Ishdan ketish – 2 ming dollar: Koreyadagi o‘zbeklar shartnomasidagi bahsli band
Mahalliy ma’muriyat, ish beruvchi kompaniya va Koreya Mehnat vazirligi vakillari shartnoma O‘zbekiston hududida tuzilgani sabab
**Ishdan ketish uchun 2000 dollar jarima: Koreyadagi o‘zbek ishchilar shartnomasidagi bahsli bandlar**
Janubiy Koreyaning Ulsan shahrida ishlayotgan ayrim o‘zbekistonlik mehnat muhojirlari ish joyini ruxsatsiz o‘zgartirgan taqdirda har oy 2000 dollar jarima to‘lash majburiyatini yuklovchi hujjatlarni imzolagani xabar qilinmoqda. Huquq himoyachilari bu shartlarni majburiy mehnat belgilari sifatida baholamoqda.
Ulsan shahridagi kemasozlik korxonalariga jalb qilingan o‘zbekistonlik ishchilar bilan tuzilgan kelishuvda ish joyini ruxsatsiz o‘zgartirganlik uchun har oy 2000 dollar jarima belgilanishi jiddiy munozaralarga sabab bo‘ldi.
Ma’lumotlarga ko‘ra, o‘zbekistonlik ishchilar Koreyaga E-9 mehnat vizasi bilan kelgan va mahalliy bandlik agentligi bilan shartnoma imzolagan. Hujjatlarda ish joyini O‘zbekistonning Koreyadagi mehnat agentligining yozma roziligisiz o‘zgartirgan ishchiga oyiga 2000 dollar jarima solinishi ko‘rsatilgan. Shuningdek, jarima Koreyada noqonuniy qolish yoki ish beruvchining qonuniy talablariga rioya qilmaslik holatlarida ham qo‘llanilishi mumkin.
Ayrim mehnat muhojirlari bu talab amalda ularning boshqa korxonaga o‘tishiga to‘sqinlik qilayotganini ta’kidlamoqda.
O‘zbekistonlik ishchilar Ulsan shahridagi kemasozlik korxonalarining ishchi kuchiga bo‘lgan ehtiyojini qondirish maqsadida tashkil etilgan maxsus loyiha doirasida Koreyaga jalb qilingan. Ular Farg‘ona viloyatida tashkil etilgan "Ulsan global kadrlar tayyorlash markazi"da uch oy davomida koreys tili va kemasozlik texnologiyalari bo‘yicha o‘qitilgan. Loyihaga Ulsan shahar hokimligi qariyb bir milliard von ajratgan, Hyundai Heavy Industries esa o‘quv uskunalari va mutaxassislar bilan ta’minlagan. Dastur doirasida Koreyaga taxminan 380 nafar ishchi borgan.
O‘zbekistonlik ishchilardan birining so‘zlariga ko‘ra, Hyundai Heavy Industries subpudrat korxonasidan bo‘shatilgan tanishi boshqa ish topganiga qaramay, undan 6000 dollar jarima talab qilingan. Uning ta’kidlashicha, ishchilar ish hajmi kamayishi, sog‘ligining yomonlashishi yoki ish beruvchi tomonidan bo‘shatilishiga qaramay, ish joyini erkin o‘zgartira olmayapti.
Masala 26 yoshli o‘zbekistonlik ishchining ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisa oqibatida halok bo‘lishidan keyin yanada keskinlashgan. Hamkasblarining so‘zlariga ko‘ra, u mehnat sharoiti xavfli ekani va maosh pastligi sabab boshqa korxonaga o‘tishni istagan, ammo jarima to‘lash xavfi tufayli bunga erisha olmagan.
Janubiy Koreyadagi ayrim huquqshunoslar 2000 dollarlik jarima mehnat muhojirlarining iqtisodiy jihatdan zaif holatidan foydalanish va ularning ish joyini o‘zgartirish erkinligini cheklash vositasi bo‘lishi mumkinligini aytmoqda. Advokat Chxve Chon Gyu mazkur amaliyotni majburiy mehnat va odam savdosi alomatlariga o‘xshatgan. Uning fikricha, iqtisodiy jazo orqali ishchini muayyan korxonada qolishga majburlash xalqaro mehnat standartlariga zid bo‘lishi mumkin.
O‘zbekistonning Koreyadagi mehnat agentligi vakili jarima barcha ishchilarga bir xil tarzda qo‘llanmasligini bildirgan. Uning so‘zlariga ko‘ra, korxona faoliyati to‘xtasa, ishchi jiddiy kasallikka chalinsa yoki ishni davom ettirishga to‘sqinlik qiluvchi boshqa holatlar yuzaga kelsa, ish joyini o‘zgartirishga ruxsat berilishi mumkin.
Ulsan shahar ma’muriyati va Koreya Mehnat vazirligi vakillari esa shartnoma O‘zbekiston hududida tuzilgani sabab uning shartlariga bevosita aralashish vakolati cheklanganini ma’lum qilgan. HD Hyundai Heavy Industries kompaniyasi ham memorandumni tayyorlash, imzolatish yoki jarima belgilash jarayonida ishtirok etmaganini ta’kidlagan. Kompaniya bu masala O‘zbekistonning xorijdagi mehnat muhojirlarini boshqarish tizimi bilan bog‘liq ekanini bildirgan.
Hozircha jarimalarning qonuniyligi va ular ishchilarga qay darajada qo‘llanayotgani yuzasidan yakuniy huquqiy xulosa berilmagan.