BMT xalqaro hamjamiyatni Tolibon bilan munosabatlarni normallashtirishga shoshilmaslikka chaqirdi.

Birlashgan Millatlar Tashkiloti xalqaro hamjamiyatni Tolibon bilan munosabatlarni shoshilinch ravishda normallashtirishdan tiyilishga chaqirdi.

Toshkent, O'zbekiston – Podrobno.uz axborot agentligi.

BMT ekspertlari Afg'onistonda ayollar va qizlar huquqlariga qattiq cheklovlar qo'llanilayotgan bir paytda, ocharchilik va boshqa gumanitar inqirozlar davom etayotgan bir paytda xalqaro hamjamiyatga Tolibon bilan munosabatlarni shoshilinch ravishda normallashtirishdan tiyilishni qat'iy tavsiya qilishdi.

Mutaxassislarning fikriga ko'ra, so'nggi bir necha yil ichida mamlakatda ayollar va qizlar huquqlariga cheklovlar kuchaydi. 2021-yilda Tolibon hokimiyat tepasiga kelganidan so'ng, maktablar 12 yoshdan oshgan qizlarni qabul qilishni to'xtatdi va 2022-yil dekabr oyida ayollarga oliy ta'lim berish taqiqlandi. Natijada, 2,4 million qiz o'rta ta'limni tugatish imkoniyatidan mahrum bo'ldi.

Cheklovlar hayotning boshqa jabhalariga ham ta'sir ko'rsatdi. Ayollar va qizlar muntazam ravishda kamsitish va ko'plab taqiqlarga duch kelmoqdalar, nogironligi bo'lgan odamlar esa ta'lim, sog'liqni saqlash va iqtisodiy ishtirok etishda to'siqlarga duch kelmoqdalar. Shu bilan birga, Afg'oniston jiddiy oziq-ovqat tanqisligini boshdan kechirishda davom etmoqda. Mamlakatda taxminan 14 million kishi o'tkir oziq-ovqat tanqisligidan aziyat chekmoqda, to'qqiz kishidan faqat bittasi yordam oladi. 12 ta viloyatda bolalar orasida rekord darajadagi o'tkir to'yib ovqatlanmaslik qayd etilgan.

Vaziyat qurolli mojarolar, ishsizlik, narxlarning oshishi, xalqaro moliyalashtirishning kamayishi va asosan Pokiston va Erondan quvg'in qilingan olti millionga yaqin afg'onistonlikning qaytishi bilan yanada og'irlashdi. Asosiy oziq-ovqat mahsulotlarining narxi 20-30% ga oshdi. Qishgacha gumanitar dasturlarni davom ettirish uchun Jahon oziq-ovqat dasturiga qo'shimcha 500 million dollar kerak.

Ayollarga nisbatan zo'ravonlik jiddiy muammo bo'lib qolmoqda. Tolibon hokimiyat tepasiga kelganidan beri o'nta viloyatda 231 ta femitsid qayd etilgan.

O'limlarning ellik uchtasi rasman o'z joniga qasd qilish deb topilgan, garchi qarindoshlar va guvohlar oiladagi zo'ravonlik haqida xabar berishgan. Faqat 58 ta hibsga olish qayd etilgan va hibsga olinganlarning ba'zilari keyinchalik qo'yib yuborilgan. O'zgarishlar ayollarni himoya qilishning ilgari mavjud bo'lgan mexanizmlariga ham ta'sir ko'rsatdi. Tolibonning qaytishidan so'ng, Xotin-qizlar ishlari vazirligi, ayollarga nisbatan zo'ravonlik bo'yicha maxsus prokuratura idorasi va boshpanalar tarmog'i bekor qilindi. Taxminan 250 ayol sudya ishdan chetlashtirildi va ayol prokurorlar uylariga jo'natildi.

Aynan shu cheklovlar va inson huquqlari buzilishining kombinatsiyasi BMT mutaxassislari orasida xavotir uyg'otmoqda. Ular Tolibon rasmiylariga inson huquqlarini hurmat qilish uchun bosimni davom ettirishga va mamlakatda davom etayotgan qonunbuzarliklarni bartaraf etmasdan vaziyatni normallashtirmaslikka chaqirmoqdalar.

Ularning fikricha, Tolibon rasmiylari bilan munosabatlarni normallashtirishga qaratilgan har qanday qadamlar mamlakatdagi inson huquqlari bilan bog'liq vaziyatni hisobga olishi kerak. Hozirgi cheklovlar va taqiqlar tufayli eng zaif guruh bo'lib qolayotgan ayollar va qizlarning ahvoliga alohida e'tibor qaratish kerak.