Farzandingiz yaxshi o‘qimayaptimi? Bunga faqat smartfon sababchi emas
Farzandingizning maktabdagi muvaffaqiyatsizliklariga faqat smartfon sababchi emas. O‘smirlarning o‘qishdagi natijalari va tengdoshlari bilan munosabatlariga nafaqat telefon, sport yoki ovqatlanish, balki uyqu sifati ham jiddiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Yangi tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, uyqu boshqa turmush tarzi omillariga qaraganda kuchliroq omil bo‘lib chiqdi.
Kaliforniya universiteti, Devis tadqiqotchilari 10–13 yoshdagi bolalarning ma’lumotlarini o‘rganib, ularning uyqu sifati, ekran qarshisida o‘tkazadigan vaqti, jismoniy faolligi va ovqatlanish sifatini taqqosladi.
Natijalar shuni ko‘rsatdiki, yaxshi uyqu maktabdagi yuqori natijalar va ijtimoiy muammolarning kamroq kuzatilishi bilan boshqa omillarga qaraganda ko‘proq ahamiyatga ega. Ekran qarshisida o‘tkazilgan vaqt ikkinchi o‘rinda turgan bo‘lsa, jismoniy faollik va ovqatlanishning bog‘liqligi nisbatan past bo‘lgan.
Tadqiqotchilar uyquning ruhiy salomatlik bilan bog‘liqligini ham o‘rgandi. Masalan, uyqu depressiya belgilari bilan pastroq o‘qish natijalari o‘rtasidagi bog‘liqlikning 18,5 foizi, xavotir bilan bog‘liq holatlarda 36,3 foizi va psixozga o‘xshash belgilar kuzatilgan vaziyatlarda 8,3 foizi bilan bog‘liq bo‘lgan.
Ekran vaqtining hissasi esa xavotirda 5 foiz, depressiyada 6,3 foiz va psixozga o‘xshash belgilarda 6,2 foizni tashkil etgan.
Biroq olimlar bu raqamlarni “ko‘proq uxlash ruhiy muammolarni davolaydi” deb tushunmaslik kerakligini ta’kidlaydi. Tadqiqot sabab-oqibatni emas, uyqu, ruhiy holat va kundalik faoliyat o‘rtasidagi bog‘liqlikni ko‘rsatadi.
**Nega uyqu shunchalik muhim?**
Uyqu vaqtida miya faqat dam olish bilan cheklanmaydi. Bu paytda xotira mustahkamlanadi, o‘rganilgan ma’lumotlar qayta ishlanadi, hissiy holat tartibga tushadi va organizm tiklanadi.
Shu sababli yetarlicha uxlamagan bola ertasi kuni nafaqat uyqusirab yurishi, balki diqqatini jamlash, yangi ma’lumotni o‘zlashtirish, his-tuyg‘ularini boshqarish va tengdoshlari bilan muloqot qilishda ham qiynalishi mumkin.
Bu ayniqsa o‘smirlik davrida muhim, chunki aynan shu davrda miya va shaxsiyat faol rivojlanishda davom etadi.
Tadqiqot muallifi Jeyson Smusnining aytishicha, olimlar uyqu muhim omil bo‘lishini bilgan, biroq uning ekran vaqti, jismoniy faollik va ovqatlanishdan bunchalik ustun turishini kutmagan.
Tadqiqotchilar ota-onalarga bolalarning uyqu rejimiga ham ekran vaqti kabi jiddiy e’tibor berishni tavsiya qiladi. Uxlash va uyg‘onish vaqtini barqaror qilish, kechasi telefondan foydalanishni cheklash va yetarli uxlash uchun sharoit yaratish bolaning umumiy holatini qo‘llab-quvvatlashi mumkin.
Shunday ekan, farzandingiz yaxshi o‘qishi uchun unga har doim ham qo‘shimcha mashg‘ulot yoki yana bir soat dars kerak bo‘lavermaydi. Ba’zan uning yaxshi o‘qishi uchun eng oddiy yordam — vaqtida uxlashiga imkon berishdir.