Buyuk Britaniya iqtisodiyoti haqida hozirda bizga maʼlum boʻlgan narsalar toʻrtta diagrammada
Byudjet masʼuliyati boshqarmasining taʼkidlashicha, energiya resurslari narxining oshishi narx-navo va turmush darajasidan tortib iqtisodiy oʻsishgacha boʻlgan barcha sohalarga taʼsir koʻrsatadi.
Buyuk Britaniya iqtisodiyoti haqida toʻrtta diagrammada hozirda bizga maʼlum boʻlgan faktlar
Buyuk Britaniya AQSh va Eron oʻrtasidagi urushda bevosita ishtirok etmayotgan boʻlishi mumkin, ammo bu mojaro hali ham iqtisodiyotga jiddiy zarba bermoqda.
Foiz stavkalari ham oshishi kutilmoqda, bu qarz olishni qimmatlashtiradi, shuningdek, davlat qarzi boʻyicha toʻlovlarni oshiradi.
Moliya vaziri Jon Xili yaqin oylarda xonadonlarga «nafas rostlab olish» imkonini beradigan siyosatni bayon qilar ekan, mamlakat oldida «haqiqiy qiyinchiliklar» turganini aytdi.
«Bugungi kunda biz duch kelayotgan narsa — bu global iqtisodiy boʻronlardir», dedi u. «Biz ularni shunchaki yoʻq boʻlib qolishini tilay olmaymiz. Biz ular orqali harakatlanish yoʻlimizni tanlashimiz kerak».
Yaqin Sharqdagi mojaro boshlanganidan beri Buyuk Britaniya iqtisodiyotiga berilgan ilk bahosida Jamgʻarma va byudjet masʼuliyati boshqarmasi (OBR) energiya narxlarining oshishi iqtisodiyot uchun eng katta qisqa muddatli tahdid ekanini bildirdi.
U joriy yil uchun oʻsish prognozini oshirgan boʻlsa-da, keyingi yil uchun prognozini keskin ravishda 1,6 foizdan 1 foizga tushirdi.
Shundan soʻng keyingi yillarda oʻsish yana jadallashishi kutilmoqda.
Iqtisodiyot kengayganda, korxonalar odatda koʻproq investitsiya kiritadi, koʻproq ish oʻrinlari yaratadi va xodimlarning ish haqini oshiradi, bu esa odamlarga oʻrtacha hisobda farovonlikni his qilish imkonini beradi, garchi bu vaqt talab qilishi va hamma ham bundan mutlaq foyda olmasligi mumkin.
Kattaroq foyda olayotgan kompaniyalar koʻproq soliq toʻlaydi, bu esa hukumatga davlat xizmatlariga koʻproq mablagʻ sarflash imkonini beradi. Oʻsish sust boʻlganda yoki iqtisodiyot qisqarganda, buning teskarisi yuz berishi mumkin.
Inflyatsiya oʻsishni ushlab turishi mumkin va OBR yuqori energiya toʻlovlari taʼminot zanjirlari va isteʼmolchilarga taʼsir qilishi sababli, ayniqsa 2027 yilda narxlar tezroq oshishini prognoz qildi.
Jahon bozorida neft narxining yuqoriligi yonilgʻi shoxobchalaridagi haydovchilarga taʼsir qilib boʻldi, benzin narxi litriga oʻrtacha deyarli 1,73 funt sterlingni, dizel esa 1,99 funt sterlingga yaqinni tashkil etmoqda.
Vaqt oʻtishi bilan neft narxining oshishi koʻplab tovarlar, jumladan, oziq-ovqat mahsulotlari narxini oshirishi mumkin, chunki kompaniyalar ortgan xarajatlarini isteʼmolchilarga oʻtkazadi.
Tovarlar odatda yuk mashinalari va furgonlarda tashilgani sababli, qimmat yonilgʻi keng koʻlamli taʼsirga ega boʻlishi mumkin.
OBR endi inflyatsiya ilgari kutilganidan uzoqroq muddat yuqori darajada qolishini va 2027 yilda eng yuqori nuqtasiga — 3,8 foizga yetishini taxmin qilmoqda.
Hukumatning yashash qiymatini qoʻllab-quvvatlash chora-tadbirlariga qaramay, Pantheon Macroeconomics iqtisodchilari bu choralar «qishda kutilayotgan inflyatsiya ortishi fonida juda arzimas» ekanini aytishdi.
Yuqori inflyatsiya turmush darajasi boʻyicha mavhum istiqbolni taqdim etadi va OBR keyingi yilda energiya toʻlovlari xonadonlarning xarid qobiliyatini kamaytirishi sababli pasayishni prognoz qildi.
Daromadi past boʻlgan odamlarga bu koʻproq taʼsir qilishi mumkin, chunki energiya xarajatlari ularning oylik byudjeti va tasarruf etadigan daromadining katta qismini egallaydi.
Turmush darajasi koʻrsatkichi boʻlgan xonadonlarning haqiqiy tasarruf etadigan daromadi 2027 yildan boshlab oshishi kutilmoqda, ammo ilgari oʻylanganidek darajada emas.
«Bu juda achinarli manzara», dedi OBR vakili Devid Maylz. Uning taʼkidlashicha, Covid pandemiyasidan oldingi davrdan beri aholi jon boshiga «deyarli hech qanday oʻsish» kuzatilmagan.
«Bu Britaniya iqtisodiy tarixidagi juda ogʻir davr boʻldi.»
Keyingi yilda inflyatsiya oʻrtacha 3,4% ni tashkil etishi, oʻn yillikning oxiriga kelib Angliya Bankining 2% lik maqsadli koʻrsatkichigacha pasayishi prognoz qilinmoqda.
Soʻnggi oylardagi yuqori inflyatsiya sababli Angliya Banki keyingi haftada foiz stavkalarini oshirishi keng kutilmoqda. Stavkalar hozirda 3,75% ni tashkil etadi, ammo OBR endi ular yaqin yillarda 4,5% gacha yetishi mumkin deb hisoblaydi.
Ilgari u bu yil foiz stavkalari ikki marta pasaytirilishini kutgan edi.
Yuqori stavkalar qarz olishni qimmatlashtiradi, ammo ular jamgʻarmalar boʻyicha daromadni yaxshilashi mumkin.
Inflyatsiya, shuningdek, davlatning qarz olish xarajatlarini oshiradi, qarz foizlari boʻyicha xarajatlar ortishi kutilmoqda.
Ushbu toʻlovlar hukumat tomonidan olinadigan qarzning umumiy miqdorini ham oshirishi kutilmoqda, bu koʻrsatkich har yili OBR ilgari prognoz qilganidan koʻproq oʻsishi taxmin qilinmoqda.
Inflyatsiya sababli ijtimoiy taʼminot va pensiya xarajatlarining ortishi ham qarz olish hajmini oshirishi kutilmoqda, garchi keyingi besh yil ichida uning iqtisodiyotdagi ulushi kamayishi prognoz qilingan boʻlsa-da.
Shu bilan birga, prognozlar kelajakda nima yuz berishi mumkinligi haqidagi eng yaxshi taxminlardir, xolos. Yaqin Sharqdagi mojaro avvalgi taxminlarni agʻdar- toʻntar qilganini hisobga olsak, urushning keyingi borishi inflyatsiya kutilmalarini oʻzgartirishi mumkin.
AQSh Prezidenti Donald Tramp urush keyingi oyda boʻlib oʻtadigan oraliq saylovlardan soʻng tugashini taxmin qildi.
OBR Yaqin Sharqdagi oʻzgaruvchan vaziyat sababli oʻz prognozlari atrofida hali ham «sezilarli noaniqlik» mavjudligini tan oldi.