Alban namoyishchilari va politsiya oʻrtasidagi shafqatsiz toʻqnashuvlarning yettinchi kuni
Hukumatga qarshi zoʻravonlik namoyishlari bosilish belgilarini koʻrsatmagani sababli, 300 ga yaqin odam jarohat oldi, ularning yarmidan koʻpi politsiyachilardir.
Albaniyalik namoyishchilar va politsiya oʻrtasidagi zoʻravonlik toʻqnashuvlarining yettinchi kuni
Albaniyadagi namoyishchilar ketma-ket yettinchi kun zoʻravonlik toʻqnashuvlarida tartibsizliklarga qarshi politsiya bilan toʻqnashmoqda.
Namoyishchilarning koʻpchiligi qiyin ahvolda qolgan Bosh vazir Edi Ramani isteʼfoga chiqarishga urinayotgan yuqori sinf oʻquvchilari va universitet talabalaridir. Doʻshanba kungi tartibsizliklardan oldin rasmiy maʼlumotlarda 295 kishi, jumladan 186 nafar politsiya xodimi jarohat olgani aytilgan edi.
«Davlat bu bilan muzokara olib borgan lahzada,» dedi Rama vakdor politsiya boshliqlariga yakshanba kuni politsiyaga otilgan toshni koʻrsatib, «davlat qulaydi».
Universitetlarda yaxshiroq sharoitlar yaratish talabi, korruptsiyadan gʻazablanish va Ramaning isteʼfosi haqidagi chaqiriqlar tufayli avj olgan namoyishlar paytida Tiranadagi politsiya boʻlimi va hukumat binolari hujumga uchradi.
Ramaning aytishicha, namoyishchilar orasida «Yevropa va AQShdagi qorongʻi kuchlar tomonidan radikallashgan yosh yigit-qizlar» bor. «Albaniya yaxshi muvofiqlashtirilgan hujum nishonlaridan biriga aylandi».
Rinia bogʻidagi (shuningdek, Yoshlar bogʻi deb ham ataladi) yarqiragan oktyabr quyoshi ostida men odamlarning politsiya bilan keyingi toʻqnashuvlarda oʻq-dori sifatida foydalanish uchun — xuddi bosh vazir koʻrsatgandek — bruschatka toshlarini koʻchirib olayotganini kuzatdim. Ular uzoq kutishlariga toʻgʻri kelmadi.
Politsiya mashinalari qatori keng bulvar boʻylab harakatlandi, ularning oldida suv purkagich va qochayotgan namoyishchilarga koʻzdan yosh oqizuvchi gaz granatalarini otgan bronetransporter borar edi.
Tartibsizliklarga qarshi politsiya boʻlinmalari asosan talabalardan iborat olomonni bogʻ boʻylab quvladi. Namoyishchilar qahvaxonadan boshpana izlashdi, u yerda hatto ofitsiantlarning koʻzlaridan ham koʻzdan yosh oqizuvchi gazdan yosh oqardi.
Daraxtlar ostida sariq qayta aks ettiruvchi jiletdagi koʻngillilar oʻz oʻrinlarini tark etmay, gazdan zaharlanganlarga yordam berishdi. Men bir yosh yigitning politsiyachi bilan tortishayotganini koʻrdim, politsiyachi keyin uning yuziga juda yaqin masofadan qalampir spreyini purkadi.
«Politsiyaning harakatlari koʻpincha tartibsiz va ahmoqonadir», dedi inson huquqlari boʻyicha advokat Gentian Sejrani BBC ga. U hibsga olingan 100 dan ortiq kishiga huquqiy yordam taklif qilmoqda.
«Sudda politsiya kamdan-kam hollarda dalil taqdim etadi», dedi u. Uning mijozlari orasida avtobus bekatiga ketayotganda hibsga olingan erkak ham bor — bu namoyishlarga mutlaqo aloqasi yoʻq, dedi u.
«Politsiyaga haqiqatan ham narsalar otayotganlar kamdan-kam hollarda ushlanadi, chunki ular eng tez yuguradilar», dedi Serjani.
Politsiya oʻz hamkasblariga nisbatan qoʻllanilgan zoʻravonlikdan namoyishchilar politsiyaning shafqatsiz taktikasidan qanchalik gʻazablangan boʻlsa, shunchalik gʻazabda koʻrinadi. Natija esa tartibsizlikdir.
Bogʻdagi qahvaxona tashqarisida, gaz tarqab ketgach, 27 yoshli faol, magistrant Sidorela Vatnikay oʻzining odatiy kunini tasvirlab berdi. Rahbarsiz harakatda u tajribaliroq ishtirokchilardan biri boʻlib, uning ortida aksilhukumat namoyishlarining oldingi safida oʻtkazilgan sakkiz yil bor.
«Ertalab siz barcha guruhlar bilan muvofiqlashishga harakat qilasiz — ular qayerda va namoyish qayerda boʻlib oʻtyapti. Agar biror advokat kerak boʻlsa, birinchi yordam toʻplami yoki biror bir uskuna kerak boʻlsa. Va siz shuningdek, namoyishdagi barcha doʻstlaringiz, oila aʼzolaringiz yaxshi ekaniga ishonch hosil qilishingiz kerak.»
Uning aytishicha, kun namoyishdan namoyishga oʻtish bilan oʻtadi va buning koʻp qismi politsiyadan qochishga sarflanadi.
U safdosh namoyishchilar tomonidan hokimiyat vakillariga nisbatan qoʻllanilayotgan zoʻravonlikdan xavotirda, ammo politsiyani zoʻravonlikni boshlashda va uni kuchaytirishda ayblaydi.
«Odamlarning politsiyaga tosh otayotganini koʻrganimda, ularning gʻazabini tushunaman. Men ularni hukm qilmayman. Men xursand emasman, lekin ularda oʻzlarini eshittirishning boshqa yoʻli yoʻq», dedi Vatnikay.
«Ular oila aʼzolari mamlakatni tark etishdan boshqa chora topmagan oilalardan — oxirgi oʻn yilda bir million kishi. Ularni nafaqat shilishdi, balki ularni kamsitishdi, eʼtiborsiz qoldirishdi va endi ularni kaltaklashdi ham.»
Dam olish kunlari bosh vazir agar u isteʼfoga chiqsa nima boʻlishini ritorik tarzda soʻradi.
«Mamlakatni haqiqiy, demokratik saylovlarga tayyorlash uchun bizga bir yilga texnokratik hukumat kerak», deb javob beradi Vatnikay. U Ramani avvalgi saylovlar natijalarini soxtalashtirganlikda hamda boy xorijiy investorlar va uyushgan jinoyatchi guruhlar bilan til biriktirganlikda aybladi.
Vatnikayning aytishicha, Albaniyadagi yoshlar butun dunyo boʻylab Z avlodiga mansub namoyishchidoshlaridan ilhomlanmoqda.
«Men otam va onamning avlodini koʻrdim, ular butun umri davomida mehnat qilib, munosib yashay oladigan demokratik jamiyatga ega boʻlishni orzu qilishgan. Bu hech qachon sodir boʻlmadi», dedi u.
Rama 13 yildan beri boshqarib kelmoqda va asr boshidan beri Albaniya siyosatida ustun kuch boʻlib kelmoqda. U 2030 yilgacha IIga aʼzo boʻlishni vaʼda qildi va buni amalga oshira oladigan yagona inson oʻzi ekanini aytdi.