Astronomlar ilk bor ekzosayyoradan radiosignal tutib oldi

Astronomlar ekzosayyoradan kelgan radiosignalni ilk bor qayd etdi

Astronomlar birinchi marta Quyosh tizimidan tashqaridagi ekzosayyoradan kelayotgan radiosignalni aniqlashga muvaffaq bo‘ldi. Garvard-Smitson astrofizika markazi va Oregon universiteti olimlarining bu kashfiyoti arXiv serverida e’lon qilindi.

Signal manbasi Yerdan 19,6 parsek (taxminan 64 yorug‘lik yili) uzoqlikdagi Beta Piktoris b gaz giganti ekani aniqlandi. Avval ham astronomlar sayyoralarga ega yulduz tizimlaridan radiosignallarni qayd etgan, ammo signalning aynan qayerdan — yulduzdanmi yoki sayyoradan kelayotganini ajrata olmagan. Bu gal tadqiqotchilar uzoqdagi kvazarlarni mo‘ljal sifatida ishlatib, signal aynan shu ekzosayyora bilan bog‘liqligini isbotladi. Kuzatuvlar Janubiy Afrikadagi MeerKAT radioteleskopi yordamida olib borildi. Kashfiyotning muhim jihatlari:

Magnit maydoni birinchi marta o‘lchandi: Radiosignal sayyoradagi qutb yog‘dusi natijasida yuzaga kelmoqda. Signal chastotasi orqali olimlar ekzosayyoraning magnit maydoni kuchini ilk bor bevosita o‘lchadi — u kamida 1,25 kilogaussni tashkil etadi. Bu ko‘rsatkich yosh va massiv sayyoralar uchun nazariy hisob-kitoblarga to‘liq mos keladi.

Qutb yog‘dusining sababi: Beta Piktoris b o‘z o‘qi atrofida juda tez aylanadi (u yerda bir sutka atigi 9 soat davom etadi). Aynan shu tez aylanish va kuchli magnit maydon birgalikda kuchli hamda takrorlanib turuvchi radioto‘lqin chaqnashlarini keltirib chiqarmoqda.

Tadqiqotchilarning aytishicha, keyingi kuzatuvlar sayyoraning magnit maydoni qanday joylashganini aniqlashga yordam beradi. Bundan tashqari, boshqa beshta yulduz tizimida joylashgan yana yettita gaz giganti ham shu usul bilan o‘rganilishi mumkin. Ular Yerdan 45 parsekgacha bo‘lgan masofada joylashgan. Biroq ularning radiosignallarini qayd etish uchun mavjud asboblarning sezgirligini besh-yetti baravar oshirish kerak. Tadqiqotchilar fikricha, bu keyingi avlod radioteleskoplari paydo bo‘lishi bilan yuz berishi mumkin.