Amishlar oʻlkasida hamshiralar qizamiqning halokatli tarqalishini toʻxtatish uchun uyma-uy yurishmoqda

Amishlar oʻlkasida hamshiralar qizamiqning halokatli tarqalishini toʻxtatish uchun uyma-uy yurishmoqda

Pensilvaniyada zamonaviy hayotning koʻplab jihatlaridan qochadigan minglab amishlar yashaydi

Soʻnggi bir necha oy ichida hamshira Deyl Vayzer gʻayrioddiy tarzda uylarga tashrif buyurmoqda.

Shtat yaqin tarixdagi eng halokatli qizamiq epidemiyasiga qarshi kurashayotgan bir paytda, klinik nazoratchi koʻpincha har kuni koʻplab amishlar yashaydigan Pensilvaniyaning qishloq hududiga 30 mil (48,3 km) yoʻl bosadi.

Notanish odamlarning uylariga kirar ekan, Vayzer oʻnlab oila aʼzolarini qizamiqqa qarshi emlashda, baʼzan oshxona stoli atrofida, imkon qadar hurmat bilan va xalaqit bermaslikka harakat qilishini aytadi.

«Men uchratadigan koʻp odamlarning tibbiy sugʻurtasi yoʻq. Ular sogʻliqni saqlash tizimi bilan koʻp aloqada boʻlishmaydi va bu vaktsinalarni olish zaruratini shunchaki koʻrishmagan», deydi Chester okrugi sogʻliqni saqlash boshqarmasida ishlovchi Vayzer.

«Gaplashishni boshlab, ularning savollariga javob berganingizda va ishonch uygʻotganingizda, koʻpincha ular boshqacha qarorga kelishadi».

Uylarda emlash okrug va shtat sogʻliqni saqlash boshqarmalarining okrugda immunizatsiyani kuchaytirishga qaratilgan saʼy-harakatlarining bir qismidir. Bu okrugda zamonaviy hayotning koʻplab jihatlaridan, jumladan, gʻarb tibbiyot tizimi bilan muntazam aloqadan qochadigan amishlar jamoasi yashaydi.

Vayzer epidemiya boshlanganidan beri vaktsinalardan foydalanishni osonlashtirish uchun uylarga kirib, 100 ga yaqin odamni emladi.

Shtat sogʻliqni saqlash boshqarmasi BBC'ga maʼlum qilishicha, aprel oyi oxirida epidemiya boshlanganidan beri uning markazi yaqinidagi vaqtinchalik klinikalarda 4300 ga yaqin qizamiq, tepki va qizilchaga (QTQ) qarshi vaktsinalar yuborilgan.

Ammo sogʻliqni saqlash rasmiylari emlash borasidagi saʼy-harakatlari muvaffaqiyatli boʻlayotganini xabar qilayotgan boʻlsa-da, shtatda qizamiq asoratlaridan toʻrtta oʻlim holati qayd etildi, bu esa uni AQShda 1992 yildan beri kuzatilgan eng halokatli epidemiyaga aylantirdi.

Yuqumli kasalliklar shtat va federal sogʻliqni saqlash rasmiylari, jumladan, vaktsinalarga shubha bilan qaraydigan Sogʻliqni saqlash vaziri Robert F. Kennedi-kichik oʻrtasida keskinlikni keltirib chiqardi.

Ushbu siyosat amishlar jamoasida orqa planga oʻtgan, u yerda odamlar AQShda oʻnlab yillar davomida yoʻq qilingan ushbu kasallik bilan doʻstlari va qarindoshlari kasallanayotganini koʻrib, koʻproq oʻlim holatlaridan qoʻrqib qolishmoqda.

«Ular osonlikcha aloqaga kirishadigan jamoa emas — biz shunchaki ijtimoiy tarmoqlarda post qoldira olmaymiz», dedi Vayzer. «Ular hozir qiynalmoqdalar va biz ular bilan bogʻlanishga va aloqa oʻrnatishga harakat qilyapmiz».

Amishlar AQShga 1700-yillarning boshlarida kela boshlashgan va birinchi jamoa Lankasterda (Pensilvaniya) qoʻnim topgan. Oddiy kiyimlari tufayli «Oddiy odamlar» sifatida tanilgan amishlar taqvodor xristian jamoasi boʻlib, texnologiyaning koʻplab turlaridan foydalanmaydilar, mashinalar oʻrniga ot va aravalarga tayanadilar.

Pensilvaniyada 90 000 ga yaqin amishlar yashaydi va taxminlarga koʻra, Lankaster hududidagi amishlarning chorak qismigina QTQ vaktsinasini olgan.

Ekspertlarning taʼkidlashicha, vaktsinalarga qarshi ogohlantiruvchi maxsus diniy matn yoʻq, ammo amishlar gʻarb tibbiyot tizimi bilan muntazam aloqada emaslar yoki qabullarga borish uchun qulay transport vositasiga ega emaslar.

«Emlanmagan koʻp odamlar buni qizamiqqa qarshi emlanishga qatʼiy qarshi boʻlganlari uchun qilmagan. Shunchaki ularning bunga vaqti boʻlmagan. Bu qulay emas», dedi Brekston Mitchell, Merilend universiteti tibbiyot maktabining genetik epidemiologi, Lankasterdagi amishlarni oʻrganuvchi tadqiqot klinikasini boshqaradi.

Uning soʻzlariga koʻra, amishlar juda kirishimli odamlardir, shuning uchun virus bir cherkov guruhiga yetganda, u emlanmagan barchaga taʼsir qiladi.

«Qizamiq amishlar jamoasida keng tarqalgan», dedi u. «Odamlar bundan xavotirda».

Uning qoʻshimcha qilishicha, jamoa ayniqsa chaqaloqlar uchun xavf-xatarlardan xavotirda; shtat rasmiylariga koʻra, hozirgacha ikki nafar yangi tugʻilgan chaqaloq, shuningdek, 18 yoshli va 40 yoshli ayol qizamiq asoratlaridan vafot etgan.

Chester okrugi sogʻliqni saqlash rasmiylari epidemiya oʻchogʻi boʻlgan Lankaster okrugi bilan chegaradosh oʻz jamoalarida kuchayib borayotgan qizamiq epidemiyasiga javob berishni kechiktirishmadi.

Sogʻliqni saqlash boshqarmasi direktori Janna Franklinning aytishicha, rasmiylar Kovid pandemiyasi davrida qoʻllagan baʼzi taktikalardan foydalanmoqdalar — odamlarga epidemiya haqida xabar berish uchun uyma-uy yurishmoqda va emlash uchun uylar kabi xususiy joylarni taklif qilishmoqda.

Epidemiya boshlanganidan beri okrugda 538 ta QTQ vaktsinasi yuborilgan boʻlib, ulardan 340 tasi xususiy sharoitda amalga oshirilgan.

«Odamlar qoʻngʻiroq qilib: "Men sizning klinikangizga bora olmayman yoki fikrimni oʻzgartirganimni odamlar bilishini xohlamayman", deyishdi», dedi Franklin. «"Agar biznikiga kela olsangiz, bu juda oson boʻlardi"».

Mahalliy sogʻliqni saqlash rasmiylarining taʼkidlashicha, bunday bevosita yondashuv sogʻliqni saqlash boshqarmasiga notoʻgʻri maʼlumotlarga qarshi kurashish va jamoa bilan ishonch hosil qilishga yordam berdi.

Soʻnggi yillarda ijtimoiy tarmoqlarda qizamiq vaktsinasining xavfsizligi haqidagi yolgʻon daʼvolar tarqalishi sababli butun mamlakat boʻylab bolalarni emlash koʻrsatkichlari pasaygan.

Bu daʼvolar hatto kompyuterlardan foydalanish cheklangan yopiq jamoada ham ildiz otgan, deydi Vayzer. U odamlarning vaktsina tarkibida ularni magnitga aylantirishi mumkin boʻlgan ogʻir metallar bor-yoʻqligi yoki emlashda kompyuter chipi bor-yoʻqligi haqida soʻraganini eshitgan.

«Siz aniqki, ushbu notoʻgʻri va soxta maʼlumotlarni targʻib qilayotgan oʻsha ashaddiy guruhdan maʼlumot olyapsiz», dedi u.

Ekspertlar va rasmiylarning fikriga koʻra, vaktsinalarga qatʼiyan qarshi boʻlgan ushbu «ashaddiy guruh»dagi odamlarni koʻndirish amrimahol.

Ammo hozir, mahalliy sogʻliqni saqlash rasmiylarining aytishicha, Pensilvaniyadagi epidemiyadan jabr koʻrgan koʻplab odamlar qoʻshnilarining ogʻir kasal boʻlib qolayotganini koʻrib, ehtiyotkorlik bilan savollar berishmoqda. Vayzerning soʻzlariga koʻra, ularning aksariyati emlashdan bexabar va farzandlari uchun notoʻgʻri qaror qabul qilishdan qoʻrqadigan ota-onalardir.

«Klassik tarzda belgilangan vaktsina qarshilari va bundan bexabar boʻlgan yoki madaniyati boshqacha boʻlgan odamlar bor», dedi Franklin. «Fikrlash va muhokama qilishga hamda fikrini oʻzgartirishga tayyorlik bu ikki tomon oʻrtasida farq qiladi».

Pensilvaniyada davom etayotgan qizamiq epidemiyasi AQShda yana bir bor siyosiy bahs-munozaralarni keltirib chiqardi.

Shtat sogʻliqni saqlash boshqarmasi dastlabki ikki oʻlim holatini — ikkalasi ham goʻdaklar — eʼlon qilganidan soʻng, sogʻliqni saqlash boʻyicha yuqori lavozimli mulozim Kennedi ijtimoiy tarmoqlarda oʻlim holatlaridan kamida bittasini shubha ostiga oldi. BBC izoh olish uchun Sogʻliqni saqlash va aholiga xizmat koʻrsatish vazirligi bilan bogʻlandi.

Demokrat gubernator Josh Shapiro Kennedini tanqid qilib, u AQSh sogʻliqni saqlash boʻyicha yuqori lavozimli mulozimiga epidemiyani yanada kuchaytiradigan notoʻgʻri maʼlumot tarqatayotganini aytganini bildirdi.

Lankaster okrugi koroneri, respublikachi Stiven Diamantoni ikki goʻdakdan biri qizamiqning oʻzidan emas, balki taloq yorilishidan vafot etganini aytdi. Bir nechta shifokorlarning taʼkidlashicha, qizamiq infektsiyasi bolani zaiflashtirib qoʻygan.

«Menimcha, qizamiq ushbu bolaning oʻlimiga juda katta taʼsir koʻrsatgan», dedi Jons Xopkins Blumberg jamoat sogʻliqni saqlash maktabining bolalar yuqumli kasalliklari boʻyicha mutaxassisi Uilyam Moss.

Jamoat sogʻliqni saqlash ekspertlarining taʼkidlashicha, Kennedi va Tramp maʼmuriyatining bir nechta harakatlari vaktsina xavfsizligiga shubha tugʻdirgan va epidemiyalarni kuchaytirgan.

Oʻtgan oyda Tramp QTQ vaktsinasini uchta alohida emlashga boʻlishni tavsiya qiluvchi ijrochi farmonni imzoladi, shifokorlarning fikriga koʻra, bu allaqachon xavfsiz boʻlgan vaktsina uchun qimmat va keraksiz choradir.

«U qilayotgan ish shubha uygʻotishdir», dedi doktor Moss. «U aslida vaktsina hozirgi birlashtirilgan shaklida xavfli boʻlishi mumkinligini aytdi».

Ularning soʻzlariga koʻra, bu keskinliklar hozirgacha pasaymagan epidemiyada notoʻgʻri maʼlumotlarga qarshi kurashishga harakat qilayotgan ekspertlarga yordam bermayapti. Ular oʻquv yilining boshlanishidan xavotirda, bu esa juda yuqumli virusning tarqalishi uchun yanada koʻproq imkoniyatlar yaratadi.

«Menimcha, biz bu vaziyatda olti oydan 12 oygacha qolamiz. Bu tarqalayotgandek va tezlashayotgandek tuyulmoqda», dedi Vayzer. «Biz hozir jamoaviy yuqish bosqichidamiz. Uni osonlikcha toʻxtata olmaymiz».