Divali bayrami oldidan Delida havo sifati yomonlashdi

Delida Divali bayrami oldidan havo sifati yomonlashmoqda

Havoning ifloslanishi Deli va Shimoliy Hindistonning katta qismida har yili kuzatiladigan muammodir.

Qishning yaqinlashishi havo sifatining odatiy yomonlashuviga olib kelishi bilan Deli yana bir bor havo ifloslanishining yomonlashuviga duch kelmoqda.

Shaharning Havo sifati indeksi (AQI) — oʻpkani toʻsib qoʻyishi mumkin boʻlgan mayda zarrachalar (PM2.5)ni kuzatadi — 300 dan yuqorilab, «joʻda yomon» kategoriyasiga kirdi va millionlab aholi uchun sogʻliq bilan bogʻliq xavotirlarni keltirib chiqardi.

Muddatli ravishda bunday ifloslangan havodan nafas olish nafas olish yoʻllari muammolariga va mavjud kasalliklarning ogʻirlashishiga olib kelishi mumkin, ayniqsa bolalar va yoshi kattalar xavf ostida.

Bunga javoban hokimiyat organlari Chaqiriqlarga bosqichma-bosqich javob berish harakat rejasining (GRAP) II bosqichini faollashtirdi, chang, transport chiqindilari va boshqa ifloslanish manbalarini kamaytirish choralarini koʻrmoqda.

Deli va Shimoliy Hindistonning yon-atrofidagi hududlar har qishda, ayniqsa Hindistonning eng yirik bayramlaridan biri boʻlmish va sanoqli kunlar qolgan Divali atrofida xavfli havo bilan toʻqnashadi.

Bayram chiroqlar, lampalar va mushakbozlik bilan nishonlanadi, bu esa atmosferaga mayda zarrachalar va zararli gazlarni chiqarib, shaharning shundoq ham yomon boʻlgan havo sifatini yanada yomonlashtiradi.

Har yilgi ifloslanish favqulodda holatiga bir qator omillar, jumladan, transport chiqindilari, sanoat chiqindilari, haroratning tushishi, shamol tezligining pastligi va qoʻshni shtatlarda ekin qoldiqlarining yoqilishi sabab boʻladi.

Ifloslanishning toʻsatdan keskin oshishi Delida soʻnggi sakkiz yil ichidagi eng past oʻrtacha oylik AQI qayd etilgan gʻayrioddiy darajada toza oktyabr oyidan keyin yuz berdi.

Mutaxassislarning taʼkidlashicha, keskin yomonlashuvga haroratning tushishi, shamolning kuchsizligi hamda qoʻshni Penjab va Haryana shtatlarida ekin qoldiqlarini yoqishning koʻpayishi sabab boʻlgan.

Yaqinda sodir boʻlgan boʻron yomgʻir va kuchli shamol keltirdi, bu havoning tozalanishiga yordam berdi. Ammo ob-havo tinchlangach, shimoli-gʻarbiy shamollar qaytib, yonilayotgan dalalardan tutunni poytaxt tomon olib keldi.

Hindistonning ifloslanishni nazorat qilish organi 301 dan 400 gacha boʻlgan AQI koʻrsatkichlarini «joʻda yomon», 400 dan yuqori boʻlgan har qanday koʻrsatkichni esa «oʻta ogʻir» deb tasniflaydi. Chorshanba kuni ertalab Delining AQI koʻrsatkichi 377 ni tashkil etdi.

Indeks sakkizta asosiy ifloslantiruvchi moddani, jumladan PM2.5 ni oʻlchaydi — bu inson sochining qalinligidan taxminan 30 baravar kichik boʻlgan va oʻpkaning chuqur qismlariga kirib bora oladigan juda mayda zarrachalardir.

Divali paytida ishlatiladigan mushaklar havoga zarrachalar va gazlarni chiqarib, mavjud ifloslanishni yanada orttiradi.

Divaliga sanoqli kunlar qolganida, mushakbozlik ifloslanish darajasini yanada yuqoriroq koʻtarishi mumkinligidan xavotirlar bor.

Oʻtgan yili sudning kamroq ifloslantiruvchi mushakbozlik mahsulotlaridan foydalanish haqidagi qaroriga qaramay, Deli bayramning ertasi kuni ertalab zaharli tuman ichida uygʻondi.

Yillar davomida hokimiyat organlari mushaklarga cheklovlar, jumladan ularni ishlab chiqarish, sotish va foydalanishga poʻrra taqiqlar joriy etdi, ammo bunga rioya etilishini taʼminlash qiyin boʻldi.

Doʻshanba kuni Hindiston Oliy sudi Deli va atrofdagi hududlarda cheklangan vaqt davomida sertifikatlangan ekologik («yashil») mushaklarni ishlab chiqarish, sotish va foydalanishga ruxsat berdi.

Unda aytilishicha, mushakbozlik mahsulotlaridan faqat 7 va 8 noyabr kunlari, Divali dam olish kunlarida mahalliy vaqt bilan soat 06:00 dan 07:00 gacha (00:30-01:30 GMT) va 20:00 dan 22:00 gacha (14:30-16:30 GMT) foydalanish mumkin.

Sud shuningdek, kasalxonalar, qarovsizlar uylari, maktablar va boshqa belgilangan sukunat hududlaridan 300 metr masofada mushakbozlikni taqiqladi.

Ekologik mushaklarda standart mushakbozlik mahsulotlariga qaraganda kamroq chiqindi chiqarishga qaratilgan oʻzgartirilgan kimyoviy formulalardan foydalaniladi. Shuningdek, xaridorlar va hokimiyat organlari ishlab chiqaruvchi va sertifikatlash tafsilotlarini tekshirishlari uchun ularda QR-kodlar boʻlishi kerak.

Shunga qaramay, faqat tasdiqlangan mushaklar sotilishini taʼminlash asosiy muammo boʻlib qolmoqda.

Oliy sud oʻzining oxirgi qarorida, hatto toʻliq taqiq amalda boʻlgan paytda ham oddiy mushaklar ekologik muqobil sifatida sotilishda davom etganini qayd etdi.

Hatto Hindistonning moliyaviy poytaxti Mumbayda ham soʻnggi kunlarda ifloslanish darajasi juda yuqori boʻldi.

U politsiyaga belgilangan sotuv hududlarida patrullik qilish, QR-kodlarni tasodifiy tekshirish va noqonuniy mushaklarni musodara qilish boʻyicha topshiriq berdi.

Ayniqsa ogʻir ifloslanish davrida Deli hokimiyati gibrid taʼlim, masofadan ishlash tizimi va muayyan transport vositalariga cheklovlar kabi choralarni ham joriy etdi.

Muammo faqat poytaxt bilan cheklanib qolmaydi. Hindistonning moliyaviy markazi boʻlmish Mumbayda ham, odatda ifloslantiruvchi moddalarni tarqatishga yordam beradigan qirgʻoq shamollariga qaramay, oʻtgan oyda ifloslanish darajasi yuqorilagani qayd etildi.

24 oktyabr kuni Mumbayning AQI koʻrsatkichi 322 ga yetdi va u «joʻda yomon» kategoriyasiga tushdi. Bu keskin koʻtarilishga past shamol tezligi, qurilish changlari, chiqindilarni yoqish, mushak chiqindilari va qoʻshni hududlardan uchib kelayotgan ifloslantiruvchi moddalarning kombinatsiyasi sabab boʻldi.

Soʻnggi kunlarda shaharda havo sifati yaxshilandi — va chorshanba kuni u 89 ga teng AQI koʻrsatkichini qayd etdi, bu «qoniqarli» deb tasniflanadi. Yaqin atrofdagi Navi Mumbay esa 118 ga teng «oʻrtacha» AQI koʻrsatkichini qayd etdi.

Yaxshilanish deyarli ikki haftalik smog sharoitidan soʻng sodir boʻldi, aholi ijtimoiy tarmoqlarda tumanning fotosuratlari va videolarini joylashtirgan edi.