Britaniya jarrohlari dunyoda ilk marta SI yordamida miya oʻsmasini olib tashladi
Britaniya neyroxirurglari dunyoda birinchi marta sunʼiy intellekt yordamida miya oʻsmasini real vaqtda olib tashladi. 48 yoshli Ris Hibbertning gipofizidagi oʻsma koʻrish nervlariga bosim oʻtkazib, uni koʻr qilish xavfini tugʻdirayotgan edi.
Britaniyalik jarrohlar dunyoda birinchi marta sunʼiy intellekt (SI) yordamida miya oʻsmasini olib tashlash operatsiyasini amalga oshirdi. Londondagi neyroxirurglar 48 yoshli bemorning gipofiz oʻsmasini real vaqt rejimida ishlaydigan SI tizimi koʻmagida muvaffaqiyatli olib tashlashga muvaffaq boʻldi.
Bedfordshirlik ikki farzandning otasi Ris Hibbert 18 oy avval kundalik sayr paytida hushidan ketib, tutqanoqqa uchragan. Tekshiruvlar natijasida uning gipofizida 11 millimetrlik xavfsiz oʻsma borligi aniqlangan. Bosh suyagi asosida joylashgan gipofiz bezi oʻsish, moddalar almashinuvi, qon bosimi va tana haroratini nazorat qiluvchi kichik bezdir.
Oʻsma koʻrish nervlariga bosim oʻtkaza boshlagach, bemorning yon tomonlarni koʻrish qobiliyati pasaygan. U tez-tez charchoq, bosh aylanishi va muvozanat yoʻqolishidan aziyat chekkan. Jarrohlarning taʼkidlashicha, operatsiyasiz u koʻrish qobiliyatini butunlay yoʻqotishi mumkin edi.
Operatsiya burun orqali endoskop yordamida oʻtkazildi. Oʻsma suyak va zich pardalar ortida yashiringan boʻlib, uni toʻliq olib tashlamaslik ehtimoli 25–50 foizni, yirik qon tomirini shikastlash xavfi esa 0,5–2 foizni tashkil etardi.
Aynan shu bosqichda sunʼiy intellekt yordamga keldi. Ikkinchi ekranda tizim operatsiyani real vaqtda tahlil qildi, jarrohlik asboblarini kuzatdi, yashirin qon tomirlari va nervlar joylashgan joylarni belgiladi hamda oʻsmani xavfsizroq olib tashlash mumkin boʻlgan hududlarni koʻrsatdi. Tadqiqotchilar ushbu texnologiyani yuzlab shunga oʻxshash operatsiyalar videolari orqali oʻrgatgan.
Operatsiyani London Universitet kolleji (UCL) mutaxassislari professor Hani Markus va Danial Xon Nevrologiya va neyroxirurgiya milliy shifoxonasida amalga oshirdi. Tizim faqat maslahatchi vazifasini bajargan, yakuniy qarorlarni esa jarrohlar qabul qilgan.
Hibbert operatsiyadan keyin koʻzlarini ochganida koʻrish qobiliyati toʻliq qaytganini his qilganini aytdi. Sakkiz hafta ichida koʻrish yaxshilanib, kuch-quvvat qaytganini va oldingi shikoyatlar yoʻqolganini taʼkidladi: "Bu menga hayotimni qaytardi".
Loyiha Britaniya Milliy sogʻliqni saqlash tadqiqotlari instituti (NIHR) va Google tomonidan moliyalashtirilgan. Hozir olimlar keng koʻlamli klinik tadqiqotga tayyorlanmoqda. Uzoq muddatda ular jarrohlar uchun "operatsiya xonasidagi ChatGPT" yaratishni rejalashtirmoqda – kerak boʻlsa maslahat beradigan, lekin baribir shifokor roziligini talab qiladigan tizim.
Hibbert birinchi bemor boʻlishga rozilik berganini shunday izohladi: "Agar bemorlar tadqiqotlarda qatnashmasa, shifokorlar qanday oʻrganadi va tibbiyot qanday rivojlanadi?"