25 shtat Tramp administratsiyasi ustidan sudga shikoyat qildi
AQShning 25 shtati Oq uyni sudga berdi. Da’vogarlarga ko‘ra, Tramp ma’muriyati Oliy sud shu yilning fevralida bekor qilgan tariflarni endi boshqa huquqiy asoslar bilan joriy qilishga urinmoqda. Bojlar biznesni qaqshatib, iste’molchi huquqlarini buzmoqda, deydi sudga murojaat qilganlar.
25 shtat Tramp ma’muriyatini sudga berdi, ular Oq uyning tariflarni qayta joriy etishga urinishlarini noqonuniy deb hisoblamoqda. Da’vogar shtatlarning ta’kidlashicha, ma’muriyat o‘z harakatlari uchun yetarli asoslarni keltirmagan va bu tariflar AQSh bizneslari hamda iste’molchilariga jiddiy zarar yetkazadi.
Avvalroq Oliy sud ko‘rib chiqqan ushbu masala bo‘yicha bu gal demokratlar boshqaruvidagi 25 shtat AQSh savdo sudiga murojaat qildi.
Tramp 2025-yildan boshlab ko‘plab mamlakatlarga qarshi keng ko‘lamli bojlar joriy qilgan edi. Biroq, 2026-yil fevralida AQSh Oliy sudi prezidentning tariflari qonuniy vakolatdan tashqariga chiqqan degan qarorga keldi.
Shundan so‘ng, Tramp ma’muriyati avvalgi tariflarni boshqa huquqiy asos bilan qayta tiklashga urindi. Bu safar ular 1974-yildagi Savdo qonunining (Trade Act) 301-bo‘limiga tayandi.
Shunga ko‘ra, Oq uy 59 savdo hamkor davlatlari va Yevropa Ittifoqiga ikki xonali raqamlarda, ya’ni 10-12,5 foizda bojlar e’lon qildi. Tramp ma’muriyati bu harakatini ishlab chiqaruvchilarni himoya qilish zarurati bilan izohladi. Bundan tashqari, Oq uyning ta’kidlashicha, majburiy mehnatning oldini olish va xalqaro ta’minot zanjirlaridagi mehnat huquqlarining buzilishini kamaytirish maqsadida ham bojlar joriy etilgan.
Nyu-York bosh prokurori Letitiya Jyeyms shunday dedi: “Oliy sudda yutqazgandan so‘ng, ma’muriyat yana bir bor oilalar va bizneslarga soliqlarni yangi tariflar bilan noqonuniy ravishda oshirishga harakat qilmoqda”.
Dushanba kuni boshlangan sud jarayonida Nyu-Yorkka Arizona, Kaliforniya, Kolorado, Konnektikut, Delaver, Gavayi, Illinoys, Kentukki, Massachusets, Merilend, Men, Michigan, Minnesota, Nevada, Nyu-Jyersi, Nyu-Meksiko, Shimoliy Karolina, Oregon, Pensilvaniya, Rod-Aylend, Virjiniya, Vermont, Vashington va Viskonsin shtatlari qo‘shildi.
Yuqori tariflar Amerika ishlab chiqarishini jonlantirishini ta’kidlaydigan Tramp o‘tgan yili AQShning o‘nlab yillar davomida past tariflar va tobora erkinroq savdoni qo‘llab-quvvatlagan siyosatini bekor qildi.
1977-yilgi Xalqaro favqulodda iqtisodiy kuchlar to‘g‘risidagi qonunni qo‘llab-quvvatlab, u deyarli barcha mamlakatlardan import qilinadigan tovarlarga ikki xonali tariflarni joriy qildi.
Ammo Oliy sud 1977-yilgi qonun tariflarni tasdiqlamagani haqida qaror chiqardi. Ushbu qaror ma’muriyatni tariflarni to‘lagan importchilarga qaytarib berishga majbur qildi. Yo‘qotilgan daromadni qoplashni istagan Tramp vaqtinchalik 10 foiz global tariflarga murojaat qildi. Ammo ular ham ishlamadi.
Tramp o‘zining birinchi muddatida Xitoyga katta tariflarni qo‘llash uchun 1974-yilgi qonunning 301-bo‘limidan foydalangan va bunga sud qarshilik qilolmagandi.
Ma’muriyat majburiy mehnat tariflarini joriy qilish uchun 301-bo‘limni qo‘lladi, bu tariflar 10 foizdan 12,5 foizgacha bo‘lgan va Amerika importining 99 foizini ta’minlaydigan mamlakatlarga ta’sir qiladi.
Oq uy vakili Kush Desai shunday dedi: “Qo‘shma Shtatlar AQSh savdosiga yuk bo‘lgan asossiz harakatlar, siyosat va amaliyotlarni bartaraf etish uchun o‘zining qonuniy vakolatlaridan foydalanmoqda”.
Nyu-York yuridik maktabining Xalqaro huquq markazi professori va hamdirektori Barri Eppltonning aytishicha, Trampning birinchi ma’muriyatida aynan 301-bo‘lim qo‘llangan, hozir ham shundan mohiyatan ko‘chirmachilik qilinmoqda. Demak, sudda bu qiyinchilik tug‘dirishi mumkin.
Epplton o‘z tahlilida shunday dedi: “Prezidentlar savdo qonunining ayni shu bo‘limidan o‘nlab yillar davomida foydalanib kelishgan va Kongress uni haqiqiy himoya vositalari bilan yozgan: tergov, maslahatlashuv, ommaviy yozuvlar bilan. Hukumat endi vakolatim yo‘q-bor demaydi, men buni Kongress chizgan qonun bilan qildim, deydi. Shuning uchun ham sudda yutish qiyin bo‘ladi”.