AQShdagi oraliq saylovlar natijalari qachon maʼlum boʻladi?

AQShdagi oraliq saylovlar natijalari qachon maʼlum boʻladi?

Millionlab amerikaliklar oraliq saylovlarda ovoz bermoqda. Saylov natijalari AQSh prezidenti Donald Trampning Respublikachilar partiyasi yoki muxolifatdagi Demokratlar partiyasi Kongressni nazorat qilishini hal qiladi va bu Trampning prezidentligiga katta taʼsir koʻrsatishi mumkin.

Saylov uchastkalari yopilganidan soʻng, yakuniy natija bir necha soat, kun yoki hatto haftalar davomida eʼlon qilinmasligi mumkin.

Kongress ikki palatadan iborat: quyi Vakillar palatasi va yuqori Senat.

Partiya Vakillar palatasida koʻpchilikni qoʻlga kiritishi uchun 218 ta oʻringa ega boʻlishi kerak. Senatda esa mutlaq koʻpchilik uchun 51 ta oʻrin talab qilinadi. Agar palatadagi oʻrinlar 50-50 koʻrinishida boʻlinib qolsa, vitse-prezident hal qiluvchi ovozni beradi va bu oʻsha partiyaga nazoratni topshiradi.

Datlabki natijalar EST boʻyicha 18:00 dan (GMT boʻyicha 23:00) keyin kutilmoqda. Ular umumiy manzara haqida koʻp narsani oshkor qilmaydi, chunki bu kurashlar Respublikachilar (Kentukki va Indiana) yoki Demokratlar (Vermont) uchun xavfsiz deb qaralgan joylarda boʻlib oʻtmoqda.

Tun davom etar ekan, BBC tahlilchilari Tramp uchun ishlar qanday ketayotganini koʻrsatib beradigan raqobatli poygalarga eʼtibor qaratishadi.

Sharqiy vaqt mintaqasida Senat uchun bir nechta murosasiz poygalar mavjud, masalan, saylov uchastkalari EST boʻyicha 19:30 da (GMT boʻyicha 00:30) yopiladigan Ogayo va EST boʻyicha 20:00 da (GMT boʻyicha 01:00) yopiladigan Men shtatlari. Ular saylovchilarning kayfiyati haqida dastlabki ishoralarni berishi mumkin.

Baʼzi muhim poygalar AQSh ommaviy axborot vositalari tomonidan «hal boʻlgan» deb eʼlon qilina boshlanishi mumkin. Ular toʻliq hisob-kitob tugashdan oldin ham qaysi tomon shtabda gʻalaba qozonganini bashorat qilish uchun modellarga tayanadilar.

Bu holat partiya yoki nomzodning yetib boʻlmas ustunlikka erishgani taxmin qilinganda yuz beradi. Ammo shiddatli kurash kechayotgan baʼzi shtatlarda OAV taxminlarni eʼlon qilishdan oldin uzoq vaqt kutishi mumkin.

Umumiy natijaning qanchalik tez chiqishi poygalarning qanchalik murosasiz ekani va qaysi kurashlar hal qiluvchi boʻlib chiqishiga bogʻliq boʻladi.

2022 yilda, oraliq saylovlarning tsiyasidan keyingi kun — 9 noyabrda ham Respublikachilar va Demokratlar AQSh Kongressi ustidan nazorat uchun hamon shiddatli kurash olib borayotgan edi.

Respublikachilar Vakillar palatasida gʻalaba qozonishi kutilgan boʻlsa-da, Senat uchun poyga hamon qaltis ahvolda edi.

Toʻliq manzarani olish uchun bir necha kun kerak boʻldi.

CBS News 17 noyabr kuni Respublikachilar Vakillar palatasida koʻpchilikni tashkil qilish uchun zarur boʻlgan 218 ta oʻrinni qoʻlga kiritganini bashorat qildi.

Nevadadagi Senat uchun muhim poygani hisoblab chiqish toʻrt kun davom etdi. U yerda Demokratlarning kichik farq bilan erishgan gʻalabasi ularga 50 ta oʻrinni keltirdi, bu esa ularga Senat nazoratini saqlab qolishga imkon berdi, chunki oʻshanda vitse-prezident Kamala Xarris hal qiluvchi ovozga ega edi.

Jorjiyadagi Senat poygasi qayta ovoz berish bosqichiga oʻtishiga toʻgʻri keldi, chunki noyabr oyida hech bir nomzod 50% ga yetmagan edi.

Natijalar 7 dekabrgacha maʼlum boʻlmadi, oʻshanda Demokratlar bu oʻrinni egalladilar.

Cook Political Report mustaqil saylov tahlili organi tomonidan noaniq (teng imkoniyatli) deb tasniflangan yettita Senat poygasi mavjud, external:

- Alyaska

- Kanzas

- Ayova

- Men

- Michigan

- Ogayo

- Texas

Ushbu oʻrinlarning oltitasi hozirda Respublikachilar va bittasi Demokratlar tomonidan egallangan. Demokratlar 51 ta oʻringa erishish va Senat nazoratini oʻz qoʻliga olish uchun ushbu oʻrinlarning toʻrttasida va shuningdek, Demokratlar foydasiga ehtimoli yuqori yoki moyil deb baholangan yana toʻrtta oʻrinda gʻalaba qozonishlari kerak boʻladi.

Agar Demokratlar Michigandagi oʻz oʻrinlarini boy berishsa, Senatda koʻpchilikni qoʻlga kiritish ancha qiyinlashadi. Chapchi siyosiy yangi kelgan nomzod Abdul El-Sayed Respublikachi Mayk Rodjers bilan toʻqnash kelmoqda, u Trampning ittifoqchisi va sobiq FQB agentidir.

Ammo soʻrovnomalar shuni koʻrsatadiki, ularda Texasda hali ham imkoniyat bor, u yerda sobiq oʻqituvchi Djeyms Talariko, agar amaldagi shtat bosh prokurori va Trampning yaqin ittifoqchisi Ken Pakstonni magʻlub etsa, 1988 yildan beri bu shtatda Senat oʻrnini egallagan birinchi demokrat boʻlishi mumkin.

Respublikachilarning quyi palata — Vakillar palatasidagi amaldagi koʻpchiligi juda oz. Ularda 218 ta vakil bor, bu nazorat uchun zarur boʻlgan aniq sondir, shuningdek, ular bilan birga ovoz beradigan bitta mustaqil vakil mavjud.

Cook Political Report maʼlumotlariga koʻra, Vakillar palatasi uchun eng diqqat bilan kuzatilayotgan poygalarning baʼzilari sharqiy sohil shtatlarida boʻlib oʻtmoqda. Bularga Nyu-Yorkning 17-okrugi, Pensilvaniyaning 8-okrugi va Virdjiniyaning 1-okrugi kiradi.

Saylovchilar soʻrovnomasi EST boʻyicha 17:00 da (GMT boʻyicha 22:00) eʼlon qilinadi, bu saylovchilar eʼtiboridagi eng muhim masalalar haqida maʼlumot beradi.

Soʻng, EST boʻyicha 18:00 da (GMT boʻyicha 23:00) dastlabki saylov uchastkalari Kentukki va Indianada yopiladi. Shundan soʻng eʼtibor yettita asosiy kurash maydoni boʻlgan shtatga qaratiladi:

EST boʻyicha 19:30 (GMT boʻyicha 00:30) - Ogayoda saylov uchastkalari yopiladi, bu yerda Respublikachi senator Jon Xyusted Demokrat Sherrod Braun bilan tengma-teng bormoqda. Bu shtatdan olingan natijalar tunning qanday kechishi haqida shama qilishi mumkin.

EST boʻyicha 20:00 (GMT boʻyicha 01:00) - Mendagi Respublikachi senator Syuzan Kollinz va Demokrat Troy Djekson oʻrtasidagi shiddatli Senat poygasida, shuningdek Michigan, Kanzas va Texasning katta qismida ovoz berish tugaydi.

EST boʻyicha 21:00 (GMT boʻyicha 02:00) - Markaziy vaqt mintaqasidagi Ayova va Michiganning qolgan qismlarida, shuningdek Kanzas va Texasda saylov uchastkalari yopiladi. Shundan keyingi soatlarda Respublikachilar yoki Demokratlar uchun ishlar rejalashtirilganidek ketayotgani haqida aniqroq manzara paydo boʻla boshlashi mumkin.

EST boʻyicha 01:00 (GMT boʻyicha 06:00) - Soңgi kurash maydoni boʻlgan Alyaskada ovoz berish tugaydi. Demokrat Meri Peltola va amaldagi Respublikachi senator Den Sallivan oʻrtasidagi murosasiz Senat poygasi byulletenda Den Sallivan ismli ikkinchi nomzod borligi sababli eʼtiborni tortdi.

Har bir shtat oʻz saylovlarini oʻzi oʻtkazadi va ovozlarni hisoblash hamda qayta ishlash boʻyicha oʻz qoidalariga ega.

Byulletenlar birinchi boʻlib hisoblanadigan tartib shtatdan shtatga farq qiladi. Baʼzi shtatlar, masalan, Florida, muddatdan oldin va pochta orqali yuborilgan byulletenlarni saylov kunidan oldin qayta ishlaydi, boshqalari esa 3 noyabrgacha hisob-kitobni boshlamaydi.

Mahalliy saylov mulozimlari — baʼzan tayinlanadigan, baʼzan saylanadigan — ovozlarni solishtirish (kanvassing) deb ataladigan jarayonda yakka tartibdagi ovozlarni tekshiradilar, qayta ishlaydilar va hisoblaydilar.

Aksariyat shtatlar mashina natijalariga qarshi tekshiriladigan byulletenlarni qoʻlda hisoblashni oʻz ichiga olgan saylovdan keyingi rasmiy auditni talab qiladi, garchi qoidalar butun mamlakat boʻylab farq qilsa-da. Toʻliq qoʻlda hisoblash odatda qayta hisoblash holatlari uchun olib qoʻyiladi.

Har bir shtat va hududda solishtirish jarayonida kimlar ishtirok etishi mumkinligi, ovozlarni qayta ishlash tartibi va qaysi qismlar jamoatchilik uchun ochiq ekani, jumladan, partiyaviy kuzatuvchilar hisob-kitobni qanday kuzatishi va baʼzi shtatlarda rasmiy eʼtirozlar bildirishi mumkinligini belgilovchi qatyiy qoidalar mavjud.

Murosasiz poygalar koʻproq vaqt oladi va qayta hisoblash hamda huquqiy eʼtirozlarga olib kelishi mumkin.

Pochta orqali yuborilgan byulletenlarni hisoblash ancha uzoq vaqt oladi, chunki mulozimlar konvertlarni qayta ishlari va imzolarni tekshirishlari kerak.

30 dan ortiq shtat byulletenlarni saylov kunidan oldin qayta ishlashga ruxsat beradi, ammo boshqalari bunga yoʻl qoʻymaydi, bu esa natijalar chiqishi bir necha kunga choʻzilishi mumkinligini anglatadi.

Kaliforniyada sizdagi sitema boʻyicha barcha byulletenlar saylov kunida yoki undan oldin pochta muhri bilan belgilangan boʻlishi kerak va agar ular saylovdan keyin yetti kun ichida yetib kelsa ham hisobga olinadi.

Har bir shtatning oʻz qoidalari va tartiblari boʻlgani sababli, baʼzi kechiktirishlar tizimning oʻzida nazarda tutilgan.

Alyaskada afzal koʻrilgan tanlovli ovoz berish (ranked-choice voting) hisob-kitob mamlakatning boshqa joylariga qaraganda ancha uzoqroq vaqt olishini anglatishi mumkin va byulletenlar boʻyicha kelishmovchiliklar masalani murakkablashtiradigan huquqiy eʼtirozlarga olib kelishi mumkin.

Har bir ovoz yakuniy hisob-kitobga kiritilgach va qayta hisoblash kabi bosqichlar yakunlangach, saylov natijalari tasdiqlanadi — avval mahalliy okrug darajasida. Soңgra ular shtat miqyosida, odatda shtat solishtirish kengashi yoki shtat kotibi tomonidan tasdiqlanadi.

Shundan soʻng, gubernator odatda Vakillar palatasi va Senat gʻoliblarining tasdiqnomalarini Kongressga yuborish uchun imzolaydi.

Natijalarga eʼtiroz bildirilishi mumkin. Yaqin natijali poygalardagi nomzodlar qayta hisoblashni talab qilishlari mumkin va baʼzi shtatlarda agar farq muayyan oraliqda boʻlsa, qayta hisoblash avtomatik ravishda ishga tushadi.

Nomzodlar, shuningdek, qonunbuzarliklarni vaj qilib koʻrsatib, saylov yuzasidan sudga murojaat qilishlari mumkin.

Yakuniy soʻzni Kongress aytadi. Vakillar palatasi va Senat poygalarida magʻlub boʻlgan nomzodlar eʼtiroz bildirishlari mumkin, bu ikki palatada biroz farqli tartiblarga ega.

Nazariy jihatdan, ikkala palata ham kimgadir oʻrin berishni rad etishi yoki tekshiruv tayinlashi mumkin.

Kongressning vakolat muddati tugayotgan aʼzolari yakshanba, 3 yanvar kuni oʻz lavozimlarini tark etadilar. Bu sana dam olish kuniga toʻgʻri kelgani sababli, agar Kongress boshqa kunni belgilovchi qonun qabul qilmasa, yangi aʼzolar oʻsha sanada lavozimga kirishishlari mumkin.

, external