«Ayollar oʻzlarini eʼtiborda his qilishlari uchun»: Nima sababdan niderlandlarda kichik jinsiy lablar uchun yangi soʻz paydo boʻldi

«Ayollar oʻzlarini eʼtiborda his qilishsin»: Nima uchun niderlandlarda jinsiy lablar uchun yangi soʻz paydo boʻldi

Shari Kleyn yaqinda yangi terminga bagʻishlangan yurishda nutq soʻzladi

Tibbiy qaydlaringizda «uyat lablari» degan soʻzlarni koʻrishni tasavvur qila olasizmi? «Qovuq lablari» deb ham tarjima qilinishi mumkin boʻlgan bu ibora ayollar tanasining bir qismi uchun ishlatiladigan niderlandcha termindir. Ammo baʼzi odamlar uchun bu shunchaki eskirgan va tamgʻa bilan yuklangan tilning koʻplab misollaridan biridir.

Oʻtgan oyda Niderlandiyaning yetakchi lugʻati «Dikke van Dale» oʻzining yaqinlashib kelayotgan onlayn nashrida anʼanaviy «schaamlippen» termini bilan bir qatorda jinsiy lablar uchun yangi «vulvalippen» soʻzini qoʻshishini maʼlum qildi.

Yevropalik faollar anchadan beri ayollar tanasi, jinsiy hayoti va sogʻligʻi haqida gapirishda ishlatiladigan tilni qayta koʻrib chiqishga undab kelishmoqda. Ularni koʻpincha mizoginik (ayollarga nafrat ruhidagi) yoki hukm qiluvchi deb hisoblanadigan soʻzlardan uzoqlashish istagi birlashtiradi.

«Til oʻzimizni qanday koʻrishimizni shakllantiradi», deydi «schaam» yoki «uyat» soʻzlarini oʻz ichiga olgan soʻzlarga qarshi qaratilgan «Schaamteloos» kampaniyasi asoschilaridan biri Shari Kleyn.

«Odamlarda ongli yoki ong osti darajasida uyat bilan bogʻliq boʻlmagan, neytralroq, anatomik jihatdan toʻgʻri soʻz boʻlishi juda muhim», deydi u.

«Vulvalippen» soʻzini ishlatishga chaqiriqlar yangilik emas, lekin faollarning aytishicha, uning lugʻatga kiritilishi jamiyat «nihoyat oʻzgarishlarga tayyor» ekanligidan dalolat berishi mumkin.

Niderlandiyaning mashhur «Dolle Mina» feministik guruhi aʼzosi Ester Van der Valkning taʼkidlashicha, bu jinsiy pozitivlik va tanani kamsitishni (bodisheyming) kamaytirish bilan ham bogʻliq.

Kampaniyaning navbatdagi maqsadi — shifokorlar va rasmiylarni varaqalar va maslahatlarda «vulvalippen» soʻzini qoʻllashga ishontirishdir.

Lugʻat muharriri Ton den Bonning aytishicha, «vulvalippen» soʻzini qoʻshish asoslidir, chunki u tilda tobora mustahkamlanib bormoqda va OAVda, biologiya darsliklarida, tibbiy varaqalarda va hatto veterinariya tibbiyotida tez-tez paydo boʻlmoqda.

Biroq, u keng tarqaladimi yoki yoʻqmi, buni vaqt koʻrsatadi.

Erkaklar va ayollarga tegishli boʻlgan boshqa niderlandcha soʻzlar ham shunga oʻxshash maʼnolarni anglatishi mumkin — «schaam haar» (qovuq yoki uyat tuklari) yoki «schaam been» (qovuq yoki uyat suyagi) dan tortib, hatto qovuq bitlari uchun «schaam lice»gacha.

Biroq, tanqidchilarning fikriga koʻra, soʻzni oʻzgartirish odamlar hayotini oʻzgartirishi shart emas.

Ushbu kampaniya Germaniyadagi harakatlarni eslatadi, u yerda 2018 yilda jurnalistlar Gunda Vindmyuller va Mitu Sanyal «Shamlippen» soʻzini «Vulvalippen»ga oʻzgartirish boʻyicha petitsiya boshlashgan edi.

Vindmyullerning aytishicha, ginekolog unga baʼzi ayollar oʻz tanalarini muhokama qilishda va tibbiy koʻrikdan oʻtishda his qiladigan uyat haqida gapirib berganidan keyin u harakat qilishga undalgan.

Maqolasini yozish jarayonida u uyat soʻzini ishlatmasdan anatomiyaga hatto ishora ham qila olmasligini anglab yetgan.

«Vulvalippen» hali nemis lugʻatiga kiritilmagan, ammo Vindmyuller uni suhbatlarda, maktab darsliklarida va ayollar jurnallarida koʻrganini aytadi.

U Niderlandiyaning bu qarori oʻz yurtida ham qoʻllab-quvvatlanishiga umid qilmoqda.

Shuningdek, Shvetsiyada 2009 yilgi kampaniyadan soʻng akademik lugʻatga «qizlik pardasi» uchun yangi soʻz qoʻshildi.

Jinsiy tarbiya assotsiatsiyasi (RFSU) anʼanaviy «mödomshinna» (qizlik terisi yoki bokiralik pardasi deb tarjima qilinadi) termini anatomik jihatdan notoʻgʻri va qizlik pardasi hamda bokiralik haqidagi miflarni yoʻq qilishga hech qanday yordam bermaydi deb hisobladi.

Yangi «slidkrans» termini vaginal toj deb tarjima qilinadi — bu qizlik pardasi koʻpincha bir marta yirtiladigan toʻsiq emas, balki halqa shaklida joylashgan toʻqimalar burmalari ekanligini aks ettiradi.

«Yangi soʻz bilan biz ayollar jinsiy hayoti va erkinligini nazorat qilishga qaratilgan miflarga qarshi chiqa olamiz», deydi RFSU vakili Sonya Gaderi.

Gaderining aytishicha, «slidkrans» ayniqsa sogʻliqni saqlash mutaxassislari va yoshlar klinikalarida qoʻllaniladi, biroq notoʻgʻri maʼlumotlar hali ham mavjudligini qoʻshimcha qilib, «ijtimoiy tushunchalarni oʻzgartirish zarurligini» taʼkidlaydi.

Buyuk Britaniyada feministik podkast boshlovchisi Nikola Denson-Elliott «gisterektomiya» (bachadonni jarrohlik yoʻli bilan olib tashlash) soʻzini «uterektomiya»ga almashtirish boʻyicha petitsiya boshladi.

U boshqalar qatori gisterektomiya soʻzining lingvistik jihatdan isteriya (bir paytlar ayollardagi haddan tashqari hissiyot kasalligi deb hisoblangan) bilan bogʻliqligini taʼkidlaydi va «hissiyot bilan bogʻliq» boʻlgan emas, balki «anatomik jihatdan toʻgʻriroq termin» boʻlishini xohlaydi.

Petitsiyada bu «tibbiy mizoginiya» deb ataladi va qoʻshimcha qilinadi: «Ayollar oʻzlarini hurmat qiladigan terminologiyaga loyiqdirlar».

Tilshunos tadqiqotchi doktor Bet Melori har qanday oʻzgarishlar avval oʻrganilishi kerakligini aytadi.

«Odamlar uterektomiyani tushunishadimi? Shunchaki bachadonni olib tashlash deyish yaxshiroq emasmi?»

Yangi soʻzlar ikki maʼnoli boʻlishi mumkin emas, deydi u va hech qanday chalkashlik boʻlmasligi uchun butun tizimni oʻrganish muhimdir.

Melori shuningdek, homiladorlik va homila yoʻqotilishi bilan bogʻliq tilni ham oʻrganadi.

Uning tadqiqotida qayd etilgan iboralardan biri «inkompetent bachadon boʻyni» boʻlib, u homiladorlikni yoʻqotish va erta tugʻilish xavfini oshirishi mumkin boʻlgan bachadon boʻynining qisqarishini tavsiflash uchun ishlatiladi. Ayollar unga bu ibora ularni tibbiy muammoda aybdordek his qildirganini aytishgan.

«Nima uchun bizga muvaffaqiyatsizlik yoki layoqatsizlik (inkompetentlik) kabi hukm qiluvchi soʻzlar kerak?» deydi akusher-ginekolog doktor Bruk Vandermolen.

U tibbiy darsliklarda paydo boʻlsa ham, baʼzi terminlardan, jumladan, tugʻruqning kutilganidek rivojlanmasligini tavsiflovchi «rivojlanishning toʻxtab qolishi» iborasidan voz kechganini aytadi.

«Til juda muhim va biz tanlagan soʻzlar tan olinishni koʻrsatishi va odamlarga oʻzlarini qadrli va eʼtiborda his qilishlariga yordam berishi mumkin».

2022 yilda Qirollik doyalar kolleji muqobil iboralarni taklif qiluvchi qoʻllanma chiqardi.

Ammo Vandermolenning aytishicha, baʼzi anʼanaviy terminlar hali ham qoʻllanilmoqda va hali ham azob uqubatlarga sabab boʻlmoqda.

«Umid qilamanki, Niderlandiyadagi bu oʻzgarish bu yerda ham ayollar tanasi haqida qanday gapirishimiz borasida koʻproq muhokamalarga sabab boʻladi. Biz aytadigan soʻzlar uzoq muddatli taʼsirga ega boʻlishi mumkin».