Dunyodagi eng qimmat oziq-ovqat mahsuloti ma’lum bo‘ldi
Dunyo qishloq xo‘jaligida eng katta ishlab chiqarish qiymatiga ega oziq-ovqat mahsuloti sut bo‘ldi. 2024-yilda uning yalpi ishlab chiqarish qiymati 379 mlrd dollarni tashkil etgan. Keyingi o‘rinlarni guruch - 362 mlrd dollar va go‘sht - 355 mlrd dollar bilan egallagan. Reytingga kiritilgan 40 ta mahsulotning umumiy qiymati esa qariyb 4,3 trln dollarga yetgan.
**Dunyodagi eng qimmat oziq-ovqat mahsuloti aniqlandi**
Har yili qishloq xo‘jaligi mahsulotlari jahon iqtisodiyotiga trillionlab dollar hissa qo‘shadi. Bu ulkan bozor don va chorvachilikdan tortib, meva-sabzavotlar, kofe va kakaogacha bo‘lgan ko‘plab tovarlarni o‘z ichiga oladi.
Visual Capitalist tomonidan taqdim etilgan infografikada 2024-yil yakunlari bo‘yicha yalpi ishlab chiqarish qiymati eng yuqori bo‘lgan 40 ta oziq-ovqat mahsuloti jamlangan. Ushbu reyting BMTning Oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi tashkiloti (FAO) ma’lumotlari asosida tuzilgan. Reytingga kiritilgan mahsulotlarning umumiy ishlab chiqarish qiymati qariyb 4,3 trillion dollarni tashkil etgan.
**Sut birinchi o‘rinda**
Dunyoda ishlab chiqarish qiymati bo‘yicha eng yuqori oziq-ovqat mahsuloti sut bo‘lib, uning 2024-yildagi ko‘rsatkichi 379 milliard dollarga baholangan. Sut eng yaqin raqobatchilaridan katta farq bilan oldinda emas. Ikkinchi o‘rindagi guruchning ishlab chiqarish qiymati 362 milliard dollar, uchinchi o‘rindagi go‘shtniki esa 355 milliard dollarni tashkil etgan. Shunday qilib, birinchi va uchinchi o‘rin o‘rtasidagi farq atigi 24 milliard dollarga teng.
Sutning reytingda yetakchilik qilishi dunyo miqyosida sut mahsulotlari ishlab chiqarish hajmining nihoyatda kattaligi bilan izohlanadi. 2024-yilda jahonda sut ishlab chiqarish 985 million tonnaga yetgan bo‘lib, uning 81 foizi qoramol hissasiga to‘g‘ri kelgan. Osiyoning qator mamlakatlarida esa buyvollar ham sut ishlab chiqarishning muhim manbalaridan biri bo‘lib qolmoqda.
**Go‘sht mahsulotlari 1 trillion dollardan ortiq qiymat yaratmoqda**
Chorvachilik mahsulotlari ham reytingda yuqori o‘rinlarni egallagan. Qoramol, tovuq, qo‘y va echki go‘shtining umumiy ishlab chiqarish qiymati qariyb 1,02 trillion dollarga baholangan. Qoramol go‘shti 306 milliard dollar, tovuq go‘shti esa 264 milliard dollarlik ishlab chiqarish qiymati bilan qayd etilgan.
Manbada jahon go‘sht ishlab chiqarishi 2024-yilda 374 milliard tonna deb ko‘rsatilgan, biroq bu raqamda ehtimol texnik xato mavjud, chunki global go‘sht ishlab chiqarishi odatda yuzlab million tonna miqyosida hisoblanadi.
Kelgusida chorvachilik mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi o‘simlik mahsulotlariga nisbatan tezroq o‘sishi prognoz qilinmoqda. 2035-yilga borib chorvachilik mahsulotlari ishlab chiqarish 15 foizga oshishi mumkin. Bunda o‘rta daromadli mamlakatlarda aholi daromadlarining o‘sishi muhim omil bo‘lishi kutilmoqda, chunki daromad ko‘paygani sari iste’mol tarkibida hayvonot mahsulotlarining ulushi ham ortib bormoqda.
**Pomidor meva-sabzavotlar orasida yetakchi**
Reytingning birinchi o‘ntaligiga kirgan yagona meva-sabzavot mahsuloti pomidor bo‘ldi. Uning yillik ishlab chiqarish qiymati 136 milliard dollarga baholangan. Biroq reytingga kiritilgan barcha meva va sabzavotlarning umumiy ishlab chiqarish qiymati 1,2 trillion dollardan ortiq.
Ushbu toifada pomidordan keyin kartoshka turadi – 122 milliard dollar. Olma ishlab chiqarish qiymati 112 milliard dollar, uzumniki 97 milliard dollar, batatniki esa 89 milliard dollarni tashkil etgan. Go‘sht yoki asosiy don mahsulotlaridan farqli o‘laroq, meva-sabzavot sektorining katta iqtisodiy hajmi bitta yoki ikkita mahsulot hisobiga emas, balki reyting bo‘ylab tarqalgan o‘nlab turdagi ekinlar hisobiga shakllanadi.
**Qo‘ziqorin banandan ham yuqori o‘rinda**
Reytingda odatda global agrar bozorning eng yirik mahsulotlari qatorida ko‘p tilga olinmaydigan tovarlar ham yuqori qiymatga ega ekani ko‘rinadi. Masalan, qo‘ziqorin 61 milliard dollarlik ko‘rsatkich bilan reytingda 22-o‘rinni egallagan va 52 milliard dollarlik banandan yuqori joylashgan. Tarvuzning ishlab chiqarish qiymati qariyb 53 milliard dollarni tashkil etgan. Maniok va chili qalampiri ham 50 milliard dollarlik chegaradan yuqori ko‘rsatkich qayd etgan.
Bu raqamlar mahsulotning xalqaro savdoda qanchalik ko‘p tilga olinishi uning umumiy ishlab chiqarish qiymatini har doim ham aks ettirmasligini ko‘rsatadi. Masalan, bug‘doy, guruch va makkajo‘xori oziq-ovqat xavfsizligi va xalqaro savdoda doimiy ravishda diqqat markazida bo‘lsa-da, qo‘ziqorin, tarvuz, maniok va chili qalampiri kabi mahsulotlarning har biri ham yiliga 50 milliard dollardan ortiq qiymat yaratmoqda.
Umuman, reyting jahon qishloq xo‘jaligi iqtisodiyoti faqat bir nechta asosiy don yoki go‘sht mahsulotlaridan iborat emasligini ko‘rsatadi. Meva-sabzavotlardan tortib chorvachilik va boshqa qishloq xo‘jaligi mahsulotlarigacha bo‘lgan yuzlab tovarlar global oziq-ovqat bozorining trillionlab dollarlik qiymatini shakllantirmoqda.