Зимбабвелик ёзувчи мукофотга сазовор бўлган ҳикояни ёзишда сунъий интеллектдан фойдаланганини рад этди

Зимбабвелик ёзувчи мукофотга сазовор бўлган ҳикояни яратишда АИ (сунъий интеллект)дан фойдаланганини инкор этди

Симбараше Кундизеза аквариумлар ҳақидаги шеър уни Зимбабведаги оиласининг қийинчиликлари ҳақида ҳикоя ёзишга илҳомлантирганини айтди

Зимбабвелик муаллиф Симбараше Кундизеза бу йилги Африка ёзувчилари учун Кейн мукофотини (Caine Prize for African Writing) қўлга киритган қисқа ҳикоясини яратишда сунъий интеллектдан (АИ) фойдалангани ҳақидаги даъволарни рад этди.

Унинг бу раддияси 10 000 фунт стерлинг ($13 000) миқдоридаги мукофотни олганидан бир ҳафта ўтиб ҳамда яқинда Atlantic журналида чоп этилган мақолада Pangram сунъий интеллектни аниқлаш дастури оиласи молиявий қийинчиликка дуч келган бола ҳақидаги ушбу ҳикоя тўлиқ АИ томонидан яратилганини кўрсатгани айтилганидан кейин янгради.

«Шубҳа-гумонларга ўрин қолдирмаслик учун айтаманки, "Тҳе Блуе Фигҳтер"ни мен ёзганман», — деб ёзди у X платформасида.

Бу айблов ижтимоий тармоқларда кескин эътирозларга сабаб бўлди ва Кейн мукофоти комиссияси раиси Элла Вакатама BBC га берган интервьюсида АҚШ журнали тўлиқ текширув натижаларини кутмасдан мақола чоп этганидан ҳайратда эканини айтди.

«Мeн The Atlantic Pangram билан бир қаторда мукофотга ва ушбу ғолибга путур етказишдан олдин мутахассислар томонидан ҳақиқий инсоний текширув ўтказилгани ҳақидаги далилларга эга бўлиш учун буни суриштиришга кўпроқ вақт ажратганида эди, деб хоҳлардим»,

деди Вакатама BBC нинг Front Row дастурида.

Кейн мукофоти васийлик кенгаши раиси жума куни ушбу даъво ва Вауҳини Варанинг мақоласи бўйича у билан боғланишганини айтди -

Ет Анотҳер Призевиннер Сеемс то Бе АИ (Яна бир мукофот ғолиби АИга ўхшайди)

Бу воқеа бу йилги бошқа адабий мукофотлар атрофидаги баҳслар манзарасида юз бермоқда, хусусан, Тринидадлик ёзувчи Жамир Назир АИдан фойдаланганликдаги айбловларга қарамай қўлга киритган Ҳамдўстлик қисқа ҳикоялар мукофоти (Commonwealth Short Story Prize) ва канадалик-гаитилик муаллиф Телисон Орелиеннинг ўзи рад этаётган даъволар — дебют романида АИдан фойдалангани ҳақидаги гап-сўзлар сабаб Франциянинг етакчи адабий мукофоти Гонкурдан ўз номзодини қайтариб олиши шулар жумласидандир.

Ўз мақоласида Вакатамадан иқтибос келтирган Вара Кремний водийсига нисбатан эҳтиёткорлиги «асосли ва оқилона» эканини айтди, аммо Pangram’нинг ички тадқиқотлари унинг хулосалари камдан-кам ҳолларда хато бўлишини кўрсатганини қўшимча қилди.

Ижтимоий тармоқларда ушбу мақолага билдирилган муносабатлар орасида африкалик ёзувчиларнинг бундай айбловлар асосан оқшош бўлмаган ёзувчиларга қаратилганига шама қилувчи фикрлари ҳам бор.

The Republic журналининг нигериялик асосчиси Уоле Лавал The Atlantic мақоласини «ақлсизлик, ирқчилик ва мутлақо ахлоқсизлик» деб таърифлади.

Ўтган йили "Велсоме то Анйвҳере" романи чоп этилган зимбабвелик ёзувчи Жо Рузвидзо Кундизезани қўллаб-қувватлашини ва «ушбу адабий асоссиз тинтувга қарши курашиш» вақти келганини айтди.

Нигериялик нашриётчи Модупе Дарамола «бу АИ айбловлари нега айнан қоражонуз ва африкалик ёзувчиларга қаратилаётгани» ва улар нега тез-тез номaъқул даражада синчковлик билан текширилаётганини муҳокама қилиш муҳимлигини таъкидлади.

«Бунда жуда хунук ва шубҳали бир нарса бор», — деб ёзди Noisy Streetss Limited нашриёти эгаси X платформасида.

«Pangram’нинг ўзи ҳам АИ асосида ишлайди. Нега унга берилган баҳо узил-кесил деб қабул қилиниши керак?» — дея қўшимча қилди у.

Вакатаманинг айтишича, Кейн мукофотининг ички текшируви доирасида Кундизеза ўз қораламаларининг турли босқичларига оид ҳужжатларни тақдим этади ва барча ҳакамлар ҳамда 2025 йилда "Тҳе Блуе Фигҳтер"ни биринчи бўлиб чоп этган The Shallow Tales Review нашри билан муҳокамалар давом этмоқда.

Кундизеза ўз баёнотида ҳикоянинг илҳом манбаи ҳақида «аниқ ва ҳужжатлаштирилган тарихга» эга эканини айтди ва унинг яратилиш хронологиясини баён этди.

Canongate Books нашриётида ҳам муҳаррир бўлиб ишлайдиган Вакатаманинг таъкидлашича, илгари чоп этилган ишлар қабул қилинадиган Кейн мукофотига топширилган асарлар АИ бўйича текширилмайди, аммо ёзувчилар ўз асарларининг оригинал эканига кафолат беришади.

У аризаларни текшириш учун принципиал жиҳатдан АИдан фойдаланишга қарши эмаслигини, аммо «ушбу ҳолатда унинг охирги ҳакам сифатида ишлатилишига қарши» эканини қўшимча қилди.

Вакатама, шунингдек, Pangram «ҳали тўлиқ синовдан ўтмаганини» ёдда тутиш муҳимлигини айтди.

«Мeн ёзувчиларнинг, хусусан, бу ҳолатда қоражонуз ёзувчиларнинг меҳнати ҳали энг яхши ҳолатда ҳам хом ва чала бўлган нарса учун синов майдони бўлишидан мамнун эмасман».

Тадқиқотлар шуни кўрсатдики, АИ детекторлари инсон томонидан ёзилган матнни хато равишда АИ томонидан яратилган деб белгилаши мумкин. Вара ҳар қандай АИ-аниқлаш маҳсулоти, «ҳатто Pangram каби яхши бўлса ҳам», «100% аниқ бўла олмаслигини» тан олди.

Ўз мақоласида у Pangram тадқиқотларини келтириш билан бир қаторда Брюссель Озод университети тадқиқотчиларининг яқинда эълон қилинган мақоласидан иқтибос келтирди, унда айтилишича, Pangram ва бошқа иккита АИ-аниқлаш воситаси инглиз тили она тили бўлмаган шахсларнинг инглиз тилидаги матнларини текширганда бирор марта ҳам хато қилмагани аниқланган.

Тадқиқотда айтилишича, Pangram каби воситаларга «кейинги текширувлар учун дастлабки сигнал» сифатида қараш керак.

Вара BBC нинг Front Row дастурига «бу нарсаларни аниқлашда» ўз шахсий хулосасига ҳам таянганини ва илгари Кейн мукофотини олган ва у Pangram орқали текшириб кўрган бошқа барча ҳикоялар «100% инсон томонидан ёзилган» деб чиққанини айтди.

«Мен ўша муаллифнинг 2021 йилда ёзилган илгариги ҳикоясини ҳам топдим. Уни Pangram орқали текширдим. У ҳам 100% инсон томонидан ёзилган деб чиқди. Мени ҳайратда қолдирган нарса шу бўлдики, у жуда яхши ва қизиқарли ҳикоя эди. Оҳанг жиҳатидан у ушбу ҳикоядан шунчалик фарқ қиладики, гўё иккаласини бир киши ёзмагандек».

Бунга жавобан Кундизеза шундай деб ёзди: «Ёзувчи турли услуб ва жанрларда ёза олмаслигини ёки беш ва ундан ортиқ йилдан сўнг ўз маҳоратини сезиларли даражада ошира олмаслигини таъкидлаш ёзувчилик маҳорати ва санъатини тубдан тушунмасликдир».

Вара учун "Тҳе Блуе Фигҳтер"да ажралиб турган услубий хусусиятлардан бири «X, лекин Y» атрофида қурилган жумла тузилмаларидан фойдаланилгани бўлди, унинг айтишича, бу АИ томонидан яратилган матнларда кўп учрайди.

«Ғазаб билан эмас, балки ушбу лаҳзанинг келишини бошидан бери билган одамнинг вазмин розилиги билан», — деб иқтибос келтирди у ҳикоядан, онанинг характерини тасвирлаш бўйича мисол сифатида.

«Бундай жумлаларнинг ҳаддан ташқари кўплиги мени ҳайратда қолдирди», — деди Вара Front Row кўрсатувига ва ҳикояда кўплаб метафоралар ҳам борлигини, бу ҳам АИ томонидан ёзилган матнларда тез-тез учрашини қўшимча қилди.

Кейн мукофотини қўлга киритганининг эртаси куни Кундизеза BBC га ўтган йили Ганадаги тадбирда жанубий африкалик Вангиле Гантшо ўқиган, отасининг аквариумлар яратишга бўлган қизиқиши ҳақидаги шеърини эшитгач, илҳомланганини айтди.

У буни 2002 йил атрофида Зимбабведа иқтисодий муаммолар бошланган пайтдаги ўз ҳаётидан олинган бадиийлаштирилган тафсилотлар билан бирлаштирганини айтди.

«Ҳикоядаги ота каби, менинг ўз отам ҳам... ҳисобчи эди, лекин у помидор етиштириш учун ишини ташлаган. Шунга кўра, бу асар иккаламизнинг отамизга ҳам дахлдор», — деди у BBC Newsday га.

X платформасида Кундизеза «ҳамкасб ёзувчилар ва китобхонларнинг кўплаб тилакдошлик мактубларидан» куч олганини айтди ва ўз хабарини шундай якунлади: «Энг муҳими, мен ёзишда давом этаман».