Koronavirusga qarshi emlash organizmga saraton bilan kurashishda yordam beradi — yangi tadqiqot
**Yangi Tadqiqot: Koronavirusga Qarshi Emlash Saraton bilan Kurashishda Yordam Berishi Mumkin**
Olimlar jamoasi PROTEXI nomli eksperimental o‘smaga qarshi vaksina yaratdi. Bu vaksina yangi immun reaksiyasiga emas, balki ko‘pchilik odamlarda COVID-19 ga qarshi emlash yoki kasallikni boshdan o‘tkazish natijasida shakllangan tayyor immunitetga tayanadi.
Bu g‘oya immun tizimining ishlash prinsipiga asoslangan. Organizmga xavf kirganda, hujayralar u haqida ma’lumot to‘playdi va uni ikki turdagi himoyachilarga uzatadi: T-killerlar zararlangan yoki o‘sma hujayralarini bevosita yo‘q qiladi, T-helperlar esa hujumni muvofiqlashtiradi va uni uzoq vaqt davomida qo‘llab-quvvatlaydi. Hozirgi saratonga qarshi vaksinalarning aksariyati faqat T-killerlarni faollashtiradi, T-helperlar esa e’tibordan chetda qoladi. Buning sababi, har bir bemordagi aniq bir o‘sma uchun T-helperlarni faollashtiradigan mos signalni topish juda qiyin. Har bir insonning immun tizimi o‘ziga xos tarzda reaksiya bildiradi va uzoq vaqt davomida T-helperlar uchun universal "kalit" mavjud emas edi.
PROTEXI ishlab chiquvchilari boshqacha yondashuvni qo‘llashdi. Ular noyob signalni izlash o‘rniga, deyarli barcha immun tizimlarga tanish bo‘lgan koronavirus spayk-oqsilining tayyor fragmentini ishlatishdi. Hujayralar bir vaqtning o‘zida ham o‘sma zarrachasi, ham ushbu virus fragmenti bilan "yuklanadi". Natijada, organizm xavfni birdaniga ikki yo‘nalish bo‘yicha, jumladan, T-helperlarning to‘laqonli ko‘magi bilan taniydi.
Melanoma va ko‘krak bezi saratoniga chalingan sichqonlarda ushbu yangi sxema o‘smalar o‘sishini sezilarli darajada sekinlashtirdi va yashab qolish darajasini oshirdi. Bu, real klinik amaliyotda bemorlarning atigi 15 foiziga yordam beradigan standart vaksinalarga nisbatan ancha samaraliroqdir. Tajribadagi hayvonlarda vaksinatsiyadan oldin T-helperlar olib tashlanganda, samara deyarli yo‘qoldi. Bu esa asosiy o‘sishni aynan "o‘zlashtirilgan" immun xotira ta’minlashini tasdiqladi.
O‘smaning bir qismiga qilingan hujum ba’zan hujayralarni shunday parchalaydiki, natijada immun tizimi ilgari bilmagan boshqa nishonlar ochiladi va kengroq miqyosdagi hujum to‘lqini ishga tushadi. PROTEXI vaksinasi bilan emlangan sichqonlarda bu holat muntazam kuzatilgan. Melanomaga chalingan bemorlarda esa bunday ssenariy avvalroq davolashning yaxshi uzoq muddatli natijalari bilan bog‘lanardi.
**Bemorlarning Tibbiy Ma’lumotlari**
Shuningdek, vaksina mavjud dori vositalari — nazorat nuqtalari ingibitorlarining ta’sirini kuchaytirdi, ko‘plab o‘smalar vaqt o‘tishi bilan ularga nisbatan chidamlilik hosil qiladi.
Yakuniy tajriba vaksinatsiya qilingan donorning insoniy immun hujayralari hamda inson melanoma hujayralari joylashtirilgan sichqonlarda o‘tkazildi. Natijada o‘smalar sekinroq o‘sdi, spayk-oqsilga bo‘lgan immun javob esa vaksina olinmagan holatga nisbatan 3-4 baravar kuchliroq bo‘lib chiqdi. O‘smaning o‘z oqsillariga bo‘lgan reaksiya ham kuchaydi, biroq uni hozircha statistik jihatdan ahamiyatli deb atashga asos yo‘q. Barcha ma’lumotlar faqat hayvonlarda olingan va mualliflarning o‘zlari ta’kidlashicha, odamlarda qanday natija berishini oldindan aytib bo‘lmaydi. Shunday bo‘lsa-da, bu kashfiyot ilk klinik sinovlarni rejalashtirish uchun asos bo‘lib ulgurdi — tadqiqotchilar sinovlarni immunoterapiyaning yangi usullariga ehtiyoj katta bo‘lgan sarkomali bemorlardan boshlashni rejalashtirmoqda.