«Ayollar yoʻli bilan». Robiya Qodirovaning Zanmakon’dagi koʻrgazmasi nimasi bilan qiziq
Zanmakon makonida Robiya Qodirovaning «Ayollar chizigʻi boʻylab» koʻrgazmasi boʻlib oʻtmoqda. Uning asosiy mavzusi — rassomning yaqinlari bilan munosabatlari, kundalik tanlovlari va oʻzligini anglash orqali mushohada yuritadigan shaxsiy tajribasidir. «Gazeta» muallifning refleksiyasi qanday qilib oʻz kechinmalarimizga yuzlanish uchun sabab boʻlishi haqida hikoya qiladi.
«Ayollar chizigʻi boʻylab». Robiya Qodirovaning Zanmakon’dagi koʻrgazmasi nimasi bilan oʻziga rom etadi
28 yoshli rassom Robiya Qodirovaning ismi 2023 yildan beri maʼlum. U ijodiy tanlovlar, jamoaviy art-loyihalar va festivallarda faol ishtirok etadi, shuningdek, ijtimoiy tarmoqlarni yuritadi. Oʻtgan bahorda Human House galereyasida uning «Oʻzlikka yoʻl» nomli ilk shaxsiy koʻrgazmasi boʻlib oʻtdi va u yerda rassom kurator hamda tadqiqotchi Svetlana Chistyakova bilan tanishdi. Bu uchrashuv suratlarni tomosha qilish va muhokama qilish asnosidagi muloqotning boshlanishi boʻldi va uch oydan soʻng Zanmakon makonida «Ayollar chizigʻi boʻylab» qoʻshma koʻrgazma loyihasiga aylandi.
Kurator Svetlana Chistyakova ushbu loyihani «kuzatuv-koʻrgazma» deb ataydi. 2022—2026 yillarda yaratilgan 16 ta asarning har biri — rassom xotirasida saqlab qolish uchun tugmachaga (xolstga) koʻchirgan kundalik hayot lavhasidir. Asarlarning aksariyatida bosh qahramonlar uning yaqinlaridir: Robiyaning buvisi, onasi va otasi, turmush oʻrtogʻi, qizi, qaynonasi.
Bir suratdan ikkinchisiga oʻtar ekansiz, goʻyo katta mehr va iliqlik bilan yigʻilgan oilaviy fotoalbomni varaqlayotgandek boʻlasiz.
«Shaxsan men uchun bu koʻrgazma — gʻamxoʻrlik, mehr-muhabbat, avloddan-avlodga, onadan qizga, buvidan nabiraga oʻtadigan donishmandlik haqida. Men olgan tarbiya, eshitgan soʻzlarim asarlarimda oʻz aksini topdi. Odamlarga yaqinlarimiz bizning suyanchimiz va ilhom manbaimiz ekanini eslatib qoʻymoqchiman», — deydi Robiya Qodirova.
Ekspozitsiya tuzilishi jihatidan dastlab tuyulganidan koʻra murakkabroq. Yuzaki qaraganda — ayollar tajribasiga umumiy eʼtibor qaratilgan. Chuqurroq kirilsa — uchta boʻlim boʻlib, ularning har birini kurator muayyanroq mavzu atrofida shakllantirgan.
«Ildizlar» boʻlimiga munosabatlar va oila haqidagi asarlar kiritilgan.
«Oʻtish davri» ayol kishining har kuni chiqaradigan qarorlariga qaratilgan: uy va karyera, qatʼiy qaror va shubha-gumonlar oʻrtasidagi tanlov.
Ushbu boʻlimda «Abadiyat qalʼasida» (2025) asari alohida ajralib turadi — bu koʻrgazmadagi toʻqimachilik (tekstil) materiallaridan foydalanilgan va aralash tuygʻular ostida yaratilgan yagona aralash texnikadagi asardir. U dugonalar bilan ayollar hayotda, taʼbir joiz boʻlsa, hamma narsa yaxshi boʻlganda ham his qiladigan cheklovlar haqidagi suhbatlar taʼsirida paydo boʻlgan.
«Ayollar har doim turli rollarni birlashtiradilar. Lekin baʼzida ular oʻrtasida muvozanat izlash oʻrniga, bittasini tanlashga majbur boʻlishadi. Bu tanlovsiz tanlov — ham unga, ham buniga erishishni xohlaysan, lekin maʼlum sabablarga koʻra buning iloji yoʻq. Masalan, urf-odatlar bor. Ular bir tomondan bizni nimadandir asrash uchun mavjud boʻlsa, ikkinchi tomondan — maʼlum chegarada ushlab turadi. Natijada, goʻyoki hamma narsa yaxshidek, lekin negadir qalbing ogʻriydi», — deb tushuntiradi rassom.
Yakuniy «Nur» boʻlimi hayot mazmunini sevgi, sheriklik, onalikdan izlash — variantlar juda koʻp — va shu yoʻlda oʻzlikni anglashni anglatadi.
Robiya Qodirovaning soʻzlariga koʻra, uning asosiy vazifasi odamlarga oʻz tarixi va kuzatuvlarini soʻzlab berish emas, balki ularning oʻz hayotidagi muhim lahzalar, rishtalar va munosabatlarni yodga solishdir.
Va bu haqiqatan ham ish beradi. Rassomning shaxsiy tajribasi tashrif buyuruvchi ayollarni oʻz tajribalariga murojaat qilishga undaydi va shunga oʻxshash vaziyatlar haqidagi xotiralarni uygʻotadi.
Ammo syujetlarning oʻxshashligi hissiy aks-sadoning bir xil boʻlishini anglatmaydi. Markazida kelin obrazi boʻlgan «Ostonada» (2025) asari oilaviy hayotda baxtli boʻlganlar va turmush qurishdan hech qanday yaxshilik koʻrmaganlar tomonidan turlicha qabul qilinadi.
Yuzida charchoq alomatlari boʻlgan uxlayotgan onaning portreti — koʻrgazmadagi realizm uslubidagi yagona asar boʻlib, kimdadir ayolga nisbatan hamdardlik va oʻz onasini quchoqlash istagini uygʻotsa, boshqalarda buni qilish imkonsizligini anglashdan koʻz yoshlariga sabab boʻladi.
Koʻrgazma rassomning oʻziga — uning oʻz badiiy tilini qanday izlayotganiga nazar solish imkonini ham beradi. Robiya Qodirovaning mualliflik uslubi — avangard, kubizm va brutalizm elementlarining kundalik, baʼzan sodda syujetlar bilan qiziqarli uygʻunligidir. U ranglardan qoʻrqmaydi, geometrik shakllar bilan ishonchli ishlaydi, meʼmorchilikdan ilhom izlaydi, shu sababli uning asarlari shahar mozaikalari yoki vitrajlarini eslatadi. Rassom uchun akademik qoidalarga amal qilib, «aʼlochi» boʻlishdan koʻra, oʻz qarashlarini yetkazib berish muhimroq degan qatʼiy tuygʻu paydo boʻladi.
Zanmakon makonidagi «Ayollar chizigʻi boʻylab» koʻrgazmasiga 18 sentyabrgacha tashrif buyurish mumkin.