Farzandingiz maktabga kechikaveradimi? Muammo dangasalikda bo‘lmasligi mumkin
Farzandingiz maktabga kechikaveradimi? Muammo dangasalikda bo‘lmasligi mumkin
Farzandning ertalab uyg‘onolmasligi, kiyinishga erinishi va maktabga shoshilinch yetib borishi ko‘plab ota-onalarni tashvishga soladi. Ayniqsa, bola darsga tez-tez kechiksa, ota-ona jahli chiqib, uni koyishga yoki “bir marta uyalsin” degan maqsadda kechikishiga ataylab yo‘l qo‘yishga urinishi mumkin. Biroq bolalar psixologi bunday vaziyatda jazolashdan ko‘ra, muammoning asl sababini aniqlash muhimligini ta’kidlaydi.
Kechikishning sababi dangasalik bo‘lmasligi mumkin
Mutaxassisga murojaat qilgan onaning 9 yoshli qizi ertalab maktabga turishda qiynalgan. Qiz kechqurun uy vazifalarini bajarar, ayrim topshiriqlarni mustaqil uddalay olmagani uchun onasini kutardi. Ona esa ishdan soat 20:00 dan oldin kelmas, natijada dars qilish jarayoni kechki 22:00 gacha cho‘zilardi. Bola esa taxminan soat 23:00 da uxlardi.
Ertalab esa qizni uyg‘otish qiyin bo‘lib, u injiqlik qilar va natijada maktabga kechikish xavfi paydo bo‘lardi.
Bunday vaziyatda ota-onaning ham sabri tugashi tabiiy. Ammo psixologning fikricha, bolani koyishdan oldin uning nima sababdan vaqtida uxlay olmayotganiga e’tibor qaratish kerak.
Chunki bola kechqurun uy vazifasini tugata olmayotgan, buning natijasida yetarlicha uxlamayotgan bo‘lishi mumkin. Uyqu yetishmasligi esa ertalab uyg‘onishni yanada qiyinlashtiradi.
“Bir marta uyalsin” deyish to‘g‘rimi?
Ba’zi ota-onalar bola maktabga kechikkanida uni ataylab kechiktirib, sinfga dars paytida kirishiga imkon berishni va shu orqali “uyalib, keyingi safar vaqtida turishni o‘rganadi” deb hisoblaydi.
Biroq psixolog bolaning oldida paydo bo‘ladigan uyat va qo‘rquvga emas, muammoning sababiga e’tibor qaratishni tavsiya qiladi.
Mutaxassisning ta’kidlashicha, ota-onaning bolaning kechikishidan haddan tashqari jahli chiqishi ba’zan uning o‘z hissiyotlari bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Masalan, farzandining kechikishi ota-onaga “men boshqalarning ko‘zida yomon ota-onadek ko‘rinib qolaman” degan xavotirni berishi mumkin.
Shuning uchun bunday paytda avvalo o‘z hissiyotlarini nazorat qilish, keyin esa bolaning muammosini hal qilishga kirishish muhim.
Bolani ko‘proq maqtash kerak
Psixolog bolaning ota-ona bilan hissiy aloqasiga ham e’tibor qaratadi. Agar ota-ona farzandini ko‘proq xatolari uchun koyib, yaxshi ishlarini esa deyarli sezmasa, bola salbiy bo‘lsa ham ota-onaning e’tiborini shu yo‘l bilan olishga urinishi mumkin.
Shuning uchun farzandni faqat xatosi uchun tanqid qilish emas, uning kichik yutuqlarini ham ko‘rish muhim.
Masalan, bola uy vazifasini mustaqil bajargan bo‘lsa, xonasini yig‘ishtirgan yoki ertalab budilnikdan keyin o‘z vaqtida turgan bo‘lsa, buni alohida e’tirof etish mumkin.
Vaziyatni qanday o‘zgartirish mumkin?
Bolaning kun tartibini qayta ko‘rib chiqing. Maktab yoshidagi bola yetarlicha uxlashi kerak. Uy vazifalari juda kechga qolib ketayotgan bo‘lsa, uning sababini aniqlash va topshiriqlarni bajarish vaqtini oldinga surish yo‘lini izlash lozim. Bolaning kun tartibida sayr va dam olish uchun ham vaqt bo‘lishi kerak. Boshlang‘ich maktab yoshidagi bolalarga odatda 10–11 soat tungi uyqu tavsiya etiladi.
Farzandingiz bilan faqat dars haqida gaplashmang. Har kuni hech bo‘lmaganda yarim soatni birgalikda yoqimli mashg‘ulotga ajratish mumkin. Bolaning gaplarini tinglash, unga qiziqish bildirish va yutuqlarini e’tirof etish uning o‘ziga bo‘lgan ishonchiga ijobiy ta’sir qiladi.
Uxlashdan oldin bolaga shu kuni qilgan bir nechta yaxshi ishini aytib berish mumkin. Bu oddiy odat bolaning o‘zini qadrlangan va kerakli inson sifatida his qilishiga yordam beradi.
O‘z hissiyotlaringizni kuzating. Agar farzandingizning xatti-harakatlari sizda kuchli g‘azab yoki boshqa salbiy hislarni uyg‘otsa va ularni nazorat qilish qiyin bo‘lsa, psixolog bilan maslahatlashing.
Maktabdagi tartiblarni tushuntiring. Bolaga darsga vaqtida kelish nima uchun muhimligini sodda qilib aytish kerak. Masalan, dars boshlanganidan keyin kelgan o‘quvchi yangi mavzuning bir qismini o‘tkazib yuborishi yoki sinfdagi boshqa bolalarning e’tiborini chalg‘itishi mumkin.
Kechikishdan qo‘rqmaslikni ham o‘rgating. Ota-ona o‘zining maktab davridagi kechikishlari haqida gapirib berishi, bunday vaziyatda qanday his qilganini tushuntirishi mumkin. Eng muhimi, bolaga kechikish har kimning boshiga tushishi mumkinligini, ammo bunga imkon qadar yo‘l qo‘ymaslik kerakligini tushuntirishdir.
Agar bola baribir kechikib qolsa, uni vahimaga tushirmasdan, vaziyatdan to‘g‘ri chiqishni o‘rgatish kerak. Buning uchun ikkita oddiy qoida yetarli:
kechikayotganini imkon qadar oldindan aytish va kelganida uzr so‘rash.
Agar bola uy vazifalarini bajarishda yoki maktab dasturini o‘zlashtirishda muntazam qiynalayotgan bo‘lsa, muammoni shunchaki “dangasaligi” bilan izohlashga shoshilmaslik kerak. Bunday vaziyatda o‘qituvchi, maktab psixologi yoki tegishli mutaxassis bilan maslahatlashib, bolaning aynan nimada qiynalayotganini aniqlash muhim.