Eron uning oʻsmir qizini oʻldirdi - endi u rejimga qarshi chiqmoqda

Eron uning oʻsmir qizini oʻldirdi - endi u rejimga qarshi chiqmoqda

Samira ilgari hech qachon siyosatga qiziqmaganini aytadi.

«Men Eronda savdo sohasida ishlardim. Kosmetika sotardim», — deydi u BBC Panorama koʻrsatuviga.

Eron xavfsizlik kuchlari uning yagona farzandini koʻz oldida otib oʻldirgan kuni hamma narsa tubdan oʻzgardi. Oʻn orti yoshli Sevda shu yil boshida Eronning qatagʻonchi rejimga qarshi mamlakatni qamrab olgan namoyishlarda qatnashayotgan edi — bu AQSh va Isroillik keng koʻlamli havo zarbalarini yoʻllab, mamlakat oliy rahbari Oyatulloh Ali Xameneiyni oʻldirishidan oldin yuz bergan edi.

Samiraning aytishicha, Eron rasmiylari qizining jasadini izlashda yordam berish oʻrniga toʻsqinlik qilgach, uning qaygʻusi gʻazabga aylandi.

«Men Sevdani topish hammasining oxiri emas, balki ular meni duchor qilgan barcha tazyiqlarning boshlanishi ekanini tushunib yetdim».

Samira Erondan xavfli togʻli hududlarni piyoda bosib oʻtib, dramatik tarzda qochib ketdi.

U hozirda xorijda yashirinib yashamoqda va oʻzini «rejimga qarshi kurashayotgan bir kishilik armiya» deb ataydi. Qizining oʻlimidan soʻng javobgarlik va adolat talab qilayotgan u, namoyishlar paytida oʻlimga olib kelgan oʻqlarni uzgan deb hisoblagan xavfsizlik kuchlari aʼzolari va mulozimlarning shaxsini aniqlashga ahd qilgan.

«Ular meni oʻldirishdan oldin oʻlim yoqasiga olib kelishadi, lekin meni topish oson boʻlmaydi… Ortga qaytish yoʻq», — deydi u.

Samira BBC yil boshidan beri intervyu olgan bir nechta eronliklardan biridir. Ayrimlar, hali ham mamlakat ichida boʻla turib, xavf-xatarga qaramay gapirishni xohlashlarini Panorama’ga aytishdi va ommaviy namoyishlar shafqatsizlarcha bostirilgach, umidni saqlab qolish qiyinlashganini bildirishdi.

Eronning Londondagi elchixonasi Panorama’ga tinch va qonuniy namoyishlar tashqi kuchlar, jumladan AQSh tomonidan egallab olinganini, ular zoʻravonlikni ragʻbatlantirganini, qurol va uskunalar yetkazib berganini hamda jamoat xavfsizligiga putur yetkazganini maʼlum qildi.

Sevda 9 yanvar kuni Samira bilan birga poytaxt Tehron chekkasida oʻtgan oyda boshlangan yirik namoyishlarga qoʻshilganida oʻldirilgan. Ular iqtisodiy norozilik sabab boshlangan, keyinchalik mamlakat Islom Respublikasiga chek qoʻyish talablariga aylanib ketgan edi.

Samira oʻsha paytda alohida siyosiy qarashga ega boʻlmaganini aytsa-da, qizi shunday boʻlganini taʼkidlaydi. Sevda boshqa ikki yosh ayolga havas qilardi — hijob oʻrash qoidasini buzganlikda ayblanib hibsga olingach vafot etgani ommaviy namoyishlarga sabab boʻlgan Mahsa Amini va Eronning ayollar uchun qatiy islomiy kiyinish qoidalariga qarshi keyingi isyon paytida oʻldirilgan Nika Shakarami.

«U ularni oʻz xayollarida tirik saqlardi va hamisha ularning [qarshilik] yoʻlini davom ettirishni xohlardi», — deydi Samira.

Sevda oʻldirilishidan bir kun oldin namoyishchilar soni ayniqsa koʻp edi. Samiraning aytishicha, u va Sevda Eronning oxirgi shohining surgundagi oʻgʻli Rizo Pahlaviyning namoyishlarga qilgan daʼvatiga javob berishgan.

«Xavfsizlik kuchlari nazoratni yoʻqotgan edi», — deydi u.

Odamlar sonining keskin ortishi Eron hukumatini havotirga soldi va ertasi kuni otib oʻldirish haqida buyruq eʼlon qilindi, deydi Samira. Lekin u buni shunchaki quruq tahdid deb oʻylagan.

«Eronda juda koʻp yolgʻon gapirishardi… Biz bunchalik keng koʻlamli qirgʻinni tasavvur ham qila olmasdik».

Uning aytishicha, AQSh Prezidenti Trampning ularni qoʻllab-quvvatlashi haqidagi vaʼdasi ham ularga ishonch bagʻishlagan.

U 8 yanvar kuni AQSh mediasiga shunday degan edi: «Men [Eron rasmiylariga] agar ular odamlarni oʻldirishni boshlashsa, ular gʻalayonlar paytida shunday qilishga moyil… biz ularga juda qaqshatqich zarba berishimizni bildirib qoʻydim».

Shunday boʻlsa-da, 9 yanvar kuni olomon kamroq koʻringan, deydi Samira.

Sevda xavfni tushunganday edi, deydi u. Qizi sirgʻalarini yechib, buvisiga bergan. U shuningdek Samiraga telefonining parolini ham aytgan.

Ona va qiz boshqa namoyishchilarga qoʻshilishdi. Keyin Sevda chiqindi qutisiga chiqib, hayqiriqlarni boshlab berdi.

«Ular boʻlgan hududda odamlardan koʻra kuchlar koʻproqday tuyulardi», — deydi Samira. «Bilmayman, bir kun ichida qanday qilib shuncha… Basij va IQHK [Islom inqilobi muhofizlari korpusi] kuchlarini yigʻishdi».

IQHK mamlakatning islomiy tuzumini himoya qiladi, yarim harbiylashtirilgan Basij Qarshilik Kuchlari esa IQHK koʻngillilaridir.

«Oʻng tomonimizdagi binoning tomidan mergan oʻq uzdi. Oʻq tomdan otilgan boʻlishi kerak. Oʻq uning yuragini teshib oʻtdi. Men hatto baqira olmadim. Men shunchaki Sevdaga qarab qoldim — uning tanasi jansiz yotardi. Ogʻzi va burnidan qon otilib chiqardi. Ishona olmasdim, uning oʻlayotganiga ishona olmasdim. Uni koʻzlari hali ham menga qarab turgandi».

Samira Sevdani kasalxonaga olib borganini va unga operatsiya qilishayotganini aytishganini, ammo keyin eshik ochilib, Sevdaning murda solinadigan qopga solib zamoklanganini koʻrganini aytadi.

Sevdaning jasadini olib ketishdi. Samira qizini qayta topish uchun bir necha kun ketganini aytadi. Boshqa koʻplab odamlar singari, u ham Tehronning eng katta murdaxonalaridan biriga borib qoldi.

«Oʻsmirga teng - yosh oʻgʻil va qizlar. Juda koʻpchilik oʻldirilgandi», — yigʻlaydi u.

«Men ochgan har bir qop bilan birga oʻzim ham oʻlardim. Men hech qachon bunchalik koʻp murda koʻrmagandim. Lekin men taslim boʻlmasdim».

Nihoyat u qizini topdi. «Sevdaning ustida uchta murda taxlanib yotardi. Biz uni shunday topdik».

Eron rasmiylari namoyishlarda 3000 dan ortiq odam oʻldirilganini tan oladi, ammo baʼzilari xavfsizlik kuchlari aʼzolari boʻlganini aytadi. Huquqni himoya qilish guruhlaridan biri, Hrana, oʻlim holatlari sonini 7 000 dan ortiq deb baholaydi, ularning aksariyati namoyishchilardir.

Sevdaning jasadini topish Samiraning rasmiylar bilan kurashining boshlanishi edi, deydi u.

Jasadni dafn etish uchun olib ketishga ruxsat berishlari uchun, u Sevdani xavfsizlik kuchlari emas, balki «terrorchilar» oʻldirganini aytishga majbur boʻlganini taʼkidlaydi.

«Ular buni 8 va 9 yanvar kunlari qilgan ishlarini yopish, qancha odamni oʻldirishganini yashirish uchun qilishdi. Ular oilalarga yaqinlari isroil yoki amerikalik terrorchilar tomonidan oʻldirilganini aytishni buyurib, ularni sukut saqlashga majbur qilishdi».

Shunga qaramay, uni dafn marosimidan soʻng qabrni ziyorat qilishdan yoki qabr toshi oʻrnatishdan toʻsishganini aytadi.

Samira tazyiqlar davom etganini aytadi. Sevda vafotiga 40 kun toʻlishi munosabati bilan oʻtkaziladigan marosimdan — Eron madaniyatida juda muhim fursatdan — bir necha kun oldin uni Taxrihot vazirligining mahalliy boʻlimi chaqirtirganini aytadi.

«Ular menga shunday deyishdi: 'Siz bizga intervyu berib, Sevda Basiji boʻlganini va u namoyishchilar tomonidan oʻldirilganini aytishingiz kerak. Keyin biz uni shahid deb eʼlon qilamiz — siz imtiyozlar, uy yoki nima xohlasangiz olasiz'».

U bu taklif qoʻrquvdan kelib chiqqan deb hisoblaydi, chunki mamlakatda internet tiklanganidan soʻng u Sevdaning oʻlimi haqida London joylashgan Eron media tashkilotiga soʻzlab bergan edi.

«Mening tashqi tarmoqlar yoki Erondan tashqaridagilar bilan aloqada ekanim ularni qoʻrqitib qoʻydi».

Intervyu berishdan qochish uchun Samira 40 kunlik xotira kuni oʻtishi bilan Erondan qochib ketdi.

«Men bolamning qoni bilan savdo qilishni xohlamadim».

Uning aytishicha, kontrabandachilar qochishga yordam berishgan. U xavfsiz joyga yetib olish uchun daryo va togʻlarni bosib oʻtgan.

Uning qochish paytida yozib olgan videosi uning gʻazabini aniq koʻrsatadi.

«Bu yaramaslar hukumati, bu haromzodalar, meni juda koʻp qiynashdi», — deydi u chuqur jarlik yonidagi togʻ yoʻlida yurib baland ovozda kameraga qarab.

Samiraning aytishicha, u xorijdan turib xorijiy mediaga intervyu berishni davom ettirganidan soʻng, unga gʻoibona bir qator jinoyatlar, jumladan oʻlim jazosini nazarda tutuvchi «muhoraba» — Xudoga qarshi urush qilish aybi qoʻyilgan.

Sevdaning 17 yoshiga toʻlishi kerak boʻlgan kuni uning qarindoshlari va doʻstlari xotira tadbiri oʻtkazishdi — Samira esa surgunda turib tugʻridan-toʻgʻri translyatsiyani kuzatdi.

«Keyin toʻsatdan uzatish uzildi», — deydi u.

Uning aytishicha, keyinchalik u tadbirga bostirib kirilganini va uning baʼzi oila aʼzolari va doʻstlari IQHK tomonidan hibsga olinganini bilgan.

Uning aytishicha, rasmiylar uning oilasini agar Sevdaning qabri boshida yigʻilishni davom ettirishsa, uning jasadi kavlab olinib, boshqa joyga koʻchirilishidan ogohlantirgan.

Endilikda Samira 8 va 9 yanvar kunlari u va Sevda qoʻshilgan namoyishlar paytida oʻlimga olib kelgan oʻqlarni uzgan deb hisoblagan Eron xavfsizlik kuchlari aʼzolari va mulozimlarning ismlarini internetga joylashtirmoqda.

«Men ismini oshkor qilgan har bir inson uchun adolat qaror topishini xohlayman, chunki ular juda koʻp yoshlarni oʻldirishdi. Mening maqsadim — ularni sud qilishlari uchun shaxslarini aniqlashdir», — deydi u.

Samira internetda ismini tilga olgan erkaklardan biri keyinchalik oʻlik holda topilgach, rejim tarafdori u sodir etgan deb taxmin qilib, uning joylashuvi haqidagi maʼlumot uchun 5 000 dollar (£3 732) mukofot taklif qildi. Eron davlat mediasi oʻshandan beri oʻlimga aloqadorlikda ayblanib toʻqqiz kishi hibsga olinganini xabar qildi.

Xavf-xatarga qaramay, Samira sukut saqlamasligini aytadi.

«Sevdasiz oʻtgan har bir kun va har bir soniya men uchun juda ogʻir. Bu yuragini yoʻqotgan, borligʻini yoʻqotgan, hayotini yoʻqotgan onaga oʻxshaydi…

«Bayroqcha, Sevdaning nafas olmayotgani menga oyoqqa turishimga imkon berdi… uning hayoti va yoʻlini sharaflash haqida oʻylashga… men koʻrgan oʻsha barcha murdalar, Sevdani izlab men ochgan oʻsha barcha murda qoplari, ularning bari meni oxirgi nafasimgacha Islom Respublikasiga qarshi kurashishga majbur qildi».