Ayrim lavozimlarga ayollardan birorta ham ariza tushmagan: Oʻzbekistonda ayollarning karyera imkoniyatlari boʻyicha oʻtkazilgan ilk tadqiqotning asosiy xulosalari
Tashkent Times — bu Oʻzbekistonning barcha soʻnggi yangiliklarini taqdim etuvchi ingliz tilidagi onlayn gazetadir
Ayrim lavozimlarga ayollardan birorta ham ariza tushmagan: Oʻzbekistonda ayollarning karyera imkoniyatlari boʻyicha oʻtkazilgan ilk tadqiqotning asosiy xulosalari
Oʻzbekistonda xususiy sektorda ayollarning karyera istiqbollari va gender toʻsiqlari boʻyicha birinchi keng koʻlamli tadqiqot yakunlandi. Uning xulosalari mamlakatdagi aksariyat texnik kompaniyalardagi umumiy vaziyatni aks ettiradi.
Toshkentda energetika sohasida ayollar uchun karyera imkoniyatlari boʻyicha oʻtkazilgan ilk tadqiqot natijalari taqdim etildi. Loyiha Acwa va Oʻzbekistondagi Amerika savdo palatasi (AmCham Uzbekistan) tomonidan yoʻlga qoʻyilgan boʻlib, tadbirda BMT Ayollar tuzilmasi (UN Women), «SABR» NNT va «Orol oltin merosi» uyushmasi vakillari ishtirok etdi.
Tadqiqot Toshkent, Sirdaryo, Samarqand va Buxoro viloyatlari hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasini qamrab oldi. Uning muallifi huquqshunos olim va gender tadqiqotlari boʻyicha ekspert, doktor Kamola Aliyevadir.
Oʻzbekiston oliy oʻquv yurtlarida STEM (fan, texnologiya, muhandislik va matematika) yoʻnalishlarida tahsil olayotgan talabalarning qariyb 40 foizini ayollar tashkil etadi; shunga qaramay, ularning faqat kichik bir qismi mehnat bozoriga kirib bormoqda. Masalan, energetika sohasida ayollar ulushi bor-yoʻgʻi 12 foizni tashkil etadi.
«Gender muvozanatiga chin dildan intiladigan ayrim xalqaro ish beruvchilar suhbatlar davomida maʼlum bir texnik lavozimlarga ayollardan birorta ham ariza olmasliklarini tan olishdi. Shunday qilib, ishga qabul qilishdagi kamsitishlar kadrlar yetkazib berish bosqichidagi ancha chuqurroq muammo bilan yanada murakkablashadi», — deya taʼkidladi tadqiqot muallifi, doktor Kamola Aliyeva.
Tahlillar shuni koʻrsatdiki, ayollarning texnik sohalarga kirishiga eng boshidanoq toʻsqinlik qilinadi: oiladagi «nazorat» hamda er va ota-onalarning «ayollarga xos boʻlmagan» kasblar haqidagi stereotiplari birinchi filtr vazifasini oʻtaydi. Ishga qabul qilish jarayonida onalikka nisbatan noxolis munosabat paydo boʻladi, bunda ayol nomzodlarning qobiliyatlari emas, balki ehtimoliy tugʻruq taʼtili va karyeradagi uzilishlar haqidagi taxminlar baholanadi. Hatto karyera qurgandan keyin ham ayollar «kompetentlik soligʻi»ga duch kelishadi — ular shunchaki tan olinishi uchun oʻzlarini qayta-qayta isbotlashlari va kutilganidan ham aʼloroq natija koʻrsatishlari kerak boʻladi.
«Acwa barcha gender vakillari boʻlgan mutaxassislar uchun teng imkoniyatlar yaratadi. Oʻzbekistonda bizning homiyligimizda Shirin energetika kolleji faoliyat yuritmoqda, u yerga mamlakatimizning turli hududlaridan talabalar qabul qilinadi. 2022–2023 yillardagi birinchi bitiruvchilarimiz orasida bor-yoʻgʻi besh nafar qiz bor edi, ularning barchasi hozirda Acwa obʼyektlarida muvaffaqiyatli ishlamoqda. Bugungi kunda xotin-qizlarning oʻqishga qabul qilinishi ortib bormoqda. Biz uchun asosiy xulosa shundan iboratki, Oʻzbekistonda shunchaki texnik taʼlim va ish oʻrni taklif qilishning oʻzi kifoya emas — ularning oilasi va ijtimoiy muhiti bilan ham ishlash kerak. Bir safar ota-ona bitiruvchi qizning Sirdaryodan Toshkentga koʻchib oʻtishini taqiqlab qoʻydi. Biz oila bilan shaxsan uchrashib, ish sharoitlari va karyera istiqbollarini tushuntirdik. Bunday yondashuv resurslarni talab qiladi, ammo bu sohadagi gender toʻsiqlarini bartaraf etishning yagona yoʻlidir», — dedi Acwa kompaniyasining Markaziy Osiyodagi operatsion faoliyati rahbari Ahmed Fahad.
Kompaniyalarga ayol isteʼdodlarni jalb qilish va saqlab qolishga yordam berish uchun tadqiqotda beshta asosiy omil koʻrsatilgan:
Moslashuvchanlik: Moslashuvchan ish grafigi va masofaviy ish kamdan-kam beriladigan imtiyoz emas, balki odatiy biznes amaliyoti boʻlishi kerak.
Rahbariyat tomonidan qoʻllab-quvvatlash: Rahbariyat tomonidan ayol mutaxassislarning tajribasini ommaviy ravishda eʼtirof etish ularning rahbarlik lavozimlariga koʻtarilishini tezlashtiradi.
Ibrat namunalari (Role Models): Muhandislik lavozimlarida ayollarning mavjudligi yosh qizlarni texnik oliy oʻquv yurtlariga kirishga va texnik karyera tanlashga undaydi.
Integratsiyalashgan HR tizimlari: Aniq standartlarni qoʻllash — suhbat davomida nikoh va farzandlar haqidagi shaxsiy savollarni taqiqlashdan tortib, gender jihatdan muvozanatlashgan ishga qabul qilish komissiyalarini tuzishgacha.
Ish joylarida bazaviy sharoitlarni taʼminlash — alohida hojatxonalar, xavfsiz transport va shilqimliklar haqida maxfiy xabar berish kanallari.