AQSh oraliq saylovlari boʻyicha oddiy qoʻllanma

AQSh oraliq saylovlari boʻyicha oddiy qoʻllanma

AQShda oraliq saylovlarga toʻrt hafta qoldi, bu ovoz berish Donald Tramp prezidentligining qolgan davrini sezilarli darajada shakllantirishi mumkin.

3 noyabr kuni amerikaliklar ikki palatadan: Vakillar palatasi va Senatdan iborat Kongress aʼzolarini saylaydilar.

Bu saylovlar har ikki yilda bir marta oʻtkaziladi va ular prezidentning toʻrt yillik vakolat muddatining oʻrtasiga toʻgʻri kelganda, oraliq saylovlar deb ataladi.

Kongressning asosiy vazifalaridan biri federal qonunlarni — butun mamlakat boʻylab amal qiladigan qonunlarni ishlab chiqish va qabul qilishdir.

Oraliq saylovlar natijasi qaysi partiya — Trampning Respublikachilari yoki muxolifatdagi Demokratlar — Kongressni nazorat qilishini va prezident oʻz kun tartibini qanchalik oson ilgari surishini belgilab beradi.

Natijalar, shuningdek, amerikaliklarning prezidentning shu paytgacha boʻlgan faoliyatidan qanchalik mamnun ekanliklarini koʻrsatuvchi oʻlchov sifatida ham keng qaraladi.

Vakillar palatasining — Kongress quyi palatasining barcha 435 aʼzosi saylanadi. Ular ikki yillik qatʼiy muddatga xizmat qiladilar. Vakillar palatasi taklif etilayotgan qonunlar birinchi boʻlib kiritiladigan va muhokama qilinadigan palatadir.

Shu bilan birga, yuqori palatadagi 100 ta Senat oʻrnidan 35 tasi uchun ham kurash olib boriladi. Senatorlar olti yillik muddatga saylanadilar. Boshqa vazifalar qatorida, ular Vakillar palatasidan kelgan qonun loyihalarini maʼqullaydilar yoki rad etadilar.

Shu kuni AQShning katta qismidagi saylovchilar shtat darajasidagi siyosatchilarni ham saylaydilar. Kaliforniya, Florida, Jorjiya va Michigandagi gubernatorlik poygalari eng diqqat bilan kuzatiladiganlar qatorida boʻladi.

AQSh iqtisodiyoti yoqilgʻi, oziq-ovqat, uy-joy va sogʻliqni saqlash xarajatlari bilan kurashayotgan koʻplab saylovchilarning xayolidadir.

Inflyatsiya AQSh Federal zaxira tizimi maqsad qilgan darajadan yuqoriligicha qolmoqda, bu qisman AQSh va Isroil fevral oyida Eron bilan boshlagan urush tufaylidir.

Demokratlarning aytishicha, Trampning savdo tariflari dasturi ham amerikaliklar uchun narxlarning oshishiga olib keldi.

Immigratsiya yana bir muhim masaladir. Respublikachilarning taʼkidlashicha, Tramp chegarani qatʼiylashtirish va noqonuniy immigratsiyaga qarshi keng koʻlamli — va koʻpincha bahsli — kurashni boshlash orqali 2024 yilgi saylovoldi kampaniyasining asosiy vaʼdasini bajardi.

Soʻnggi haftalarda sunʼiy intellekt (SI) boʻyicha xavotirlar kuchaydi. Ikkala partiyaning yuqori martabali siyosatchilari uni tartibga solish zarurligi haqida kelishib oldilar — bu ularni texnologiya rivojlanishini nazorat qilish uchun qonunlar qabul qilish gʻoyasini rad etgan Tramp bilan qarama-qarshi qoʻyadi.

Kongress prezidentlik va sud hokimiyati bilan bir qatorda davlat hokimiyatining uchta tarmogʻidan biridir. Uni kim nazorat qilishi qonunchilikni shakllantirish uchun muhim ahamiyatga ega.

Hozirda Vakillar palatasi ham, Senat ham Respublikachilar partiyasi nazoratida. Ammo ularning koʻpchiligi juda oz farq bilan. Respublikachilar Vakillar palatasida 218 ta oʻringa ega boʻlib, bu uni nazorat qilish uchun zarur boʻlgan eng kam miqdordir, bunga qoʻshimcha ravishda ular bilan birga ovoz beradigan bitta mustaqil aʼzo bor. Senatda ular 53 ta oʻringa ega, nazorat uchun zarur boʻlgan eng kam miqdor esa 51 tani tashkil etadi.

Agar muxolifatdagi Demokratlar hech boʻlmaganda bitta palata ustidan nazoratni qaytarib olsalar, ular oʻz qonun loyihalarini muhokamaga olib chiqish imkoniyatiga ega boʻladilar.

Saylovchilar koʻpincha prezident partiyasini «jazolash» va unga qarshi ovoz berishga moyil boʻlishgan.

Soʻnggi soʻrovlar prezidentni qoʻllab-quvvatlash darajasi pastligini koʻrsatmoqda. Silver Bulletin soʻrovnomalar veb-sayti maʼlumotlariga koʻra, u oʻz ikkinchi muddatini 50% dan sal koʻproq qoʻllab-quvvatlash reytingi bilan boshlagan, ammo oktyabr oyi boshiga kelib bu koʻrsatkich taxminan 37% gacha tushib ketdi. Shu bilan birga, 61% uni maʼqullamagan.

Biroq, har bir palatadagi har bir oʻrin uchun raqobat kuchli emas. Baʼzilari Respublikachilar yoki Demokratlar uchun xavfsiz deb hisoblanadi.

Bi-bi-sining AQShdagi hamkori CBS News Ayova va Nyu-Gempshir kabi shtatlarda kuzatilishi kerak boʻlgan toʻqqizta Senat poygasini va Arizona va Ogayo kabi shtatlarda 42 ta Vakillar palatasi poygasini aniqladi.

Bu yilgi ovoz berish natijalarini oldindan aytish qiyinroq, chunki ikki partiya oʻrtasida Vakillar palatasi saylov okruglari chegaralarini qanday chizish boʻyicha kurash bormoqda.

Respublikachilar baʼzi shtatlarda oʻzlari uchun qulayroq saylov xaritalarini chizish orqali ustunlikka intilishdi, Demokratlar ham xuddi shunday qilishdi.

Josh Turek (Demokrat) va Eshli Xinson (Respublikachi) Ayova shtatidan Senatdagi oʻrin uchun yaqin kurash olib bormoqda.

Agar Demokratlar Vakillar palatasi yoki Senatda gʻalaba qozonsa, Tramp uchun Kongress orqali har qanday qonunni oʻtkazish qiyinroq boʻladi.

Bu uning ichki kun tartibini barbod qilishi mumkin, garchi u partiyaning keng qoʻllab-quvvatlashisiz ham hokimiyatni amalga oshirish yoʻllarini topgan boʻlsa-da.

Demokratlarning istalgan palata ustidan nazorati ularga Tramp prezidentligining ayrim qismlarini tekshirish uchun qoʻmitalardan foydalanish imkonini ham beradi. Korruptsiya ayblovlari, Oq uyning yangi bazm zali va ICE (Immigratsiya va bojxona nazorati) taktikasi sinchkovlik bilan tekshirilishi mumkin.

Demokratlar oʻrtasida Trampga impichment eʼlon qilish, yaʼni Kongressda jinoiy emas, balki siyosiy sudga olib keladigan ayblovlarni qoʻyish-qoʻymaslik boʻyicha ichki bahslar ham bor.

Agar Respublikachilar Kongress ustidan nazoratni saqlab qolsalar, Tramp oʻz vakolat muddatining qolgan qismida oʻz rejalarini amalga oshirishni davom ettirishi mumkin boʻladi.

Oraliq saylovlarda byulletenda prezidentning ismi yoʻq, garchi Tramp respublikachilarni unga ovoz berish orqali uning shu paytgacha qilgan ishlarini maʼqullayotgandek yoʻl tutishga chaqirgan boʻlsa-da.

Natija qanday boʻlishidan qatʼi nazar, sharhlovchilar saylovchilarning Tramp rahbarligida mamlakat yoʻnalishi haqida qanday fikrda ekanliklarini bahslashish uchun ushbu natijalardan foydalanishlari aniq.

Tramp uchinchi marta prezidentlikka nomzodini qoʻya olmaydi. Oraliq saylovlardan soʻng, 2028 yilda Respublikachilar partiyasidan prezidentlikka nomzod sifatida uning oʻrnini kim egallashi va Demokratlardan kim ushbu shaxsga qarshi chiqishi mumkinligi haqidagi taxminlar kuchayishi kutilmoqda.