Biznes uchun yangiliklar va ikkinchi AESga tayyorgarlik - hafta dayjesti

Biznes yangiliklari va ikkinchi AESga tayyorgarlik – haftaning muhim voqealari

**Oʻzbekistonda birinchi pullik yoʻl ochilmoqda: Urganch–Xiva trassasi narxi qancha?**

Oʻzbekistonda qurib bitkazilgan birinchi pullik yoʻl – Urganch–Xiva trassasi 25-avgust kuni foydalanishga topshirilishi kutilmoqda. Avtomobil yoʻllari qoʻmitasi maʼlumotlariga koʻra, 35 kilometrlik ushbu yangi magistralda yengil avtomobillar uchun toʻliq masofani bosib oʻtish narxi 25 ming soʻm etib belgilangan. Turkmanli mahallasidan Xivagacha boʻlgan 28 kilometrlik qisqa masofa uchun esa 20 ming soʻm toʻlanadi.

Yoʻl haqi toʻlov punktlarida toʻxtamasdan, uzsent.uz sayti yoki mobil ilova orqali amalga oshiriladi. Pullik yoʻl haydovchilarga bepul yoʻldagi 45-50 daqiqalik masofani 15-20 daqiqada bosib oʻtish imkonini beradi. Bu yoʻlda chorrahalar mavjud emas, ruxsat etilgan maksimal tezlik burilish joylarida soatiga 130 km, boshqa joylarda esa soatiga 150 km. Tezlikni 40 km/soatdan pasaytirish, toʻxtash va qayrilib olish taqiqlangan. Avtomagistralda piyodalar, velosipedlar, skuter va mopedlar, shuningdek, tirkamali transport vositalarining harakatlanishi mumkin emas. Yuk mashinalariga ikki tasmali yoʻlning faqat oʻng tasmada harakatlanishga ruxsat beriladi.

Hafta boshida Xorazmga tashrif buyurgan Prezident Shavkat Mirziyoyev avvaliga Urganchdan Xivaga yangi qurilgan temiryoʻlda bordi, qaytishda esa pullik avtomobil yoʻlidan foydalandi.

**Xorazmda yangi temiryoʻl va aeroport**

Yangi temiryoʻl Urganch xalqaro aeroporti va Xiva temiryoʻl bekatini bogʻlaydi. Bu sayyohlarga Urganch aeroportiga qoʻnib, elektropoyezdda 40 daqiqada qadimiy Xiva shahriga yetib borish imkonini beradi. Yangi liniyada Xitoyda ishlab chiqarilgan CR200J elektropoyezdi qatnovga qoʻyilmoqda. Olti vagonli tarkib 400 ga yaqin yoʻlovchini soatiga 160 kilometrgacha tezlikda manziliga yetkazadi.

Shavkat Mirziyoyev Urganch xalqaro aeroportining rasmiy delegatsiyalar uchun moʻljallangan yangi terminali bilan ham tanishdi. Rekonstruksiya doirasida aeroportda Boeing 747 va Airbus A350 kabi keng fyuzelyajli havo kemalarini qabul qilish imkoniyati yaratilmoqda. Bu dunyoning turli qitʼalaridan Xorazmga toʻgʻridan-toʻgʻri, tranzitsiz uzoq masofali parvozlarni amalga oshirishga imkon beradi. Eslatib oʻtamiz, 264 million dollarlik Urganch xalqaro aeroportini kengaytirish va modernizatsiya qilish loyihasiga Janubiy Koreyaning Incheon aeroportini boshqaruvchi kompaniya xususiy sherik sifatida jalb etilgan.

**Tadbirkorlar uchun qoʻshimcha qulayliklar**

Tadbirkorlar kuni munosabati bilan davlat rahbarining biznes hamjamiyat bilan har yilgi muloqoti haftaning asosiy voqealaridan biri boʻldi. Prezident faol tadbirkorlarning bir guruhiga orden va medallar topshirdi hamda biznesni qiynab kelayotgan koʻplab masalalarga yechimlarni ilgari surdi.

Barcha tadbirkorlar uchun muhim yangiliklardan biri elektr va gaz toʻlovi bilan bogʻliq. Davlat rahbarining soʻzlariga koʻra, koʻp tadbirkorlar elektr energiyasi va gaz uchun 100 foiz oldindan toʻlov qilish aylanma mablagʻni kamaytirayotganini bildirgan. Shu sababli, endi ASKUE va ASKUG tizimlariga ulangan, toʻlov intizomini buzmagan korxonalar uchun avans toʻlovi 15 foizga tushiriladi.

Shuningdek, tadbirkorlik subyektlariga nisbatan barcha turdagi jarimalar oʻrtacha 2 barobarga kamaytiriladi. Qonunchilikda “birinchi xato uchun ogohlantirish” qoidasi joriy etilib, birinchi marta qoida buzgan va odamlar hayoti, sogʻligʻi yoki mulkiga zarar yetkazmagan tadbirkorga kamchilikni bartaraf etish uchun 10 kun vaqt beriladi. Bundan tashqari, kichik biznesda inson sogʻligʻi va boshqa tadbirkorlar manfaatiga zarar yetkazish bilan bogʻliq boʻlmagan har qanday tekshirishlarga uch yillik moratoriy eʼlon qilinadi.

Byurokratiyani qisqartirish yoʻnalishida tez orada 30 dan ziyod faoliyat turi boʻyicha litsenziya va ruxsatnoma olish talabi bekor qilinadi, ruxsat berish xususiyatiga ega hujjatlardan 35 tasini berish muddati 2-3 barobarga qisqartiriladi. Tadbirkorlikka oid davlat xizmatlarining 50 foizi “sukut – rozilik” tamoyiliga oʻtkazilib, belgilangan muddatda koʻrib chiqilmagan arizalar avtomatik ravishda tadbirkor foydasiga hal qilingan deb hisoblanadi.

Eʼlon qilingan yangiliklar qatoridan: garov taʼminotida tadbirkorga bor-yoʻgʻi 25 foiz yuk tushadigan “kontr-kafolat” tizimi joriy etilishi, eksport boʻyicha valyuta talablarining yumshatilishi.

**Ikkinchi AES loyihasi tayyorlanmoqda**

Xorazmga tashrif vaqtida eʼlon qilingan katta yangiliklardan yana biri – ikkinchi atom elektr stansiyasi qurilishi bilan bogʻliq.

Prezident Shavkat Mirziyoyev: “Oʻzlaring bilasizlar, Jizzaxda AES quryapmiz. Biz qachonlardir tasavvur qilganmizmi Oʻzbekistonda AES boʻladi deb? Men sizlarga bugun sirni aytmoqchiman: yaqinda ikkinchi stansiya boʻyicha ham katta tayyorgarlik qilyapmiz. Nima uchun? Mana, investorlar kelib turibdi, ularning birinchi savoli nima: “Men sarmoyamni olib kelaman, elektr energiyaning narxi nima boʻladi, kafolati qanday boʻladi?” deydi. Shuning uchun biz jonajon vatanimizni [rivojlantirish boʻyicha] 2030-yilgacha olgan strategiyamizni amalga oshirib, hammasini joy-joyiga qoʻyib, elektr energiyani kafolatli qilmasak, tannarxini kamaytirish boʻyicha chora-tadbirlar qilmasak, kim kelib bizga qilib beradi?”

Ikkinchi AES taxminan qayerda joylashishi mumkinligi boʻyicha hozircha izohlar berilmadi. Shuningdek, ikkinchi AES ham “Rosatom” tomonidan qurilishi taxmin qilinmoqda: Shavkat Mirziyoyev iyun oyi boshida Peterburg xalqaro iqtisodiy forumidagi nutqida Jizzaxdagi AES haqida gapirarkan, “bu Rossiya bilan hamkorlikdagi atom elektr stansiyalari boʻyicha oxirgi loyihamiz emas, biz yana boshqa stansiyalar ham quramiz”, deya taʼkidlagan edi.

**Muddatli toʻlov bozori tartibga solinadi**

Oʻzbekistonda muddatli toʻlov xizmatini koʻrsatuvchi kompaniyalar ustidan Markaziy bank nazorati oʻrnatilmoqda. Prezident qaroriga binoan, muddatli toʻlov xizmati operatorlari va katta koʻlamda nasiya savdo bilan shugʻullanuvchi kompaniyalarga nisbatan yangi talablar kiritiladi.

Muddatli toʻlov boʻyicha oʻrnatilayotgan yangi tartib oʻzi ishlab chiqargan mahsulotini boʻlib toʻlash asosida sotuvchi kompaniyalarga va chakana savdogarlarning mutlaq aksariyatiga taalluqli emas. Masalan, quruvchi kompaniyalar va avtomobil ishlab chiqaruvchilar bundan keyin ham mijozlari bilan toʻgʻridan-toʻgʻri muddatli toʻlov shartnomalarini tuzishi mumkin, lekin agar oʻrtaga vositachilar qoʻshilsa, u holda bir qator talablar va cheklovlar amal qila boshlaydi.

Qarordagi talablar mahsulot yoki xizmatni boʻlib toʻlashga sotuvchi tomon va xarid qiluvchi tomon oʻrtasidagi vositachilar – muddatli toʻlov xizmati operatorlariga taalluqli. Unga koʻra, 2027-yil 1-yanvardan boshlab, sotuvchi va xaridor oʻrtasida tuzilgan muddatli toʻlov shartnomasini moliyalashtirish bilan shugʻullanuvchi kompaniyalar “muddatli toʻlov xizmati operatorlari” deb hisoblanadi va ular Markaziy bank reyestriga kiritilgan holda, faoliyatini tartibga solish va nazorat qilishga oid prudensial talablarga rioya qilishi kerak boʻladi.

**Shuhrat Abdurahmonovning “tilla baliq” harakati**

Andijon viloyati hokimi Shuhrat Abdurahmonov yana bir bor ertaklardagi “tilla baliq” yoki “shamchiroqdan chiqqan jin” roliga kirdi. Mustaqillik bayrami arafasida tashkil etilgan konsertlardan birida u tomoshabinlar qatorida raqsga tushgan qizlardan birini sahnaga chorlab, unga “tila tilagingni” deya xitob qildi. “Isming nima? Muxlisa qiz, bitta savol beraman senga, oʻylanmasdan javob berasan, tayyormisan? Tila tilagingni!” – dedi hokim. Qiz ota-onasini Hajga yuborishni soʻradi, Abdurahmonov esa uning bu tilagini 10 kun ichida ijobat qilishga vaʼda berdi. Hokim bu vaʼdani berishda byudjet mablagʻlariga asoslanganmi, oʻzining choʻntagidan toʻlab beradimi yoki biror tadbirkordan “homiylik” qilishini soʻraydimi, bunisiga aniqlik kiritmadi.

“Afsuski, ilgari avtoturargoh uchun ajratilgan koʻplab yerlarda biznes markazlar qurilib ketilgan.”