Xitoyda Shimoliy Koreya yadroviy sinovlarini o‘rgangan amerikalik olim josuslikda ayblanmoqda
Xitoyda Shimoliy Koreya yadroviy sinovlarini o‘rganayotgan amerikalik olim josuslikda ayblanmoqda
Xitoyda Xitoydan kelgan amerikalik seysmolog Yulin Chen salkam ikki yildan buyon hibsda saqlanmoqda. AQSH hukumati tomonidan moliyalashtirilgan va Shimoliy Koreya yadroviy sinovlarini aniqlashga qaratilgan tadqiqotlar olib borgan 54 yoshli olim endi josuslikda ayblanib, sudga tortilishi kutilmoqda.
AQSH davlat kotibi Marko Rubio Chenning noqonuniy hibsga olinganini ta’kidladi. AQSH prezidenti Donald Tramp bu masalani Pekindagi yuqori darajadagi uchrashuvda Xitoy raisi Si Szinpin bilan muhokama qilgan, ammo hozircha biror natija yo‘q.
Tergov va ayblovlar haqida
Yulin Chen 2011-yilda AQSH fuqaroligini olgan va Boston shahrida yashagan. Uni 2024-yil 5-noyabr kuni Pekin xalqaro aeroportida AQSHga uchib ketayotganida hibsga olishgan. Chen hibsda saqlangan vaqt davomida Shimoliy Koreya yadroviy sinovlarining seysmik belgilariga doir 100 dan ortiq marta so‘roq qilingan. AQSH milliy xavfsizlik sobiq rasmiysi Erik Lebsonning fikricha, Xitoy Chenning ilmiy tajribasidan foydalanib, o‘zining yerosti yadroviy sinovlarini yashirish imkoniyatlarini yaxshilamoqchi.
Lebsonning ta’kidlashicha, Chen davlat siri hisoblangan loyihalarda ishlamagan. Uning tadqiqotlari ochiq ma’lumotlarga asoslangan va internetda ham joylashtirilgan. Biroq Xitoy qonunlariga ko‘ra, hukumat istalgan ochiq ma’lumotni retroaktiv tarzda davlat siri deb e’lon qilishi mumkin.
Olimning rafiqasi Yufang Rongning aytishicha, eriga 2025-yil 1-may kuni rasman josuslik ayblovi qo‘yilgan, lekin sud hali boshlanmagan. Xitoyda ushbu ayblov uchun umrbod qamoq yoki o‘lim jazosi berilishi mumkin.
Hibsga olinganining dastlabki kunlarida Chen qattiq stulda kun bo‘yi o‘tirishga majbur bo‘lgan, diabetga qarshi dori-darmonlar berilmagan. Hozirda u salkam 14-18 kilogramm vazn yo‘qotgan, ovqatlanishi va sog‘lig‘i juda yomon holatda ekani aytilmoqda.
Xitoy Tashqi ishlar vazirligi esa mamlakatda noqonuniy hibsga olish holatlari yo‘qligini va barcha ishlar qonun doirasida ko‘rilayotganini da’vo qilmoqda. AQSH tomoni sentyabr oyida Si Szinpinning Vashingtonga kutilayotgan tashrifi chog‘ida ushbu masalani yana ko‘tarishni rejalashtirgan. Avvalroq Xitoyning eng boy tadbirkorlaridan biri bo‘lgan Guo Vengui AQSHda milliard dollarlik firibgarlik sxemasini boshqargani uchun 30 yilga qamalgandi.