Заводдан дорихона пештахтасигача. Дори беморга етиб боргунча нималарни бошдан кечиради

Заводдан дорихона пештахтасигача. Дори беморга етиб боргунча нималар содир бўлади

Бугун, 25 сентябрь куни Бутунжаҳон фармацевтлар куни нишонланмоқда. Ушбу сана дори беморнинг қўлига етиб боришидан анча олдин бошланадиган мутахассислар меҳнати ҳақида сўзлаб бериш учун қулай фурсатдир.

Харидор фақат якуний босқични кўради: фармацевт керакли препаратни топади, уни текширади ва қутисини топширади. Бунгача дори ишлаб чиқариш, етказиб бериш, ташиш ва сақлаш босқичларидан ўтади. Ушбу босқичларнинг ҳар бирида сифатни, сақлаш шароитларини ва қадоқдаги маълумотларнинг ҳаққонийлигини назорат қилиш муҳимдир.

Дори воситаси бу йўлни қандай босиб ўтиши, сотишдан олдин дорихонада нималар текширилиши ва рақамли маркировка ҳар бир қутининг ҳаракатини кузатишга қандай ёрдам беришини кўриб чиқамиз.

Биринчи нуқта

Қутининг йўли корхонадан бошланади. Хомашё сифати, технологияга риоя қилиниши ва тайёр маҳсулот назорати препаратнинг ишлаб чиқаришдан қандай чиқишини белгилайди. Қадоқда идентификация қилиш ва тўғри қўллаш учун зарур бўлган маълумотлар, жумладан, серияси ва яроқлилик муддати кўрсатилади.

Рақамли маркировка, ўз навбатида, алоҳида қутиларни бир-биридан фарқлаш имконини беради. Битта препаратнинг иккита қутиси бир хил кўринишга эга бўлиши, дозаси бир хил ва бир серияга тегишли бўлиши мумкин, аммо ҳар бир маркировкаланган қутининг ўз рақамли коди бўлади.

Ушбу код билан Asl Belgisi рақамли маркировка қилиш миллий ахборот тизимидаги қадоқ ҳақидаги маълумотлар боғланган. Операциялар тўғрисидаги маълумотлар келиб тушиши билан унинг ҳаракатланиш тарихи шаклланади. Бу тарихнинг қанчалик тўлиқ бўлиши иштирокчиларнинг тизимга маълумотларни қанчалик тўғри ва ўз вақтида узатишига боғлиқ.

Дорихонагача бўлган йўл

Етказиб берувчилар ва логистика хизматлари дори ўз хусусиятларини сақлаб қолиши учун ташиш ва сақлаш шароитларига риоя қилишлари шарт. Бу, айниқса, ҳароратга сезгир бўлган препаратлар учун жуда муҳимдир.

Ҳарорат режимини ускуналар ва ходимлар таъминлайди, рақамли тизим эса товар айланмаси ҳақидаги маълумотларни қайд этади. Бунда кузатув ҳужжатлари маҳсулот кимдан келиб тушгани ва кейин кимга топширилганини аниқлаш имконини беради. Маркировка айланма ҳақидаги маълумотларни аниқ қутилар билан боғлайди. Бу етказиб бериш ҳақидаги маълумотларни солиштириш ва номувофиқликларни аниқлаш имконини беради.

Фармацевтнинг иши харидор билан учрашишдан олдин бошланади

Дорихона иши харидор билан учрашишдан анча олдин бошланади: келиб тушган дорилар пештахталарга қўйилишидан олдин текширилиши керак.

"Товар келиб тушганда биз унинг кузатув ҳужжатларига мувофиқлигини, қадоқнинг бутунлигини, яроқлилик муддатларини ва маркировкасини текширамиз. Маркировка коди Asl Belgisi тизими орқали текширилади, бу эса препарат сотилишидан олдин у ҳақдаги маълумотларнинг тўғрилигига ишонч ҳосил қилиш имконини беради",

— дейди Navbahor дорихоналар тармоғи тижорат директори Гулхумор Қорабоева.

Унинг сўзларига кўра, маркировкани текшириш дориларни қабул қилиш ва беришнинг стандарт жараёнига киради. Агар маълумотлар мос келмаса, сабаби аниқлангунча ва етказиб берувчи билан маълумотлар солиштирилгунча препарат сотувга чиқарилмайди. Дорихона ходимлари учун нафақат фарқни пайқаш, балки дорини харидорга топширишдан олдин уни ҳал қилиш ҳам муҳимдир.

Қабул қилиб олингандан сўнг тўғри сақланишини таъминлаш зарур. Дорини беришда фармацевт чиқарилиш шакли ва дозасини текширади, шифокор кўрсатмасини ҳисобга олади ва ўз ваколати доирасидаги саволларга жавоб беради. Сотишни расмийлаштиришда кодни сканерлаш қутининг айланмадан чиқарилганини акс эттириш имконини беради.

CRPT TURON маълумотларига кўра, 2025 йилда тизимга уланган дорихона ташкилотлари сони 7 652 тани ташкил этди — бу 2024 йилга нисбатан 16,7 фоизга кўпдир.

Харидор бу текширувларни кўрмаслиги мумкин, аммо дорихонага бўлган ишонч айнан ходимларнинг кундалик профессионаллиги ва эътиборлилигидан шаклланади. Рақамли воситалар номувофиқликни аниқлашга ёрдам беради, кейинги ҳаракатлар эса мутахассис иштирокини талаб қилади.

Маълумотлар сотишдан олдинги текширувда қандай ёрдам беради

Asl Belgisi миллий ахборот тизими (МАТ) маълумотларига кўра, 2025 йилда чеклар бўйича 251 миллиондан ортиқ маркировкаланган дори воситалари қутилари сотилган. Бунда кодни текшириш қадоқ ва унинг ҳаракати ҳақидаги маълумотларни солиштириш имконини беради, аммо препаратнинг ўзини сифат назоратидан ўтказиш ўрнини боса олмайди.

Рухсат бериш режими доирасида кассада код сканерланганда унинг рўйхатдан ўтгани, товарнинг яроқлилик муддати, айланмадан эҳтимолий аввалги чиқарилгани (агар шундай бўлган бўлса) ва муомаланинг эҳтимолий тўхтатиб турилгани — масалан, дори серияси қайтариб олинганда — текширилиши кўзда тутилган. Текширувнинг салбий натижаси сотувни расмийлаштиришни чеклаш учун асос бўлади.

Ишлаб чиқарувчи яроқлилик муддати ҳақидаги маълумотларни тизимга узатади ва уларни аниқ қутининг коди билан боғлайди. Бу маълумотлар сотишдан олдин ишлатилиши мумкин ва фармацевтнинг яроқлилик муддатларини назорат қилиш бўйича ишини тўлдиради.

Харидор нимани текшириши мумкин

Харидор ҳам қадоқни текшириши мумкин — бунинг учун Asl Belgisi мобил иловасидан фойдаланиш ва маркировка кодини сканерлаш керак. Дори карточкасида номи, ишлаб чиқарувчи ҳақидаги маълумотлар, рухсат берувчи ва кузатув маълумотлари, яроқлилик муддати, шунингдек, маркировкани текшириш натижаси билан танишиш мумкин.

Дори сотиб олаётганда нафақат иловадаги ва қадоқдаги маълумотларнинг мос келишига, балки маркировка кодининг мақомига ҳам эътибор бериш муҳимдир. Код ҳисобдан чиқарилган ёки айланмадан чиқарилган бўлмаслиги керак. Агар илова шундай мақомни кўрсатса, маълумотлар мос келмаса ёки сканерлаш натижаси шубҳа туғдирса, маълумотни фармацевтдан аниқлаштириш ва зарур бўлса, Asl Belgisi қўллаб-қувватлаш хизматига мурожаат қилиш яхшироқдир.

Гулхумор Қорабоеванинг сўзларига кўра, харидорларнинг маркировкага бўлган қизиқиши аста-секин ортиб бормоқда.

"Агар харидорда саволлар туғилса, дорихона ходимлари Asl Belgisi тизими қандай ишлашини тушунтирадилар ва зарур бўлса, препаратнинг маркировкасини текширишга ёрдам берадилар"

, — деди у.

Asl Belgisi МАТ маълумотларига кўра, 2025 йилда илова орқали дори воситалари кодларини сканерлаш сони 7,3 миллиондан ошди, ваҳоланки 2024 йилда бу кўрсаткич тахминан 1,1 миллионни ташкил этган эди.

Ҳар бир босқичда масъулият

Дори воситасининг истеъмолчигача бўлган йўли учун бир нечта иштирокчи жавобгардир. Ишлаб чиқарувчи чиқарилаётган препаратнинг сифатини, етказиб берувчилар — ташиш ва сақлаш шароитларига риоя қилинишини, дорихона — келиб тушган товарнинг текширилишини, сақланишини ва тўғри берилишини таъминлайди. Давлат органлари назоратни амалга оширади. Asl Belgisi препаратнинг тўлиқ кузатилишини таъминлайди ва иштирокчиларга қадоқ ҳақидаги маълумотлар билан ишлаш ҳамда унинг ҳаракатини текширишда ёрдам беради.

Истеъмолчи учун бу иш фармацевт билан учрашганда сезиларли бўлади. Берилган дори қутиси ортида ҳужжатларни текшириш, яроқлилик муддатларини назорат қилиш, номувофиқлик аниқланганда эса — унинг сабабларини етказиб берувчи билан аниқлаштириш ётади. Бутунжаҳон фармацевтлар куни — дорилар ҳақида саволлар билан мурожаат қиладиган мутахассисларимизнинг ушбу кундалик масъулиятини эътироф этиш учун бир фурсатдир.