AQSh va Eron Trampning «yoʻq qilish» tahdididan keyin iyun oyidan beri ilk bor muzokaralar oʻtkazdi
Muzokaralar iyun oyida oʻt ochishni toʻxtatish kelishuvi barbod boʻlganidan beri birinchisi boʻlib, oʻshandan beri tomonlar vaqti-vaqti bilan bir-birlarini oʻqqa tutmoqda.
AQSh va Eron Trampning «yoʻq qilish» tahdididan keyin iyun oyidan beri ilk bor muzokaralar oʻtkazdi
Eron va AQShning yuqori martabali mulozimlari BMTning Nyu-Yorkdagi qarorgohida uchrashdi. Shu kuni AQSh prezidenti agar mojaro hal etilmay qolsa, Islom Respublikasini «yoʻq qilib tashlashi» mumkinligini aytgan edi.
Qatar vositachiligida oʻtgan hamda Eron tashqi ishlar vaziri va AQSh prezidenti Donald Trampning vakili Stiv Uitkoff ishtirok etgan uchrashuvdan hech qanday siljish boʻlgani xabar qilinmadi. Bu iyun oyidagi oʻt ochishni toʻxtatish kelishuvi barbod boʻlganidan keyingi ilk uchrashuvdir.
Uitkoff muzokaralar raundi yakunlanganini va «bu konstruktiv hamda istiqbolli boʻlishiga umid qilishini» aytdi. Eron esa AQShdan yana bir bor oʻz «tajovuzkor harakatlarini» toʻxtatishni talab qildi.
AQSh va Isroil 28 fevral kuni Eronga havodan zarbalar bergan edi. Eron bunga javoban Isroilga, AQShning Fors koʻrfazidagi bazalariga va AQShning arab koʻrfazidagi ittifoqchilariga zarba berdi hamda Hurmuz boʻgʻozini toʻsib qoʻydi.
Urushdan oldin dunyodagi neft va suyultirilgan tabiiy gazning qariyb 20 foizi ushbu boʻgʻoz orqali oʻtar edi va uning yopilishi narxlarning keskin tebranishiga sabab boʻldi.
Bu, shuningdek, Trampga mojaroni tugatish yoʻlini topish uchun bosimni oshirdi, ayniqsa AQSh noyabr oyida boʻlib oʻtadigan Kongress saylovlari sari borayotgan bir paytda.
Seshanba kuni Nyu-Yorkda BMT Bosh Assambleyasining yillik yigʻilishidagi nutqida Tramp dastlab iqtisodiyot, immigratsiya, chegara va zoʻravonlik jinoyatchiligiga qarshi kurashdagi oʻz yutuqlarini taʼkidlab oʻtdi — bu bayonotlar zaldan joy olgan diplomatlarga qaraganda koʻproq AQShdagi oraliq saylovlar saylovchilariga qaratilgandek tuyuldi.
U oʻz nutqining katta qismini Eron bilan urushni himoya qilishga bagʻishladi, bu esa BMT Bosh kotibi Antoniu Guterrishning global boʻlinishlar kengayayotganidan ogohlantirgan va dunyo xalqlarining «oʻzaro bogʻliqligini» taʼkidlagan avvalroq qilgan chiqishiga keskin zid edi.
AQSh prezidentining aytishicha, mojaro Tehronning yadroviy qurolga ega boʻlishiga yoʻl qoʻymagan va u kuch orqali tinchlik deb atagan narsaning — kelishuv yoki murosa emas, balki ultimatumlarning qiymatini koʻrsatgan.
«Eron bilan ularga qayta tiklanish va ilgarigidan koʻra ancha buyuk davlat yaratish imkonini beradigan kelishuv tuziladimi?» dedi u.
«Yoki men Islom Respublikasini tezda yoʻq qilib, ularga boshqa hech qachon odamlar va davlatlarni oʻldirish hamda vayron qilish imkoniyatini bermaymanmi? Ularni doʻzaxga haydaymanmi?»
Trampning aytishicha, u shu paytgacha erisha olmagan Eron bilan kelishuv noyabr oyidagi saylovlardan soʻng darhol amalga oshishiga ishonadi.
Bu fikrlar uning majburlovchi diplomatiyaga asoslangan tashqi siyosiy yondashuvini — muzokaralar uchun eshikni ochiq qoldirgan holda, haddan tashqari katta kuch bilan tahdid qilishini aks ettirdi.
Keyinroq Tramp jurnalistlarga AQSh rasmiylari Bosh Assambleya doirasida Eron delegatsiyasi bilan uch soatlik «juda mahsuldor» uchrashuv oʻtkazganini aytdi.
Eron davlat televideniyesi Tashqi ishlar vaziri Abbos Araqchining Uitkoff bilan uchrashganini tasdiqladi.
Eron davlat teleradiokompaniyasi IRNA iqtibos keltirgan Tashqi ishlar vazirligi matbuot kotibi Ismoil Baqoiy keyinroq muzokaralar Tehronning shartlarini, jumladan, barcha frontlarda urushni va AQShning «tajovuzkor harakatlarini» tugatishni yetkazgan Qatar vositachisi orqali boʻlib oʻtganini aytdi.
BBC Uitkoff BMT binosini tark etayotganda uchrashuvlar qanday oʻtganini soʻradi va u bosh barmogʻini yuqoriga koʻtarib javob berdi. Keyinroq Uitkoff X tarmogʻida muzokaralar «kun davomida ikki tomon oʻrtasida qatnab turgan vositachilar orqali» oʻtkazilganini tasdiqladi.
«Ular muzokaralar raundini muvaffaqiyatli yakunladilar, bu konstruktiv va istiqbolli boʻladi deb umid qilamiz», dedi Uitkoff. «Vositachilar oʻz ishlarini davom ettiradilar».
Oʻt ochishni toʻxtatish kelishuvi barbod boʻlganidan beri ikki tomon vaqti-vaqti bilan bir-biriga qarata oʻt ochmoqda.
Eron Hurmuz boʻgʻozini ruxsatsiz kesib oʻtishga uringanini aytgan kemalarga hujum qildi.
AQSh boʻgʻozdagi Eron obʼyektlariga, shuningdek, mamlakat qirgʻoqlari yaqinidagi Eron tankerlariga zarba berdi.
AQSh, shuningdek, Eron portlarini qamal qilishda davom etmoqda, bu esa Eron iqtisodiyotiga katta zarar yetkazmoqda.
Tehronni mojaroni tugatish boʻyicha kelishuvga rozi boʻlishga majburlash uchun Prezident Tramp Eron bilan savdo qilishni davom ettiradigan har qanday davlatga qarshi sanktsiyalar qoʻllash bilan ham tahdid qildi. Ammo hozircha Eronda oʻzgarish belgilari koʻrinmayapti, u AQSh va Isroildan oʻz urushini, jumladan, Isroil hujum qilayotgan Livandagi Eron tomonidan qoʻllab-quvvatlanuvchi shialarning «Hizbulloh» guruhiga qarshi urushni tugatishni talab qilmoqda.
Yamandagi Eron bilan ittifoqchi boʻlgan husiylar ham yaqinda Saudiya Arabistonidan neft tashishni izdan chiqarishga qaratilgan hujumlarni kuchaytirdi, bu esa qirollik bilan mojaroning kuchayishiga olib keldi.