AQSh Daniya bilan yangi kelishuvga binoan Grenlandiyada ikkita harbiy baza quradi

AQSh Daniya bilan yangi kelishuvga binoan Grenlandiyada ikkita harbiy baza quradi

AQSh, Daniya va Grenlandiya Arktika hududida Vashingtonga ikkita yangi harbiy baza qurishga ruxsat beruvchi, shu bilan birga Kopengagenning ushbu hudud ustidan suverenitetini qayta tasdiqlovchi mudofaa shartnomasini imzoladilar.

Nyu-Yorkda BMT Bosh Assambleyasida boʻlib oʻtgan imzolash marosimi oldidan AQSh Prezidenti Donald Tramp "biz zudlik bilan tegishli joylarda yirik harbiy ishtirokni rivojlantirish jarayonini boshlaymiz", dedi.

Daniya Bosh vaziri Mette Frederiksen ushbu kelishuv "AQSh, Daniya va Grenlandiya uchun", shuningdek, Yevropa va Nato uchun "yaxshi" ekanini aytdi, Grenlandiya Bosh vaziri Yens-Frederik Nilsen esa buni "har tomonlama foydali" (win-win-win) деб атади.

Shundan soʻng uch yetakchi kelishuvni imzoladi va bu Arktika hududi tufayli yuzaga kelgan bir yildan ortiq davom etgan keskinlikka chek qoʻygandek boʻldi.

Tramp milliy xavfsizlikka oid xavotirlarni roʻkach qilib, ushbu yarim muxtor Arktika hududini "tortib olish" bilan tahdid qilgan, bunda uning strategik mudofaa mavqei va mineral resurslarini koʻrsatgan edi.

Uning bu bayonotlari grenlandiyaliklar, daniyaliklar va Yevropa yetakchilarining gʻazabini qoʻzitib, ular qoʻshma bayonot bilan chiqishdi va uning soʻzlari "transatlantik aloqalarga putur yetkazadi va xavfli salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin"ligini bildirishdi.

Ushbu kelishuv Daniya va AQSh oʻrtasidagi 1951 yilgi mudofaa shartnomasini qayta koʻrib chiqadi va yangilaydi.

Yangi paktga koʻra, AQShga "Narsarsuak va Mestersvigda qoʻshimcha Mudofaa hududini tashkil etishga ruxsat beriladi" — bu Grenlandiyaning janubi va sharqidagi joylarga tegishlidir.

Narsarsuak — sobiq fuqarolik aeroporti va Ikkinchi jahon urushi davridagi bazadir. U chuqur suvli yoʻlakka va yaqinda AQSh harbiy muhandislari tomonidan koʻzdan kechirilgan katta uchish-qoʻnish yoʻlagiga ega, deb tasdiqladi AQSh Shimoliy qoʻmondonligi BBC'ga.

Mestersvig posti esa uzoqda joylashgan, ancha kam rivojlangan va undan Daniya harbiy-dengiz kuchlarining it chanalari boʻlinmasi foydalanadi.

Bazalarning "tartibi va texnik tafsilotlari" hali tasdiqlanishi kerak va kelishuvga binoan, barcha tomonlar tomonidan kelishilishi lozim.

Bu AQShning xavfsizlik choralari cheklanmagan emasligini va baribir Grenlandiya hamda Daniyaning roziligini talab qilishini anglatadi.

Vashington hozirda Grenlandiyaning shimoli-gʻarbida Pituffik kosmik bazasini boshqarmoqda va yangi kelishuv AQShga u yerdagi "faoliyatini modernizatsiya qilish va kengaytirish" imkonini beradi.

Unda shuningdek, "Natoga aʼzo boʻlmagan hech bir davlatga Grenlandiyada oʻz boshqariladigan yoki boshqarilmaydigan harbiy inshootlarini tashkil etishiga yoʻl qoʻyilmaydi, shuningdek, ularning Grenlandiyada harbiy kuchlarining doimiy boʻlishiga ruxsat berilmaydi", deb koʻrsatilgan.

Endilikda Natoga aʼzo boʻlmagan harbiylarga orolga kirish aniq taqiqlangan boʻlsa-da, ittifoqchi boʻlmagan qoʻshinlarga baribir kirishga ruxsat berilishi ehtimoldan juda yiroq edi.

Eng muhimi, hech qanday hudud AQShga berilmaydi va kelishuv Daniyaning "suvereniteti va hududiy yaxlitligini" hamda Grenlandiyaning oʻz taqdirini oʻzi belgilash huquqini tan oladi.

Muayyan darajada, bu Trampning Arktika orolini sotib olish haqidagi avvalgi chaqiriqlaridan sezilarli darajada chekinishni anglatadi.

Biroq bu AQShning yanada kuchliroq harbiy ishtirokini taʼminlaydi va avvalgi kelishuvni kengaytiradi. Baʼzi amerikaliklar uchun bu tarixiy gʻalaba sifatida koʻriladi.

Yangi kelishuv hali Daniya va Grenlandiya parlamentlari tomonidan tasdiqlanishi kerak.

Hatto bir necha oylik inqirozdan keyin ham, seshanba kungi imzolash marosimidagi muhit sezilarli darajada koʻtarinki va samimiy koʻrindi.

"Biz juda yaxshi munosabatlarga, xavfsiz munosabatlarga ega boʻlamiz", dedi Tramp.

"Bu Yevropa va Qoʻshma Shtatlar uchun, hamma uchun juda ajoyib, Grenlandiya uchun esa bu aql bovar qilmaydigan darajada boʻladi".

Frederiksen esa imzolanishni "koʻp yillik hamkorligimizdagi muhim bosqich" deb taʼrifladi.

"Yetmish besh yil oldin biz Grenlandiya mudofaasi boʻyicha kelishuv tuzgan edik. Bugun biz bundan ham kattaroq va yaxshiroq kelishuvni — abadiy davom etishi mumkin boʻlgan bitimni imzolayapmiz".

Daniya Bosh vaziri ushbu kelishuv "Daniya Qirolligining suvereniteti va hududiy yaxlitligini, shuningdek, Grenlandiyaning oʻz taqdirini oʻzi belgilash huquqini hurmat qilishini" taʼkidladi.

Yens-Frederik Nilsenning aytishicha, "Grenlandiya uchun bu nafaqat biz haqimizdagi kelishuv, balki biz bilan tuzilgan kelishuvdir.

"Unda Grenlandiya xalqi, huquqlarimiz, tirikchiligimiz va mamlakatimiz rivojlanishi hisobga olingan.

"Grenlandiya Shimoliy Amerika xavfsizligi va transatlantik xavfsizlik uchun muhim ahamiyatga ega", dedi u va oʻzgarayotgan xavfsizlik vaziyatida Nato Shimoliy Atlantikada muhim rol oʻynashi kerakligini qoʻshimcha qildi.

Kelishuv, shuningdek, agar Grenlandiya Daniyadan mustaqillikka erishsa, Nato tarkibida qolishini tasdiqladi.

1951 yilgi kelishuv AQShga Grenlandiyaga istagancha askar yuborishga ruxsat bergan edi. Vashingtonning Pituffik bazasida hozirda 100 dan ortiq harbiy xizmatchi doimiy ravishda joylashgan.

Tramp bir necha oy davomida Grenlandiyani sotib olish yoki qoʻshib olishga harakat qilib, u Rossiya va Xitoy kabi raqiblar oldida zaif ekanini daʼvo qilgan edi.

Uning aytishicha, Arktika oroli AQShni raketa hujumlaridan himoya qilish uchun futuristik "Oltin gumbaz" mudofaa tizimini qurish rejasining muhim qismi boʻlgan.

Biroq, kelishuvda ushbu loyiha faqat bir marta tilga olingan va hech qanday aniq taklif berilmagan.

Nato vakili koʻp oʻtmay harbiy ittifoq ushbu kelishuvni olqishlashini, bu "ushbu muhim mintaqada xavfsizlik, barqarorlik va hamkorlikni rivojlantirishga yordam berishini" aytdi.

Daniyada ushbu kelishuv diplomatik muvaffaqiyat sifatida nishonlanmoqda va u yerdagi bir nechta siyosiy partiyalar uni qoʻllab-quvvatlashlarini bildirishgan.

56 000 aholiga ega Grenlandiya uchun yengil tin olishga jiddiy sabab bor edi. Uning yetakchisi dunyoning eng qudratli kishisi bilan yonma-yon oʻtirdi va bir necha oylik inqirozga chek qoʻyishi kerak boʻlgan kelishuvga erishdi.