AQSh Eronni iqtisodiy yakkalab qo‘yish bo‘yicha misli ko‘rilmagan reja tayyorlamoqda
Vashington Eronga qarshi yangi, «misli ko‘rilmagan» iqtisodiy sanksiyalar paketini tayyorlamoqda. Yangi choralar Tehrondan neft xarid qilayotgan kompaniyalar va mamlakatlarga, jumladan Xitoyga ham ta’sir qilishi mumkin.
AQSh Eronni iqtisodiy jihatdan butunlay yakkalab qo‘yishga qaratilgan misli ko‘rilmagan reja ustida ishlamoqda, deb ma’lum qildi AQSh moliya vaziri Skott Bessent.
Bessentning so‘zlariga ko‘ra, kelgusi hafta yangi e’lonlar kutilmoqda va AQSh Eronning iqtisodiy izolyatsiyasi tarixida hali kuzatilmagan choralarni qo‘llashni rejalashtirmoqda. Uning ta’kidlashicha, bu yangi choralar Eron portlarini qamal qilishni davom ettirishni ham o‘z ichiga olgan "qo‘shaloq zarba" strategiyasining bir qismi bo‘ladi. AQSh Tehron ustidan bosimni kuchaytirish hamda Eronning eksport va importini cheklash niyatida.
Yangi choralar Eron neftini sotib oluvchilarga ta’sir qilishi mumkin. Ehtimoliy choralardan biri – Tehrondan xaridlarni davom ettirayotgan kompaniyalar va mamlakatlarga, jumladan, Xitoyga nisbatan ikkilamchi sanksiyalar joriy etishdir. Bunday qadam Pekinning javob choralariga sabab bo‘lishi va jahon energetika bozoridagi bosimni yanada kuchaytirishi mumkin.
Bloomberg ma’lumotlariga ko‘ra, 2018-yildan beri AQSh Eronga qarshi 2200 ga yaqin sanksiya qo‘llagan. Shunga qaramay, ko‘p yillik sanksiyalar siyosati Tehronni yadroviy dasturidan va Ho‘rmuz bo‘g‘ozi ustidan nazoratdan voz kechishga majbur qila olmadi. Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi (IIQK) bosh qo‘mondoni maslahatchisi Muhammad Rizo Naqdiy 12-avgust kuni Tehron o‘z xavfsizligini ta’minlash choralaridan biri sifatida mojaroni Donald Trampning prezidentlik muddati tugaguniga qadar cho‘zish variantini ko‘rib chiqayotganini ma’lum qilgan.
Iyun oyida tomonlar o‘t ochishni to‘xtatishga kelishib olgan, biroq uzoq muddatli yechim bo‘yicha muzokaralar boshi berk ko‘chaga kirib qolgan. Avgust oyida AQSh Eronning harbiy-dengiz blokadasini cheklanmagan muddatga saqlab qolishga tayyorligini bildirdi. Vashington erkin kema qatnovini ta’minlashni talab qilayotgan bo‘lsa, Tehron bo‘g‘ozni to‘liq ochish evaziga yon berilishini talab qilmoqda. Eronning shartlari orasida sanksiyalarni bekor qilish, Amerika kuchlarini olib chiqib ketish va urushdan ko‘rilgan zararni qoplash bor.
Eron iqtisodiyoti allaqachon jiddiy zarar ko‘rgan. Rasmiylarning hisob-kitoblariga ko‘ra, aprel oyida urushdan ko‘rilgan zarar 270 milliard dollardan oshgan. AQSh va Isroil zarbalari Eron sanoatining bir qismini yo‘q qilgan. Mamlakatning eng yirik po‘lat quyish korxonalari va neft-kimyo majmualari hujumga uchragan. FT ma’lumotlariga ko‘ra, urush sababli 2 millionga yaqin odam ishidan ayrilgan. Yoz boshlarida Erondagi yillik inflyatsiya 90 foizga yaqinlashdi.
Jangovar harakatlar allaqachon Yaqin Sharqdan neft yetkazib berishning keskin qisqarishiga olib keldi. Fors ko‘rfazi mamlakatlaridan neft va kondensat eksporti iyul oyida kuniga taxminan 10,7 million barrelni tashkil etdi – bu urushdan oldingi darajadan 40 foizga past. Mojaro boshlanishidan oldin jahon neft va gaz ta’minotining beshdan bir qismi o‘tadigan Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali harakatlanish hamon to‘sib qo‘yilgan.