Suv tanqisligi kuchaymoqda: eng og‘ir vaziyat qaysi davlatlarda?
Dunyoda chuchuk suv resurslari juda notekis taqsimlangan. Ayrim mamlakatlar daryo va ko‘llarga boy bo‘lsa, boshqalari ichimlik suvini dengiz suvini tozalash yoki yerosti zaxiralaridan foydalanish orqali ta’minlashga majbur. Yangi reyting aholi jon boshiga eng kam qayta tiklanuvchi chuchuk suv zaxirasiga ega davlatlarni aniqladi.
Suv tanqisligi tobora kuchayib bormoqda: qaysi mamlakatlarda vaziyat eng og‘ir?
Chuchuk suv Yer yuzidagi eng muhim tabiiy boyliklardan biridir. Biroq uning atigi taxminan 1 foizi insonlar tomonidan bevosita foydalanishga yaroqlidir. Shu sababli, suv resurslarining yetarliligi yoki cheklanganligi mamlakatlarning iqtisodiyoti, qishloq xo‘jaligi va aholi turmush darajasiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
Jahon banki va Our World in Data platformasi ma’lumotlariga asoslangan reytingda aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan ichki qayta tiklanuvchi chuchuk suv zaxirasi eng kam bo‘lgan mamlakatlar sanab o‘tilgan.
Reytingda Kuvayt birinchi o‘rinni egalladi. Bu mamlakat hududida doimiy daryolar va tabiiy ko‘llar mavjud emas. Shu bois, aholini ichimlik suvi bilan ta’minlash deyarli to‘liq dengiz suvini chuchuklashtirish texnologiyasiga bog‘liq.
Ikkinchi o‘rinda Bahrayn joylashgan bo‘lib, bu yerda har bir aholiga atigi 2,6 kub metr qayta tiklanuvchi chuchuk suv to‘g‘ri keladi. Uchinchi o‘rinni esa Misr egallagan. Nil daryosi mamlakat hududidan oqib o‘tishiga qaramay, ichki suv resurslari aholi soniga nisbatan juda cheklangan bo‘lib, kishi boshiga o‘rtacha 8,8 kub metrni tashkil etadi.
Taqqoslash uchun, dunyo bo‘yicha o‘rtacha ko‘rsatkich bir kishi hisobiga 5 400 kub metrni tashkil etadi. Bu Bahrayndagi ko‘rsatkichdan ikki ming baravardan ham ko‘proqdir.
Reytingga kirgan 20 davlatning yettitasi Yaqin Sharq mamlakatlari hisoblanadi. Ular orasida Kuvayt, Bahrayn, Birlashgan Arab Amirliklari, Qatar, Yaman, Iordaniya va Saudiya Arabistoni bor. Bu davlatlarda yog‘ingarchilik juda kam bo‘lib, doimiy yerusti suv manbalari deyarli mavjud emas.
Shuning uchun mazkur mamlakatlarda dengiz suvini chuchuklashtirish, suvdan tejamkorlik bilan foydalanish va suv resurslarini samarali boshqarish davlat siyosatida ustuvor yo‘nalishga aylangan.
Muammo faqat Yaqin Sharq bilan cheklanmaydi. Reytingdan Misr, Sudan, Mavritaniya, Liviya, Niger, Jazoir va Jibuti kabi Afrika davlatlari ham o‘rin olgan.
Osiyodan esa Maldiv orollari, Singapur, Turkmaniston va Pokiston reytingga kiritilgan.
Mutaxassislar Turkmaniston misoliga alohida e’tibor qaratadi. Mamlakat reytingda 16-o‘rinda bo‘lsa-da, aholi jon boshiga suv iste’moli bo‘yicha dunyoda yetakchilardan biri sanaladi. Bu asosan paxtachilik uchun Amudaryo suvidan keng miqyosda foydalanilishi bilan izohlanadi.
Singapur ham suv resurslari cheklangan davlatlardan biri hisoblanadi. Mamlakatda aholi jon boshiga atigi 107 kub metr chuchuk suv to‘g‘ri keladi. Shuning uchun u zamonaviy suvni qayta ishlash va ta’minot texnologiyalariga katta sarmoya kiritib kelmoqda.
Yevropadan reytingga faqat Malta kirgan bo‘lib, u 12-o‘rinni egallagan. Amerika qit’asidan esa Barbados 20 talik ro‘yxatni yakunlab bergan.
Mutaxassislar ta’kidlashicha, chuchuk suv tanqisligi nafaqat aholi salomatligi, balki iqtisodiy taraqqiyot uchun ham jiddiy xavf hisoblanadi. Suv resurslarining cheklanganligi qishloq xo‘jaligi rivojiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi, suv uchun raqobatni kuchaytiradi va ayrim hollarda davlatlar o‘rtasidagi ziddiyatlarga ham sabab bo‘lishi mumkin.