Demokratlar Kongressda gʻalaba qozonsa, boshlashi mumkin boʻlgan toʻrtta surishtiruv

**Demokratlar Kongressda gʻalaba qozonsa, boshlashi mumkin boʻlgan toʻrtta surishtiruv**

Demokratlar Donald Tramp va Pit Hegsetning Eron urushini olib borishi boʻyicha surishtiruvlar ochishga tayyor ekanliklarini bildirishdi.

AQSh Kongressidagi demokratlar kelasi haftada boʻlib oʻtadigan oraliq saylovlarda Vakillar palatasi yoki Senatda koʻpchilikni qoʻlga kiritsalar, oʻz vakolatlaridan qanday foydalanishlarini hozirdanoq rejalashtirishmoqda.

Gʻalaba qozonish hali aniq boʻlmasa-da, palatalardan birida nazoratni qoʻlga olish partiyaga chaqiruv qogʻozlari (subpoyena) chiqarish vakolatini hamda kelasi yil boshida surishtiruvlarni boshlash uchun qoʻshimcha moliyalashtirishni beradi.

Demokratlar Tramp maʼmuriyatining yuqori lavozimli rasmiylarini va ehtimol, prezidentning oʻzini tekshirish masalasini koʻrib chiqmoqdalar. Muzokaralardan xabardor manbalarga koʻra, xodimlar mumkin boʻlgan surishtiruvlar va guvohlar roʻyxatini tuzishni boshlagan.

Partiya 3 noyabrda gʻalaba qozonsa, demokratlarning nishonlari boʻlishi mumkin boʻlgan ayrim yoʻnalishlar quyida keltiriladi.

Demokratlar Tramp oilasining keng tarqalgan biznes imperiyasi bilan bogʻliq foydali kelishuvlar har qanday surishtiruvning dastlabki mavzularidan biri boʻlishini ochiq-oshikor qilishdi.

«Biz [Amerika] soliq toʻlovchilarining pullari oqilona ishlatilayotganiga hamda korruptsiya tufayli oʻgʻirlanmayotganiga yoki choʻntakka urilmayotganiga ishonch hosil qilishni xohlaymiz», — dedi Vakillar palatasining Nazorat qoʻmitasi aʼzosi, Virjiniya shtatidan demokrat vakil Suhas Subramanyam BBC’ga.

Sinchkovlik bilan tekshirilishi mumkin boʻlgan sohalar maʼmuriyat va korporativ manfaatlar — ayniqsa kriptovalyuta kompaniyalari — oʻrtasidagi aloqalarni, shuningdek, prezidentning kuyovi Jared Kushnerning xorijdagi biznes bitimlarini oʻz ichiga oladi.

Boshqa mumkin boʻlgan mavzular orasida Qatar tomonidan Air Force One (Prezident samolyoti) sifatida xizmat qilish uchun hadya qilingan 400 million dollarlik (301 million funt sterling) samolyot va Tramp oilasiga aloqador kompaniyalarga berilgan koʻp million dollarlik mudofaa shartnomalari bor.

«Meni hayratda qoldirgan narsa shundaki, nafaqat ushbu maʼmuriyat, kabinet mulozimlari va hatto prezident hamda uning oilasi korruptsiya va oʻz manfaatini koʻzlash bilan shugʻullangan, balki ular buni juda besobit va ochiqchasiga qilishgan», — dedi Subramanyam.

Oq uy nojoʻya harakatlar haqidagi har qanday ayblovlarni qayta-qayta rad etdi.

«Prezident Tramp Respublikachilarning Kongressdagi koʻpchiligini saqlab qalishga va oilalar uchun xarajatlarni kamaytirish borasida erishgan yutuqlarini ikki baravar oshirishga eʼtibor qaratmoqda», — dedi Oq uy matbuot kotibi Oliviya Ueyls.

«Demokratlarning Amerika xalqi hayotini yaxshilash boʻyicha hech qanday kun tartibi yoʻq, faqat xalaqit berish va Prezident Trampning oqilona kun tartibini asossiz nishonga olish rejalari bor», — deya qoʻshimcha qildi u.

Oq uy rasmiysi maʼmuriyat Kongressni kim nazorat qilishidan qatʼi nazar, nazorat soʻrovlariga javob berishga «hamisha tayyor» ekanini aytdi.

Demokrat qonunshunoslar Mudofaa vaziri Pit Hegsetning fevral oyida boshlangan Eron bilan urushni olib borishdagi harakatlarini — shu jumladan tinch aholi orasidagi talafotlar soni, oʻq-dorilar tanqisligi, xarajatlar hamda qoʻshinlar va obʼyektlar yomon tayyorlanganligi haqidagi ayblovlarni oʻrganishga vaʼda berishdi.

Muhokamalardan xabardor manbaga koʻra, boshqa mumkin boʻlgan mavzular maʼmuriyatning AQShga giyohvand moddalar kirib kelishining oldini olishga qaratilgan deb taʼkidlayotgan Karib dengizidagi katerlarga berilgan zarbalarni oʻz ichiga olishi mumkin.

Aprel oyida Vakillar palatasining bir guruh demokratlari Hegsetga qarshi kamdan-kam uchraydigan impichment moddalarini kiritishdi. Ular Erondagi urushga ishora qilib, uni «ogʻir jinoyatlar va nojoʻya xatti-harakatlar»da ayblashdi.

Impichment uchun Vakillar palatasida oddiy koʻpchilik ovoz kifoya qiladi, ammo aybdor deb topish va lavozimidan ozod etish uchun Senatdagi ovozlarning mutlaq koʻpchiligi (mumkin boʻlgan ovozlarning ikki uchdan bir qismi) talab qilinadi. Hali hech bir kabinet mulozimi bu kabi usulda lavozimidan ozod etilmagan.

Baʼzi ekspertlarning fikricha, kongressdagi eshituvlar keltirib chiqargan salbiy shov-shuv oxir-oqibat Hegsetning ishdan boʻshatilishiga yoki isteʼfoga chiqishiga olib kelishi mumkin.

«[Agar] bu Oq uy uchun yomon koʻrinsa va ularning ommaviy axborot vositalaridagi eʼtiboriga xalaqit bersa, Prezident Tramp ushbu mulozimlarni chetlatishi mumkin, chunki u bunday yomon matbuotni xohlamaydi», — dedi Vashingtondagi Amerika universitetining siyosatshunoslik professori va prezidentlik boʻyicha ekspert Devid Miller. «Muayyan maʼnoda bu Demokratlar uchun gʻalaba boʻlishi mumkin».

Jorj Bush davrida Oq uyning etika boʻyicha sobiq bosh yuristi boʻlgan Richard Paynter BBC’ga urushni boshlash qarori oʻrganilishi kerakligini aytdi.

«Eng katta muammo shunda: bu urush hech qachon Qoʻshma Shtatlar Kongressi tomonidan vakolatlanmagan va mudofaa vaziri kim boʻlishidan qatʼi nazar, menga baribir», — dedi u.

«Konstitutsiyada Kongress urush eʼlon qilishi aytilgan», dedi u va qonunshunoslar savollarga javob berish uchun «bu odamlarni chaqirishlari» kerakligini taʼkidladi.

Pentagon matbuot kotibi Kingsli Uilson oʻz bayonotida Hegsetning faoliyatini himoya qilib, uni «byurokratiyani qisqartirgan, innovatsiyalarni ragʻbatlantirgan va harbiy xizmatchilarimiz uchun natija koʻrsatgan» «islohotchi yetakchi» deb taʼrifladi.

Maʼmuriyatning mudofaa vazirligi uchun afzal koʻrgan nomidan foydalanib, «Barcha oʻlchanadigan koʻrsatkichlar boʻyicha, Urush vazirligi Vazir Hegset rahbarligida avvalgiga qaraganda yaxshiroq», dedi u.

Qatar tomonidan Air Force One sifatida xizmat qilish uchun hadya qilingan samolyot ham Demokratlar surishtiruvining diqqat markazida boʻlishi mumkin.

Yuqori lavozimli demokratlar — shu jumladan, agar partiya palatani qaytarib olsa, Vakillar palatasining Nazorat qoʻmitasiga rahbarlik qilish uchun tanlangan kaliforniyalik demokrat Robert Garsiya — immigratsiya nazoratini Kongressning mumkin boʻlgan surishtiruvlari uchun asosiy ustuvor yoʻnalish sifatida belgiladilar.

Ular butun mamlakat boʻylab immigratsiya reydlari paytida Immigratsiya va bojxona nazorati (ICE) agentlari tomonidan sodir etilgan nojoʻya xatti-harakatlar haqidagi ayblovlarni oʻrganishi mumkin.

Ammo bunday surishtiruvlar qiyin va siyosiy jihatdan nozik boʻlishi mumkin.

2024 yilda Tramp hujjatsiz migrantlarni ommaviy deportatsiya qilish vaʼdasi bilan saylov kampaniyasini olib bordi — bu xabar uning koʻplab tarafdorlariga maʼqul keldi.

Biroq, soʻnggi soʻrovnomalar shuni koʻrsatadiki, koʻplab amerikaliklar, shu jumladan oʻsha saylovda Trampga ovoz bergan baʼzi kishilar ham, ICE joriy yilda AQSh shaharlarida qoʻllagan baʼzi taktikalardan xavotirda.

Bu shuni anglatadiki, Demokratlar ICE taktikasiga qarshi chiqish va kengroq immigratsiya xavotirlarini eʼtiborsiz qoldirayotganday tuyulish oʻrtasida ehtiyotkorlik bilan harakat qilishlari kerak boʻladi, dedi Paynter BBC’ga.

Demokratlar Trampga uchinchi marta impichment eʼlon qilishga urinish boʻyicha ikkiga boʻlingan.

Baʼzilar, jumladan Vakillar palatasi aʼzosi Aleksandriya Okasio-Kortes, Eron bilan vakolatlanmagan urush va boshqa taxmin qilinayotgan impichmentga loyiq xatti-harakatlarni koʻrsatib, impichmentni qoʻllab-quvvatladilar.

Boshqalar esa ehtiyotkorroq strategiyaga chaqirib, har qanday impichment Senatning Trampni — nojoʻya harakatlarni qayta-qayta rad etgan — lavozimidan ozod qilish uchun ovoz berishiga olib kelishi dargumon ekanini aytmoqdalar.

Partiyaning impichment jarayonini boshlash uchun asoslar boʻyicha bir qarorga kelishi mumkinligi ham noaniq.

«Agar xohlasam, nima xohlasam qila olaman», — dedi Tramp oktyabr oyida Oval kabinetida jurnalistlarga va u oʻz birinchi muddatidagi impichment urinishlarini va keyingi jinoiy ishlarni «juda noqonuniy narsalar» deb bilishini qoʻshimcha qildi.

Vakillar palatasining Nazorat qoʻmitasining respublikachi raisi Jeyms Komer iyun oyida Washington Sun yangiliklar nashriga demokratlar «bir xil usuldan boshqasini bilmaydiganlar» ekanini va ular «Trampning ortidan tushishda davom etishini» aytdi.

Demokratlar uchun har qanday surishtiruv sezilarli natija berishiga hech qanday kafolat yoʻq.

Ammo Subramanyam ularning harakatlari baribir signal yuborishini aytdi.

«Agar biz jamoatchilik fikridan qoʻrqqanimiz uchun, yoki bu muvaffaqiyatli boʻlishiga ishonmaganimiz uchun, yoki ular bizga toʻsqinlik qilgani uchun hech narsa qilmasak, bu yomon boʻladi», — dedi u. «Nafaqat keyingi ikki yil uchun, balki keyingi 20 yil uchun ham».