Eron AQShga Hurmuz boʻgʻozini yetti kun ichida qayta ochish boʻyicha kelishuv taklif qilmoqda

Eron Tashqi ishlar vaziri Abbos Araqchining soʻzlariga koʻra, Eron AQShga Hurmuz boʻgʻozini yetti kun ichida qayta ochishni nazarda tutuvchi kelishuv taklif qilgan.

Araqchi Nyu-Yorkdagi BMT qarorgohida «endi tanlov AQSh ixtiyorida» ekanini va «zarur shartlar bajarilsa», boʻgʻoz qayta ochilishi mumkinligini aytdi. Uning soʻzlariga koʻra, ushbu shartlar iyun oyida imzolangan, biroq keyinchalik barbod boʻlgan oʻt ochishni toʻxtatish rejimini uzaytirish toʻgʻrisidagi oʻzaro anglashuv memorandumida (MOU) belgilab qoʻyilgan.

Reuters agentligining xabar berishicha, AQSh rasmiysi Eron taklifi haqidagi savolga javoban, vositachilar orqali, jumladan, yadroviy masalalar boʻyicha ijobiy muzokaralar olib borilayotganini aytgan. Shu hafta boshida Donald Tramp «Islom Respublikasini yoʻq qilib tashlash» bilan tahdid qilgan edi.

AQSh va Isroil 28 fevral kuni Eronga havo zarbalari berdi. Eron bunga javoban Isroilga, AQShning Koʻrfazdagi bazalariga va AQShning arab koʻrfazidagi ittifoqchilariga hujum qildi, shuningdek, Hurmuz boʻgʻozini toʻsib qoʻydi.

Urushdan oldin dunyodagi neft va suyultirilgan tabiiy gazning qariyb 20 foizi ushbu boʻgʻoz orqali tashilgan va uning yopilishi narxlarning keskin tebranishiga olib keldi.

Bu, shuningdek, ayniqsa AQShda noyabr oyida boʻlib oʻtadigan Kongress saylovlari yaqinlashayotgan bir paytda, Trampga mojaroni tugatish yoʻlini topish uchun bosimni oshirdi.

«Agar zarur shartlar bajarilsa, boʻgʻoz qayta ochilishi, yetti kun ichida normal dengiz qatnovi tiklanishi mumkin. Endi tanlov AQSh ixtiyorida», — dedi Araqchi jurnalistlarga.

U Eron AQShdan qanday choralar koʻrishini istashini ochiqlamadi, biroq «AQSh koʻrishi kerak boʻlgan choralar yangilik emas. Ularning barchasi oʻzaro anglashuv memorandumida allaqachon bor», deb qoʻshimcha qildi.

AQSh va Eron oʻrtasida 18 iyunda imzolangan oʻzaro anglashuv memorandumi oʻt ochishni toʻxtatish va Hurmuz boʻgʻozini hech boʻlmaganda qisman qayta ochishni taʼminlashga qaratilgan edi.

14 banddan iborat kelishuvda Eron hech qachon yadroviy qurolga ega boʻlmasligi aytilgan. Unda AQSh, Eron va ittifoqchilar «barcha frontlarda» harbiy harakatlarni toʻxtatishi koʻzda tutilgan boʻlib, AQSh dengiz blokadasini tugatish va sanktsiyalarni yumshatish kabi choralarni oʻz ichiga olgan edi. Shuningdek, unda Eron boʻgʻoz orqali «tijorat kemalarining xavfsiz oʻtishi uchun bor kuchini safarbar qilgan holda choralar koʻrishi» va Ummon bilan kelgusidagi yuk tashish qoidalari boʻyicha muzokaralar olib borishi belgilangan edi.

Biroq tez orada har ikki tomon zarbalarni qayta boshlaganidan keyin kelishuv barbod boʻldi.

Eron Hurmuz boʻgʻozini ruxsatsiz kesib oʻtishga uringanini daʼvo qilgan kemalarga hujum qildi.

AQSh Eronning boʻgʻozdagi obʼyektlariga, shuningdek, mamlakat qirgʻoqlari yaqinidagi Eron tankerlariga zarba berdi. U shuningdek, Eron portlari blokadasini davom ettirib, Eron iqtisodiyotiga katta zarar yetkazdi.

Shundan soʻng Tramp AQSh Hurmuz boʻgʻozi orqali neft olib chiqishga muvaffaq boʻlganini aytdi.

Shu bilan birga, Eronning ittifoqchisi boʻlgan Yamandagi husiylar yaqinda Arabiston yarim orolining narigi tomonidagi Qizil dengiz orqali Saudiya Arabistonidan neft eksportini izdan chiqarishga qaratilgan hujumlarni kuchaytirdi.

Shu hafta BMT Bosh Assambleyasidagi nutqida Tramp shu paytgacha erisha olmagan Eron bilan kelishuv noyabrdagi saylovlardan keyin amalga oshishiga ishonishini aytdi.

«Eron bilan ularga qayta tiklanish va ilgarigidan koʻra ancha buyuk mamlakat barpo etish imkonini beradigan kelishuv tuziladimi?» — dedi u.

«Yoki men Islom Respublikasini tezda yoʻq qilib tashlaymanmi va ularga boshqa hech qachon odamlarni va mamlakatlarni oʻldirish va vayron qilish imkoniyatini bermaymanmi? Ularni jahannamga haydaymanmi?»

Juma kuni Araqchi Eron «majburlash, tahdid yoki qoʻrqitishlarni» qabul qilmasligini aytdi va «tinchlikni yoʻq qilish tahdidlari orqali qurib boʻlmasligini» qoʻshimcha qildi.