Bryus Li bilan jang qilgan ulkan raqib
Biri – jang san’ati afsonasi Bryus Li, ikkinchisi – basketbol tarixidagi eng buyuk markaziy o‘yinchilardan
**Bryus Li bilan to‘qnashgan ulkan raqib**
Biri — jang san’ati afsonasi Bryus Li, ikkinchisi — basketbol tarixidagi eng buyuk markaziy o‘yinchilardan biri. Ularning uchrashuvi kino tarixida o‘chmas iz qoldirdi. Qizig‘i shundaki, Bryus Li bilan ekranda yuzma-yuz kelgan ulkan qomatli raqib oddiy aktyor emas, balki butun dunyo basketbol maydonlarini zabt etgan Karim Abdul Jabbor edi.
Uning bo‘yi 2 metr 18 santimetr edi! Biroq uning hayoti faqat sportdagi yutuqlardan iborat emas. U irqiy kamsitishlarga qarshi kurashdi, e’tiqodi yo‘lida muhim qarorlar qabul qildi, og‘ir kasalliklarni boshdan kechirdi va kitoblari bilan ham millionlab odamlar e’tiborini qozondi…
### Do‘stlik qanday boshlangan?
Karim Abdul Jabbor 1947-yil 16 aprelda Nyu-Yorkda Ferdinand Lyuis Alsindor kichik nomi bilan tug‘ilgan. Bolaligidan bo‘yi tengdoshlarinikidan ancha baland bo‘lgani uchun u boshqalardan ajralib turardi. Keyinchalik aynan shu xususiyat uni basketboldagi eng qo‘rqinchli raqiblardan biriga aylantirdi.
Ammo Karim Abdul Jabborning Bryus Li bilan aloqasi oddiy kino tanishuvidan ancha oldin boshlangan. Ular 1967-yilda tanishishgan. Karim jang san’atiga qiziqqan, Bryus Lidan mashg‘ulotlar olgan va uning falsafasiga hurmat bilan qaragan. Bo‘yi va vazni jihatidan ulkan basketbolchi bilan chaqqon, harakatlari chaqmoqdek tez jangchining do‘stligi ikkisining ham dunyoqarashini boyitgan.
### «O‘lim o‘yini»: ekrandagi ulkan raqib
1972-yilda Bryus Li o‘zining «O‘lim o‘yini» («Game of Death») filmi uchun Karimni taklif qildi. Filmda Karim Hokim ismli, jismonan baquvvat va o‘ziga xos jang uslubiga ega raqib obrazini yaratdi. Tomoshabinlar yodida qolgan sahnalardan biri — sariq sport libosidagi Bryus Li bilan ulkan qomatli Karimning to‘qnashuvidir.
Bu jangning qiziq jihati shundaki, Karim professional kino jangchisi emas, balki haqiqiy sport afsonasi edi. Uning bo‘yi 2,18 metr bo‘lsa, Bryus Li undan ancha past edi. Biroq sahnada gap faqat bo‘y yoki kuchda emasdi: Bryus Li raqibning kuchli tomonlarini hisobga olib, tezlik va harakatlar orqali ustunlikka erishish g‘oyasini namoyon etdi.
Afsuski, Bryus Li filmni oxirigacha suratga olishga ulgurmagan. U 1973-yil 20 iyulda, 32 yoshida vafot etdi. «O‘lim o‘yini» esa boshqa ijodkorlar tomonidan qayta ishlanib, 1978-yilda ekranga chiqarildi. Shu sabab Karim ishtirokidagi jang nafaqat kino sahnasi, balki Bryus Lining tugallanmay qolgan ijodiy rejalaridan saqlanib qolgan noyob meros hamdir.
### Basketbol maydonidagi yengilmas gigant
Karimning asosiy shuhrati, albatta, basketbol bilan bog‘liq. U Kaliforniya universitetining Los-Anjelesdagi kampusida — UCLAda tahsil oldi. Mashhur murabbiy Jon Vuden qo‘l ostida o‘ynab, jamoasi bilan uch marta ketma-ket talabalar o‘rtasidagi milliy chempionlikni qo‘lga kiritdi.
1969-yilda u Miluoki «Baks» klubiga birinchi raqam bilan tanlandi. Birinchi mavsumidayoq eng yaxshi yangi o‘yinchi deb topildi. 1971-yilda esa jamoasi bilan NBA chempionligini qo‘lga kiritdi. Keyin Los-Anjeles «Leykers»ga o‘tib, «Shoutaym» davrining asosiy yulduzlaridan biriga aylandi.
Karimning eng mashhur quroli — «osmon ilmog‘i» («skyhook») deb atalgan zarbasi edi. U bir qo‘lini yuqori ko‘tarib, to‘pni raqib qo‘llari yetmaydigan balandlikdan savatga yo‘llardi. Bu zarbani to‘sish nihoyatda qiyin bo‘lgani uchun raqiblar unga qarshi kurashishda ko‘pincha ojiz qolishardi.
Uning rekordlari ham hayratlanarli: NBAda olti marta chempion bo‘ldi. Mavsumning eng qimmatli o‘yinchisi (MVP) unvonini olti marta qo‘lga kiritdi.
19 marta yulduzlar o‘yinida qatnashdi. 1989 yilda faoliyatini yakunlaganda NBA tarixida eng ko‘p — 38 387 ochko to‘plagan o‘yinchi edi.
### Nima uchun ismini o‘zgartirgan?
Karim hayotidagi muhim burilishlardan biri e’tiqod bilan bog‘liq bo‘ldi. Uning tug‘ilgandagi ismi Ferdinand Lyuis Alsindor kichik edi. 1971-yilda islom dinini qabul qilib, Karim Abdul-Jabbar ismini oldi. Bu qaror shunchaki nom almashtirish emas, balki shaxsiy qarashlari va hayot yo‘lini ifodalovchi tanlov edi.
U irqiy tengsizlikka qarshi ham ochiq pozitsiyada turdi. 1968-yilgi Olimpiadada AQSh terma jamoasi safida qatnashish imkoniyati bo‘lsa-da, mamlakatdagi irqiy adolatsizlikka norozilik sifatida ishtirok etishdan bosh tortdi. Yosh sportchi uchun bunday qaror katta jasorat talab qilardi: u medaldan ham muhimroq qadriyatlar borligini ko‘rsatmoqchi edi.
### Sportdan tashqaridagi Karim
Karim Abdul-Jabborning yana bir qirrasi — kitobxonligi va yozuvchilik iste’dodi. U tarix, irqiy tenglik, jamiyat va madaniyat mavzularida kitoblar yozdi. Sherlok Xolms haqida asarlar yaratishda ham ishtirok etdi. Basketbol maydonidagi afsona keyinchalik tarixchi va jamoatchilik fikriga ta’sir ko‘rsatuvchi muallif sifatida ham tanildi. 2016-yilda u AQShning eng yuksak fuqarolik mukofotlaridan biri — Prezidentning Ozodlik medali bilan taqdirlandi.
Uning shaxsiy hayoti ham katta oila bilan bog‘liq. Karimning besh farzandi bor: Habiba, Karim kichik, Sultana, Amir va Odam. U farzandlarining ta’lim olishi va mustaqil shaxs bo‘lib voyaga yetishiga alohida ahamiyat bergan.
### Eng og‘ir raqib — kasallik
Karimning hayotidagi eng jiddiy sinovlar sport maydonida emas, salomatligi bilan bog‘liq bo‘ldi. U surunkali miyeloid leykoz — qon hujayralariga ta’sir qiluvchi saraton turi bilan kurashdi. Shuningdek, prostata saratoni va boshqa sog‘liq muammolarini ham boshdan kechirgani haqida ochiq gapirgan. UCLA 2025-yilda uning kasalliklarga qarshi kurashi va tibbiy tadqiqotlar hayotini saqlab qolishdagi ahamiyati haqida yozgan.
U sportchi sifatida intizom, jismoniy tayyorgarlik va sabrning qadrini bilardi. Ammo kasallik bilan kurashish boshqa turdagi matonatni talab qildi: uzoq davolanish, shifokorlarga ishonish va hayotga bo‘lgan munosabatni qayta ko‘rib chiqish. Karim bu sinovlar haqida gapirib, sog‘liqqa e’tibor berish va tibbiy tekshiruvlarni kechiktirmaslik muhimligini ta’kidlab keladi.
Karim Abdul-Jabbarni faqat 2 metr 18 santimetrlik ulkan basketbolchi yoki Bryus Li bilan jang qilgan aktyor sifatida eslash yetarli emas. U sportda rekordlar o‘rnatdi, e’tiqodiga sodiq qoldi, kamsitishlarga qarshi turdi, kitoblar yozdi va hayotidagi og‘ir sinovlarga qarshi kurashdi.
Bryus Li bilan do‘stligi esa uning hayotidagi o‘ziga xos bob bo‘lib qoldi. Ikki buyuk inson turli sohalarda mashhur bo‘lgan bo‘lsa-da, ularni intizom, o‘z ustida ishlash va jismoniy kuchdan tashqari ichki iroda ham muhim ekanini anglash birlashtirgan.
Bryus Li ekranda uning raqibi edi. Basketbolda esa raqiblar Karimning o‘ziga qarshi chora topishga qiynalishardi. Ammo hayotdagi eng katta g‘alabasi — mashhurlikdan keyin ham o‘rganish, fikrlash va boshqalar uchun kurashishni davom ettirganidadir.