Ayollarga nisbatan zoʻravonlikka chek qoʻyishga harakat qilayotgan Janubiy Afrika erkaklari: «Har bir erkak oʻz hissasini qoʻshishi kerak»
Yoxannesburg yaqinida 12 ayol jasadining topilishi Janubiy Afrikadagi ayollarga nisbatan zoʻravonlik muammosini yana bir bor kun tartibiga olib chiqdi.
Ayollarga nisbatan zoʻravonlikka chek qoʻyishga harakat qilayotgan Janubiy Afrika erkaklari: «Har bir erkak oʻz hissasini qoʻshishi kerak»
Kgomotso Matxekganing aytishicha, uning hududida erkak oʻrnak boʻla oladigan shaxslarning yoʻqligi ayollarga nisbatan zoʻravonlikni keltirib chiqarmoqda.
«Men erkaklarning ayollarni urishiga doimo guvoh boʻlaman», deydi 30 yoshli Kgomotso Matxekga. «Ayniqsa, ikkalasi ham mast boʻlganida».
«Bir safar sevgan qizim bilan tortishib qolgandim», deb tan oladi u, «va uni ushlab, tarsaki tushirganman».
Matxekga Janubiy Afrikada ayollarga nisbatan zoʻravonlikning yuqori darajasini kamaytirishga yordam berish maqsadida tashkil etilgan erkaklar yigʻilishida ochiq gapirmoqda.
Uchrashuv Yoxannesburgdagi Organik Market deb nomlanuvchi norasmiy aholi punktining tor koʻchasida boʻlib oʻtmoqda. Bu Aleksandra shaharchasi yaqinidagi temir kulbalar va tuproq yoʻllardan iborat labirintdir.
«Endi men azob his qilyapman», deb davom etadi Matxekga. «Biz ajrashdik va men endi bolamni koʻrmayapman. Oʻzimni haqiqiy erkakdek tutish oʻrniga, Janubiy Afrikadagi muammolarga hissa qoʻshgandek his qilyapman».
Yaqindagi pivoxona yonida bir guruh erkaklar stullarini chang koʻchada doira shaklida joylashtirishgan.
Oʻrtada mahalliy aholi orasida Bra Stiv nomi bilan tanilgan Itumeleng Stiven Tamaga turibdi.
U mushtini koʻtaradi.
«Biz erkaklarmiz!» deb baqiradi u.
Guruh qarsak chaladi va hayqiradi. Baʼzilari shishadagi pivoni ichishadi.
«Eshitinglar, yigitlar», deydi Bra Stiv. «Biz gender zoʻravonligi va femitsidga (ayollarni oʻldirish) qarshi birgalikda kurashishimiz kerak».
Bra Stiv — ijobiy erkaklik fazilatlarini targʻib qilish va ayollarga nisbatan zoʻravonlikka chek qoʻyishga yordam berish uchun erkaklar va oʻgʻil bolalar bilan ishlaydigan «Father A Nation» nodavlat tashkilotining mahalliy tashkilotchisi.
Guruh uchrashuvi Janubiy Afrikada femitsid va ayollarga nisbatan zoʻravonlikning yangi holatlari tufayli gʻazab toʻlqini kuchaygan paytga toʻgʻri keldi.
Yoxannesburg yaqinidagi Ekurxuleni shahrida uch oy ichida 12 ayolning jasadi topilgani koʻpchilik ayollarga nisbatan zoʻravonlik inqirozi deb hisoblayotgan muammoning koʻlami haqidagi bahslarni qayta jonlantirdi.
Bra Stiv shunday deydi: «Biz bu yerdagi erkaklarning qadr-qimmatini tiklashimiz kerak»
Janubiy Afrika Prezidenti Siril Ramafosa hukumati yetarlicha ish qilmaganini tan oldi va ayollar oʻzlarini xavfsizroq his qilishlariga yordam beradigan chora-tadbirlarni eʼlon qildi.
Mamlakat qotilliklar darajasi boʻyicha dunyoda eng yuqori koʻrsatkichlardan biriga ega boʻlib, joriy yilning faqatgina aprel va iyun oylari orasida 5 427 kishi oʻldirilgan.
Janubiy Afrika Inson huquqlari komissiyasi maʼlumotlariga koʻra, ushbu davrda 569 ayol oʻldirilgan (kuniga oʻrtacha olti nafar) va yana 1 052 nafari suiqasddan omon qolgan.
Ijtimoiy fanlar tadqiqot kengashining 2022 yilgi hisobotida aniqlanishicha, Janubiy Afrika ayollarining 35 foizdan ortigʻi jismoniy yoki jinsiy zoʻravonlikka uchragan, ularning aksariyati oʻz sheriklari tomonidan sodir etilgan.
Bra Stiv uchun inqirozning yechimi qisman erkaklarga muammoni tushunishga va oʻz harakatlari uchun javobgarlikni oʻz zimmasiga olishga yordam berishdan iborat.
«Biz yoʻqolgan avlodmiz», deydi u. «Biz bu yerdagi erkaklarning qadr-qimmatini tiklashimiz kerak».
Pivoxona tashqarisidagi erkaklar orasida «Father A Nation» loyihasi koordinatori Zizipo Mtvesi ham bor.
Soʻnggi haftalarga nazar tashlab, u koʻproq ish qilinishi kerakligini aytadi.
Ramafosa tomonidan eʼlon qilingan soʻnggi choralar, jumladan, koʻchalarni yaxshiroq yoritish va ochilmagan ishlarni qayta koʻrib chiqish juda kam va juda kech, deydi u.
«Yoxannesburgdagi soʻnggi qotilliklar haqida oʻylaganimda, gʻazabim chiqadi. Nima uchun harakat qilish uchun shunday voqealar sodir boʻlishini kutishimiz kerak?»
U atrofga qarab, yigʻilishga ishora qiladi. «Biz bunday qotilliklar yana takrorlanmasidan oldin erkaklarga yetib borishga harakat qilyapmiz».
Kreyg Uilkinson guruhga «qanday erkak boʻlishni xohlayotganingizni tanlang» deydi
Kreyg Uilkinson — ushbu guruh asoschisi. «Biz erkaklarni gapirishga, tuygʻularini ifoda etishga undaymiz», deb tushuntiradi u.
«Va ular buni qilganlarida, sogʻayish jarayoni boshlanadi. Ikkinchi bosqich esa ijobiy erkaklikni oʻrgatish va mashq qilishdir.
«Biz bu oxir-oqibat gender zoʻravonligi balosini yoʻq qilishiga umid qilamiz».
U oʻrnidan turib, guruhning markaziga oʻtadi va erkaklarga murojaat qiladi.
«Siz erkak sifatida yaxshilik uchun qudratli kuchsiz», deydi u ularga. «Qanday erkak boʻlishni oʻzingiz tanlaysiz. Ayollar xavfsizlikda boʻlishi kerak».
«Father A Nation» butun Janubiy Afrika boʻylab ishlaydi, sogʻlom erkaklikni oʻrgatadi va oʻnlab maktab hamda kollejlarda oʻquv dasturlarini olib boradi.
Janubiy Afrikani ayollar xavfsizligi haqida yana bir bor chuqur oʻylashga majbur qilgan qotilliklar toʻlqini sirliligicha qolmoqda.
Politsiya Ekurxulenidagi baʼzi oʻlimlar oʻrtasidagi ehtimoliy bogʻliqlikni istisno qilmadi, ammo seriyali qotilni qidirayotganini aytmadi. Baʼzi holatlar boʻyicha gumonlanuvchilar sudda paydo boʻldi.
Ammo oʻlimlar toʻlqini yangi xavotirlarni keltirib chiqardi va Organik Marketda baʼzi ayollar har qachongidan ham koʻproq qoʻrquvda yashamoqda.
Yaqindagi kulba tashqarisida Linki katta temir chelakda kiyim yuvayotib, qiziqish bilan quloq soladi.
«Uyimizdan tashqarida boʻlganimizda xavfsiz emasmiz», deydi u.
«Piyoda yurganimizda orqamizda mashina koʻrsak, qoʻrqib ketamiz. Qoʻrquv his qilamiz. Agar bu odam meni oʻgʻirlab ketsa yoki menga biror narsa qilsa-chi?»
Bu yerdagi koʻplab ayollar xuddi shunday tuygʻuni his qilishadi. Mahalliy goʻzallik salonida qalin pushti soch turmagi bilan Providens Maseko oʻtiribdi.
U Bra Stiv bilan gaplashish uchun eshik oldiga keladi.
Moselakgomoning jasadi topilganidan keyin ayollar Yoxannesburgda xotira yugurishini oʻtkazishdi
«Bu yerda xavfsizlik juda yomon», deydi u, «Balki seriyali qotil sizdirsiz. Kimga ishonishni qayerdan bilaman?»
Bra Stiv kuladi. «Biz bu narsalar haqida gaplashishimiz kerak», deb undaydi u. «Uchrashuvlarimizga keling va biz bir-birimizga ishonishni oʻrganishimiz mumkin».
Maseko menga xavfsizroq boʻlishi umidida endi hamma joyga elektron taksi chaqirib borishini aytdi.
Pivoxonada erkaklar uchrashuvi yakuniga yetmoqda.
«Gender zoʻravonligini toʻxtatishga harakat qilar ekanmiz», deydi Zizipo, «har bir erkak bunda oʻz rolini oʻynashi kerakligini bilishi lozim.
«Va agar ular bunday narsalar oʻz qizlari yoki onalariga nisbatan qilinishiga yoʻl qoʻymasalar, boshqa birovning qiziga, yaʼni xotinlari yoki sevgan qizlariga nisbatan ham qilinishiga yoʻl qoʻymasliklari kerak».
Matxekga eshitganlaridan taʼsirlandi.
«Men ularning oʻrgangan narsalarimizni amalda qoʻllashda davom etishlarini istardim, chunki bizda endi oʻrnak boʻladigan shaxslar yoʻq», deydi u. «Otalarimiz va amakilarimiz qamoqda. Endi biz oʻzimiz oʻrnak boʻlishimiz va bu mamlakatni yaxshilashga yordam berishimiz kerak».
Iyul oyidan beri Janubiy Afrikaning bir hududida oʻn ikki ayol oʻldirildi.