Bir «yil» - 87 daqiqa: olimlar yoʻldoshini asta-sekin «yutayotgan» yulduzni aniqladi
Astronomlar qizil mitti yulduz oʻz yonidagi qoʻngʻir mittidan moddani muntazam tortib olayotganini ilk bor kuzatdi. Bir-biri atrofida atigi 86,65 daqiqada aylanadigan bu juftlikdagi «yutish» jarayoni milliardlab yil davom etishi mumkin.
Bir «yil» — 87 daqiqa: olimlar yoʻldoshini asta-sekin «yutayotgan» yulduzni aniqladi
Kashfiyotga oid tadqiqot Nature Astronomy jurnalida chop etildi. Olimlar ZTF J0440+2325 nomli tizimni oʻrganib, yulduz va unga juda yaqin joylashgan hamrohi oʻrtasida barqaror modda almashinuvi borligini aniqlagan.
Tizimning asosiy yulduzi Quyoshdan kichikroq va sovuqroq qizil mitti hisoblanadi. Uning yoʻldoshi esa qoʻngʻir mitti — massasi sayyoranikidan katta, biroq oddiy yulduz singari vodorod sintezini barqaror davom ettirish uchun yetarli boʻlmagan osmon jismi.
Juftlikning aylanish davri bir yarim soatdan ham qisqa. Taqqoslash uchun, Quyoshga eng yaqin sayyora Merkuriy bir marta aylanishi uchun 88 sutka sarflaydi.
Olimlar beshta spektral diapazondagi kuzatuvlar orqali qizil mittida atrofidagi hududga nisbatan ancha issiq va yorqin dogʻ borligini aniqlagan. Tadqiqotchilar bunga qoʻngʻir mittidan oqib kelayotgan moddaning yulduz sirtiga tushishi sabab boʻlayotganini aytmoqda.
Hisob-kitoblarga koʻra, issiq dogʻning diametri tizimgacha boʻlgan masofaga qarab 6 700–10 000 kilometr boʻlishi mumkin. Yaʼni bu oʻlcham bevosita suratdan emas, kuzatuvlar va modellashtirish asosida baholangan.
Kashfiyotning eng muhim jihati shundaki, hamroh jism tezda parchalanib, yulduzga qoʻshilib ketmayapti. Aksincha, u oʻz moddasini sekin va barqaror tarzda yoʻqotmoqda.
Odatda yulduzga juda yaqin kelgan sayyora yoki qoʻngʻir mitti tez orada yutib yuboriladi, deb hisoblanadi. Yangi kuzatuv esa ayrim sharoitlarda boshqa ssenariy ham mavjudligini koʻrsatdi: yulduz yoʻldoshini juda uzoq vaqt davomida asta-sekin «isteʼmol» qilishi mumkin.
Tadqiqotchilar bahosiga koʻra, bunday jarayon ehtimol milliardlab yil davom etishi mumkin. Bu kuzatuv orqali toʻliq oʻlchangan vaqt emas, balki tizim xususiyatlariga tayangan ilmiy xulosa.
Natijalar yulduzlarga yaqin joylashgan osmon jismlarining kelajagini tushunishga yordam beradi. Biroq bu kashfiyotning oʻzi Quyosh kengayganda Yerni aynan qanday taqdir kutishini belgilab bermaydi: ikki tizimning massasi, oʻlchami va sharoitlari turlicha.