Abramovichning boyligidan olinadigan soliqni toʻlashdan qochish uchun hujjatlar soxtalashtirilgan

Abramovichning boyligiga soliq toʻlamaslik uchun hujjatlar soxtalashtirilgan

BBC Panorama dunyodagi eng yirik auditorlik kompaniyasi Roman Abramovichning boyligini yashirish va soliqdan qochish uchun hujjatlarni soxtalashtirishga yordam berganini aniqladi.

Kiprdagi Deloitte tomonidan tasdiqlangan hisobotlar Abramovich kompaniyasining yozuvlaridan 672 million dollarlik (508 million funt sterling) aktivlar, jumladan, superyaxtalar, qasrlar va xususiy samolyotlar yoʻq boʻlib ketishiga olib kelgan.

Shuningdek, Deloitte oligarxning boyligi boʻyicha katta miqdordagi soliq toʻlovidan qochish uchun hujjatlarni soxtalashtirish rejasi boʻyicha maslahat berganga oʻxshaydi.

Moliyaviy xizmatlar huquqi boʻyicha ekspert va barister Endryu Mitchell (KC) Panorama taqdim etgan dalillar bu kelishuvni «ochiq-odin» soliqni toʻlashdan boʻyin tovlash ekanini va «bundan ortiq ochiqchasi boʻlishi mumkin emasligini» aytdi.

Abramovichning yuristlari u soliqdan boʻyin tovlaganini yoki boyligini yashirganini inkor etayotganini bildirdi. Ularning taʼkidlashicha, Panorama Abramovichning biror-bir hujjatni soxtalashtirishdan xabardor boʻlgani, bunga vakolat bergani yoki koʻrsatma bergani haqida hech qanday dalil keltira olmagan va professional maslahatga tayanish qonuniy ekanini aytishgan.

Deloitte Cyprus kompaniyasi «amaldagi qonunlarga muvofiq harakat qilishini» maʼlum qildi.

Bu xulosalar BBC Panorama va Tekshiruv jurnalistikasi byurosining (Bureau of Investigative Journalism) qoʻshma surishtiruvidan soʻng oshkor qilinmoqda.

Deyarli 20 yil davomida Roman Abramovich Buyuk Britaniyadagi eng mashhur rossiyalik oligarx edi, u 2003 yilda «Chelsi» futbol klubini sotib olib, klubning eng muvaffaqiyatli davrini moliyalashtirgach, London tomonidan iliq kutib olingandi. Ammo Rossiyaning 2022 yilda Ukrainaga keng koʻlamli bostirib kirishidan soʻng, Buyuk Britaniya hukumati uni prezident Vladimir Putinning yaqin safdoshi sifatida sanktsiyalar roʻyxatiga kiritdi va klubni sotishga majbur qildi.

Maʼlumotlarga koʻra, Abramovich Turkiyada yashamoqda, u yerda sanktsiyalar joriy etilmagani uchun u uchun boshpanaga aylangan. La-Mansh oʻrtasidagi orollardan biri boʻlgan Jersida uning 5,4 milliard funt sterlinglik aktivlari muzlatilgancha qolmoqda va toʻrt yildan beri jinoiy surishtiruv olib borilmoqda.

Uning yuristlari Bi-bi-siga u Jersidagi surishtiruvdagi ayblovlarni rad etishini va bu «siyosiy maqsadlarda amalga oshirilganini» aytganini bildirdi.

Bizning surishtiruvimiz Abramovichning biznes imperiyasi qanday boshqarilgani haqida yangi dalillarni oʻrtaga chiqardi. Shuningdek, bu uning baʼzi professional maslahatchilarining halolligi boʻyicha jiddiy xavotirlarni keltirib chiqaradi.

Frantsiya janubidagi Shato de la Kro (yuqorida chapda), Sasseksdagi Fayning Xill va ikkita superyaxta kompaniya hisobvaraqlaridan yoʻqolgan

Dalillar 1995 yildan 2022 yilgacha boʻlgan davrda oligarxning moliyaviy ahvoli va Kiprdan (bir vaqtlar rossiyaliklar orasida ommabop boʻlgan soliq boshpanasi) boshqarilgan offshor kompaniyalar tarmogʻining ishlashiga oid minglab hujjatlarni oʻz ichiga olgan sizib chiqqan maʼlumotlardan olingan.

Abramovich oʻz boyligini 1990 yillarda Rossiya davlat neft kompaniyasini sotib olish boʻyicha korruptsiyaviy kelishuv orqali toʻplagan va keyinchalik, oʻn yil oʻtib, uni milliardlab foyda evaziga hukumatga qaytarib sotgan. U ilgari bu kelishuvdagi korruptsiya haqidagi daʼvolar yolgʻon ekanini aytgan edi.

Abramovichning Rossiyadagi neft bitimlaridan olingan foydasi offshor kompaniyalar tarmogʻiga yoʻnaltirilgan. Bularni Kiprning ikkinchi yirik shahri Limassolda joylashgan MeritServus nomli korporativ xizmatlar firmasi boshqargan.

2005 yilgacha auditorlik sohasida ustunlik qiluvchi «katta toʻrtlik» firmalarining eng yirigi boʻlmish Deloitte kompaniyasi MeritServus’ga egalik qilgan. Choralanishdan soʻng, ikkala firma Abramovichning global boyligini boshqarish uchun uning safdoshlari bilan yaqindan hamkorlik qilgan.

Sizib chiqqan MeritServus hujjatlari ana shu amaliyotlarning ayrimlarini oshkor qiladi.

Muddati orqaga surib rasmiylashtirilgan hujjatlarning birinchi misoli 2006 yilga borib taqaladi, oʻshanda Kiprning yangi qonuni kompaniya hisobotlarini oshkor qilishni talab qilgan. Ushbu shaffoflik qonuni Abramovichning juda katta boyligi sirlarini ochib tashlash xavfini soladi.

Deloitte Cyprus uning Kiprdagi Amiscan Investments kompaniyasi uchun 2003 yilgi hisobot loyihasini tayyorlagan — ammo hali yakunlamagan edi. Hisobotda 672 million dollarlik hashamatli koʻchmas mulk roʻyxatga olingandi.

Zapadniy Sasseksdagi qasr, Londondagi hashamatli kvartira va Frantsiya janubidagi mulk, shuningdek, oligarxga oʻsha paytda tegishli boʻlgan vertolyotlar, xususiy samolyotlar va kichik kemalar flotchasi, jumladan 147,5 million dollarlik Pelorus yaxtasi shular jumlasidan edi.

Kiprdagi Deloitte Abramovich kompaniyasiga soliqdan boʻyin tovlash sxemasi boʻyicha maslahat berganga oʻxshaydi

Aktivlarni yashirin tutish uchun Abramovichning safdoshlari va MeritServus yozuvlarni qayta yozishga qaror qilishdi. Ular aktivlarni Amiscan’ning Britan Virgin Orollaridagi (BVI) bosh kompaniyasiga koʻchirish orqali shaffoflik qonunini aylanib oʻtish rejasini tuzishdi, u yerda ular yashirincha qolishi mumkin edi. Keyin ular oʻtkazmani uch yil orqaga surib rasmiylashtirishdi, shunda u 2003 yilda sodir boʻlgandek koʻrinardi.

Deloitte Cyprus muddati orqaga surilgan hujjatlarni koʻrib chiqdi va aktivlarni Amiscan hisobidan olib tashlash uchun ularni «etarli» deb topdi.

2003 yilgi hisobotlar 2006 yilda Deloitte tomonidan tasdiqlanganda, uylar, samolyotlar va yaxtalar bir qalam silkitish bilan yoʻq boʻldi. Shunchaki 75 000 dollarlik aktivlar qoldi.

Sizib chiqqan hujjatlar Deloitte bu hisobotlarning mutlaqo chalgʻituvchi ekanini bilganini koʻrsatishiga qaramay, ularni tasdiqlagan.

Sheffild universitetining buxgalteriya hisobi professori lord Sikka tranzaktsiya sanalarini notoʻgʻri koʻrsatish va haqiqiy hamda xolis hisobotlarni chop etmaslik «qonuniy burchni buzish» va «ancha sharmandali holat» ekanini aytdi.

Panorama, shuningdek, muddati orqaga surilgan hujjatlar soliqdan boʻyin tovlash sxemasida ishlatilganiga oid dalillarni ham aniqladi.

Bu Abramovichning yana bir Kiprdagi kompaniyasi — 2003 yilda bankda deyarli 2 milliard dollar mablagʻi boʻlgan Kravin Investments bilan bogʻliq edi.

U katta miqdorda foiz keltirayotgan edi, shuning uchun Roman Abramovichning kompaniyasi ushbu foizlardan Kipr hukumatiga soliq toʻlashi kerak edi.

Ammo uning maslahatchilarida yozuvlarni qayta yozishning boshqa rejasi bor edi.

MeritServus tomonidan 2005 yil avgustida Abramovichning rossiyalik safdoshlariga yuborilgan elektron pochta xabarida Deloitte bilan uchrashuvdan soʻng reja ishlab chiqilgani aytilgan. «Agar rozi boʻlsangiz, 2003 va 2004 yillar uchun moliyaviy hisobotlar va buxgalteriya yozuvlarini shunga muvofiq oʻzgartirish kerak boʻladi», deyiladi xabarda.

MeritServus oligarxning rossiyalik safdoshlariga Kravin’ning «2005 yil uchun vaqtinchalik soliq hisob-kitoblari» kompaniya ushbu pullardan hech qanday daromad olmaganini koʻrsatgan holda topshirilishini aytgan.

Bir oydan soʻng Rossiyadagi safdoshlardan biri: «Roziman», deb javob bergan.

Shundan soʻng MeritServus Kravin goʻyoki mablagʻlarni BVI’dagi bosh kompaniyasi nomidan shunchaki ushlab turgani va investitsiya qilayotganini yolgʻondan daʼvo qiluvchi, muddati orqaga surilgan bir qator hujjatlarni ishlab chiqdi.

Bu Kravin aslida pulga egalik qilmagandek koʻrsatdi, demak u Kiprda soliq qarzdorligiga ega boʻlmaydi.

2005 yil sentyabridagi elektron xatda Deloitte Kravin aktivlariga muddati orqaga surib kiritilgan oʻzgartirishlar sababli «hisobvaraqlarga muayyan oʻzgartirishlar kiritilishi kerak boʻlishini (bank hisobvaraqlari qoldiqlari, foizli daromadlar, foyda va zararlar hisobi)» yozgan.

Demak, Deloitte moliyaviy yozuvlarni soxtalashtirish boʻyicha maslahat berganga oʻxshaydi. Dalillar shuni koʻrsatadiki, bu Abramovich kompaniyasiga millionlab soliqlarni toʻlashdan boʻyin tovlash imkonini bergan.

Endryu Mitchell (KC) bizga bu sxema «ochiq-odin» soliqdan boʻyin tovlash ekanini aytdi. «Agar bu Angliyada sodir boʻlganida va gap millionlar haqida ketganida, Aʼlo Hazratlarining daromadlar va bojxona xizmati jinoiy taʼqib haqida oʻylayotgan boʻlardi», dedi u.

Kipr parlamenti deputati Xristos Xristofidesning aytishicha, agar soliqdan boʻyin tovlangan boʻlsa, «biz pullarimizni qanday qilib qaytarib olishimiz mumkinligini va agar baʼzi odamlar aybdor boʻlsa, ular qonunlarimizga muvofiq qanday qilib jazo tortishi kerakligini koʻrib chiqishimiz kerak».

Deloitte muddatini orqaga surishga yordam bergan hujjatlar bilan bir qatorda, Abramovichning MeritServus’dagi maslahatchilari uchinchi hujjatlar toʻplamini ham soxtalashtirishgan. Bu oligarxning Kiprdagi Electus Investments kompaniyasida saqlanadigan juda katta biznes boyligiga — 10 milliard dollardan ortiq mablagʻiga tegishli edi.

MeritServus hujjatlar muddatini orqaga surib, Electus bu boylikka egalik qilmagandek koʻrsatdi.

U Abramovichning aynan bir xil nomdagi boshqa bir kompaniyasi — Electus Investments’dan foydalangan, ammo bunisi hisobotlarni oshkor qilish talab etilmaydigan yanada maxfiyroq BVI’da joylashgan edi.

Elektron xatlar shuni koʻrsatadiki, 2006 yilda MeritServus boylik Kiprdagi Electus’ga tegishli ekanini tan olgan. Ammo u yana bir bor oʻtmishni qayta yozishni taklif qilgan, bu safar «benefitsiar egalik huquqini BVI’dagi Electus Investments’ga oʻtkazish» va bu oʻzgarish uch yil oldin sodir boʻlgandek koʻrsatish rejalashtirilgan.

MeritServus BVI kompaniyasi 2003 yil 20 noyabridan beri 10 milliard dollarlik boylikka egalik qilganini yolgʻondan daʼvo qiluvchi hujjatlarni imzoladi va muddatini orqaga surib rasmiylashtirdi. Shu sababli, aynan shu nomdagi Kipr kompaniyasi oʻz hisobotini chop etganda, u shunchaki 145 000 dollarlik aktivlarga egadek koʻrindi.

Roman Abramovichning milliardlari yoʻq qilingan edi.

Endryu Mitchell (KC) Panorama’ga shunday dedi: «Bundan chiqaradigan xulosangiz shuki, oʻz kasbi qoidalarini va shu sababli qonunni buzishga tayyor boʻlgan professionallar bor. Va ular hujjatlarni yaratish borasida tom maʼnoda hech narsadan qaytmaydiganga oʻxshaydi».

Abramovich oʻz imperiyasini qurayotgan vaqtda Rossiya energetika vaziri oʻrinbosari boʻlgan va hozirda Rossiya hukumatining tanqidchisi boʻlgan Vladimir Milov shunday dedi: «Har bir rossiyalik oligarx yoki Yaqin Sharq yoki Afrikaning korruptsiyaga botgan oligarxi uchun ularning obroʻsini oqlash va ularni normal koʻrsatish uchun jon-joni bilan pul oladigan Gʻarb moliyaviy, huquqiy va PR xizmatlari provayderlarining butun bir armiyasi mavjud».

Oligarxning hech qanday noqonuniy ish qilganini inkor etib, Roman Abramovichning yuristlari u «ushbu kompaniyalarning kundalik faoliyatiga jalb qilinmaganini» va professional maslahatchilar tomonidan taklif qilingan kelishuvlarda «ushbu maslahatga tayanish mutlaqo toʻgʻri va qonuniy boʻlganini» aytishdi.

Deloitte Cyprus konkret ayblovlar boʻyicha izoh bera olmasligini, chunki hujjatlar 20 yildan koʻproq vaqt oldinga tegishli ekani va ulardan foydalanish imkoni yoʻqligini maʼlum qildi.

MeritServus Cyprus Confidential maʼlumotlari sizib chiqqanidan soʻng yopilgan.