darajada mustahkamlandi. Fitch Core Capital koʻrsatkichi 2024 yil oxiridagi 12% dan 2025 yil yakuniga kelib 18,5% gacha oʻsdi. Bu bankning kapital yaratish qobiliyati yuqoriligi, dividend toʻlovlarining yoʻqligi va muammoli kreditlar tartibga solinganidan keyin xavf-xatar darajasi boʻyicha tortilgan aktivlar zichligining kamayishi tufayli yuz berdi.

Fitch ushbu koʻrsatkichning 2026 yil oxiriga kelib yanada oʻsib, taxminan 22% ga yetishini prognoz qilmoqda. Asosiy omillar yuqori daromadlilik, foydaning qayta investitsiya qilinishi va yaqinda XMK tomonidan yangi emissiya aktsiyalarining sotib olinishi boʻladi.

Birinchi darajali kapitalning monandlik koeffitsiyenti (CET1) 2025 yil yakunidagi 17,3% ga nisbatan 2026 yilning birinchi yarmi yakuniga koʻra 17,6% ni tashkil etdi. Bu koʻrsatkich 9,5% lik minimal talabdan sezilarli darajada yuqori boʻlib, bankka ehtimoliy zararlarni qoplash uchun jiddiy zaxira yaratadi.

Shu bilan birga, «Ipoteka-bank» depozitsiz fondlashtirishga qaramlikni saqlab qolmoqda. 2025 yil yakuniga koʻra, kreditlarning depozitlarga nisbati 229% ni tashkil etdi va Fitch 2026 yilda bu koʻrsatkichning pasayishini kutmoqda, garchi u 200% dan yuqori boʻlib qolsa ham.

Davlat fondlashtirishi bank mablagʻlarining asosiy manbai boʻlib qolmoqda. 2026 yilning birinchi yarmi yakuniga koʻra, davlat bilan bogʻliq uzoq muddatli mablagʻlar «Ipoteka-bank» majburiyatlarining 39% ini tashkil etdi. Yana 21% i bozor qarzlariga, 35% i esa nodavlat depozitlariga toʻgʻri keldi.

Fitch bank likvidligini yetarli deb baholaydi. 2026 yilning birinchi yarmi yakuniga koʻra, likvid aktivlar nodavlat fondlashtirish hajmining yarmini qopladi. Bundan tashqari, «Ipoteka-bank» OTP tomonidan likvidlikni qoʻllab-quvvatlash mexanizmlaridan foydalanish imkoniyatiga ega.

Bank reytinglarining oshishi Oʻzbekistonning mamlakat shifti oshishi ortidan yuz berishi mumkin, agar OTPning «Ipoteka-bank»ni qoʻllab-quvvatlash qobiliyati va tayyorligi saqlanib qolsa yoki yaxshilansa.

Yashovchanlik reytingini oshirish uchun operatsion muhitning yanada yaxshilanishi, muammoli tarixiy aktivlarning qisqarishi davom etishi, yuqori daromadlilik va barqaror kapitallashuvning saqlanib qolishi talab etiladi.

Shu bilan birga, Oʻzbekistonning mamlakat shifti pasayganda yoki OTPning shoʻʼba bankni qoʻllab-quvvatlash qobiliyati yoki tayyorligi sezilarli darajada zaiflashganda reyting pasaytirilishi mumkin. Yashovchanlik reytingi, shuningdek, daromadlilik yoki aktivlar sifati sezilarli darajada yomonlashganda ham pasayishi mumkin.

Yana bir xavf omili sifatida Fitch kreditlashning haddan tashqari tez oʻsishi yoki agressiv dividend siyosati tufayli FCC koʻrsatkichining 10% dan pastga tushib ketishini koʻrsatadi, garchi bunday stsenariy agentlikning bazaviy prognozi hisoblanmasa ham.

«Ipoteka-bank»ning xorijiy va milliy valyutadagi qisqa muddatli EDR reytinglari «B» darajasida tasdiqlandi. Birinchi darajali taʼminlanmagan qarz reytingi bankning xorijiy valyutadagi uzoq muddatli EDR reytingiga muvofiq «BB» darajasida belgilandi.