AQShdagi oraliq saylovlar kampaniyasi xarajatlar boʻyicha tarixdagi eng qimmat saylovga aylanib, rekordlarni «tos-tos qilmoqda»
2026 yilgi saylov kampaniyasi deyarli 12 milliard dollarga tushishi prognoz qilinmoqda - BBC Verify ushbu barcha mablagʻlar qayerdan kelganini oʻrganib chiqdi.
AQShdagi oraliq saylovlar kampaniyasi xarajatlar boʻyicha rekord oʻrnatib, tarixdagi eng qimmatiga aylanish arafasida
Saylov kampaniyalarini moliyalashtirishni kuzatib boruvchi mustaqil Open Secrets guruhiga koʻra, AQShdagi oraliq saylovlar kampaniyasi umumiy xarajatlari deyarli 12 milliard dollarga (9 milliard funt sterling) yetib, tarixdagi eng qimmatiga aylanish arafasida turibdi.
Mablagʻlarning katta qismi 3 noyabrdagi saylov kuni oldidan bir qancha hal qiluvchi bellashuvlarga juda katta summalarni kiritayotgan va Super Pacs deb ataladigan tashqi siyosiy tashkilotlar (Super siyosiy harakat qoʻmitalari) tomonidan sarflanmoqda.
Eng yirik alohida donor milliarder tadbirkor Ilon Mask boʻlib, u Respublikachilar nomzodlarini, ayniqsa, oʻzining koʻplab kompaniyalari joylashgan Texas shtatida qoʻllab-quvvatlash uchun yarim milliard dollarga yaqin mablagʻ sarfladi.
Qoidalar jismoniy shaxslar, partiyalar va siyosiy harakat qoʻmitalari (Pacs) nomzodlarga bevosita qancha xayriya qilishi mumkinligini cheklaydi.
Biroq, Super Pacs jismoniy shaxslar, korporatsiyalar, kasaba uyushmalari va boshqa siyosiy qoʻmitalardan cheklanmagan miqdorda xayriyalarni qabul qilishi mumkin. Ular bu pullarni toʻgʻridan-toʻgʻri nomzodlarga oʻtkazib bera olmaydi, lekin ularni bilvosita qoʻllab-quvvatlash uchun sarflashlari mumkin.
Federal saylov komissiyasining (FEC) oktyabr oʻrtalarigacha boʻlgan hisobotlariga koʻra, ushbu oraliq saylovlar tsiklida 9,5 milliard dollardan ortiq mablagʻ sarflab boʻlingan.
Pacs va Super Pacs hissasiga ushbu umumiy summaning yarmidan koʻpi, yaʼni qariyb 5,5 milliard dollar toʻgʻri keladi, ularning oxirgi ikki oydagi xarajatlari deyarli ikki baravarga oshdi.
Nomzodlar, partiyalar va tashqi guruhlar oʻz xarajatlari haqida FEC’ga hisobot berishlari shart, ammo yakuniy umumiy summalar oraliq saylovlardan keyingina maʼlum boʻladi.
Shunga qaramay, Open Secrets oldingi tsikllar andozalariga asoslanib, umumiy koʻrsatkich 11,9 milliard dollarga yetishini taxmin qildi.
Bu 2022 yildagi oxirgi oraliq saylovlardagi xarajatlardan taxminan 30% ga yuqori boʻladi.
Liberal qarashdagi tadqiqot markazi maʼlumotlariga koʻra, top-40 donorlar 14 oktyabrgacha 2,4 milliard dollar ajratgan, bu oraliq saylovlar tsiklining ushbu bosqichi uchun rekord koʻrsatkichdir.
"2026 yilgi oraliq saylovlardagi xarajatlar rekordlarni yangilamoqda, bu safargi saylovda mablagʻlarning koʻproq qismi eng boy donorlar va guruhlardan kelmoqda", deydi AQSh saylov kampaniyalarini moliyalashtirish boʻyicha mutaxassis Maykl Bekel.
Jismoniy shaxslar bilan bir qatorda, tashkilotlar ham Pacs’ga xayriya qilishlari mumkin. Masalan, milliarder moliyachi Jorj Soros tomonidan tuzilgan Geosor Corp va Fund for Policy Reform tashkilotlari birgalikda liberal guruhlarga 102 million dollar berishgan.
Sorosdan tashqari, Nyu-Yorkning sobiq meri va tadbirkor Maykl Blumberg 60 million dollardan ortiq mablagʻ ajratib, Demokratlarning eng yirik donori boʻldi.
FEC hisobotlariga koʻra, dunyodagi eng yirik savdo firmalaridan birini boshqaradigan Jeff Yass hamda AQSh biznes taʼminoti kompaniyasi egalari Richard va Elizabet Uixleyn kabi bir qancha milliarderlarning har biri ushbu kampaniyada Respublikachilar maqsadlari uchun 100 million dollardan ortiq mablagʻ ajratgan.
Ammo Mask oktyabr holatiga koʻra deyarli yarim milliard dollar xayriya qilib, har qanday jismoniy shaxsga qaraganda eng koʻp mablagʻ kiritdi.
Mask pullarining katta qismi u 2024 yilda tuzgan America PAC nomli Super Pac’ga va Respublikachilarga xayrixoh boʻlgan Senate Leadership Fund’ga yoʻnaltirilgan.
Uning xarajatlarining asosiy qismi Texasdagi Senat poygasiga yoʻnaltirilib, Demokratlar nomzodi Jeyms Talariko bilan bellashayotgan Respublikachilar nomzodi Ken Pakstonni qoʻllab-quvvatlashga sarflandi.
America PAC’ning Texasdagi poygaga qilgan xarajatlari umumiy hisobda 45 million dollardan oshadi. U shuningdek, Michigan va Ogayodagi Senat bellashuvlarining har biriga 10 million dollarga yaqin mablagʻ ajratdi.
"Kripto-kompaniyalar ham bu tsiklda juda faol boʻlishdi, Ripple va Coinbase birgalikda kripto-sanoat manfaatlarini targʻib qiluvchi Super Pacs’ni moliyalashtirish uchun 63 million dollar berishdi", deydi Open Secrets vakili Brendan J Gleyvin.
Saylov kampaniyalari va siyosiy guruhlar saylovchilarga yetib borish uchun pullarni turli yoʻllar bilan sarflaydilar, jumladan, joylarda saylovchilar bilan ishlash uchun xodimlarni yollash va mitinglar kabi kampaniya tadbirlarini oʻtkazish. Ular shuningdek, ichki soʻrovnomalar uchun ham pul sarflaydilar.
Ammo mablagʻlarning aksariyati reklamaga, ayniqsa televideniyega ketadi.
AdImpact reklama kuzatuv firmasi maʼlumotlariga koʻra, ushbu tsiklda oktyabr oxirigacha reklamaga 11,15 milliard dollar sarflangan.
"Anʼanaviy efir televideniyesi reklama xarajatlarining asosiy benefitsiari boʻlib qolmoqda, garchi raqamli reklama xarajatlari oʻsishda davom etayotgan boʻlsa-da", deydi Bekel.
Maskning xarajatlarida boʻlgani kabi, AdImpact reklama pullarining aksariyati Michigan, Texas va Ogayo, keyin esa Ayova va Men shtatlaridagi Senat poygalariga ketganini aniqladi.