Ёшлар сайёрани тозароқ қилади

**Ёшлар сайёрани тозароқ қилади**

Green Youth Cup эко-стартаплар дастурининг финали кўрсатганидек, ўз ғоялари ва лойиҳаларини таклиф этаётган Ўзбекистон ёшлари айнан шундай фикрда.

29 октябрь куни Green Youth Cup финали бўлиб ўтди, унда 16 та стартап-финалчи инвесторлар ва экспертларга яшил технологиялар соҳасидаги ўзларининг инновацион ечимларини тақдим этдилар. Дастур U-Enter Инновация маркази ва Intro Group томонидан Virtual Accelerate билан ҳамкорликда, Швейцария ва Буюк Британия ҳукуматлари кўмагида амалга оширилмоқда.

Ёшлар стартаплари билан ишлашда катта тажрибага эга бўлган ташкилотчилар бу сафар финални рамзий майдончада — шу кунларда Innoweek Инновацион ғоялар халқаро ҳафталиги бўлиб ўтаётган CAEx кўргазма марказида ўтказдилар. Шу тариқа креатив ёшлар ҳамкорлар томонидан эшитилиш, шунингдек, мамлакатнинг барча ҳудудларидан келган инновациялар билан танишиш учун қўшимча имкониятларга эга бўлдилар.

Green Youth Cup 7 октябрда бошланди ва унда иштирок этиш учун 118 та ариза келиб тушди, улардан биринчи босқичда 55 та стартап-лойиҳа саралаб олинди. Октябрь ойида иштирокчилар U-Enter базасида халқаро тренерлар билан 10 та таълим сессиясини, шунингдек, 2 та амалий бизнес-турни ўтадилар.

Стартаплар ўзбек, инглиз ва рус тилларида тақдим этилди, тақдимотлар ва маҳсулотлар намойиши билан кузатиб борилди. Иштирокчилар компетентли ҳайъат аъзоларининг саволларига жавоб бердилар ва буларнинг барчаси аниқ ажратилган вақт шароитида жадал суръатда ўтди.

Якунда энг яхши деб топилган учта стартап муаллифлари 2027 йилнинг 31 январидан 3 февралига қадар Доҳада бўлиб ўтадиган Web Summit Qatar тадбирига ташриф буюриш имкониятини қўлга киритадилар.

Қаҳва чиқиндиларидан органик ўғитлар ишлаб чиқаришни таклиф қилувчи CoffeeCycle эко-лойиҳаси етакчилардан бирига айланди. Лойиҳани тақдим этаркан, жамоа аъзоси Диёра Ҳасанова бу айланма иқтисодиёт учун амалий ечимлардан бири эканини, кундалик чиқиндиларни ўсимликчилик учун фойдали маҳсулотга айлантириш имконини беришини таъкидлади. Инновацион ўғитлар таркибида нафақат қаҳва қуйқаси, балки бошқа органик компонентлар ҳам мавжуд. Таркиб устида бошқа ёш мутахассислар, жумладан, биотехнология соҳаси мутахассислари билан ҳамкорликда доимий иш олиб борилмоқда. Лойиҳа чиқиндилар кўпайиши муаммосига бефарқ бўлмаган ва уларни иккинчи маротаба ишлатиш вариантларини топишга интилаётган ёшларни бирлаштирди.

Green Youth Cup эко-стартаплар дастурининг яна икки финалчиси ҳавони тозалаш муаммосининг амалий ечимларини тақдим этди. Plazion лойиҳаси ҳавони саноат миқёсида тозалашга қаратилган. Бекзод Эргашев раҳбарлигидаги жамоа Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институти талабаларидан иборат. Уларнинг иши асосида саноатда қўллаш ва иссиқхоналар учун ҳавони тозалашнинг интеллектуал плазма тизими ётади.

Ушбу муаммони ҳал қилишга яна бир етакчи лойиҳа — AirO² air purifier бошқача ёндашди. Райҳона Абдиева раҳбарлигидаги жамоа ҳавони электростатик тозалагич моделини ишлаб чиқди. У бинолар ичида фойдаланиш учун мўлжалланган. Чўнтакбоплик ҳам унинг афзалликлари қаторига киради.

Ўзбекистон ёшлари ғояларнинг ёрқинлигини, уларнинг қўлланилиш имкониятини ва энг муҳими — сайёрамиз тозароқ ва экологик хавфсизроқ бўлишига ўз ҳиссасини қўшишдек фаол хоҳишини кўрсатдилар.

Масалан, Eco Leaf (Эко Лист) лойиҳаси аллақачон оригинал экологик маҳсулотлар ишлаб чиқариш — турли мақсадларда фойдаланиш учун барглардан брикетлар чиқариш билан шуғулланмоқда. Ғоя муаллифи Оятуллоҳ Абдужабборовнинг айтишича, ўрик, гилос, олча каби мевали дарахтларнинг барглари қорамол ва қўйларни боқиш мумкин бўлган озуқа брикетларининг асоси ҳисобланади; деярли ҳар қандай дарахтнинг барглари кўмирнинг муқобили бўлган ёқилғи брикетларига кетади. шунингдек, ушбу асосдан қурилишда, таъмирлашда, масалан, деворлар учун иссиқлик сақлагич сифатида ва мебел ишлаб чиқаришда фойдаланиладиган мустаҳкамроқ тахталар ҳам тайёрланади.

Ecogenesis лойиҳаси муаллифи эса ҳали мактаб ўқувчиси, Президент мактабларидан бирининг тўққизинчи синф ўқувчисидир. Отабек Эрдонов ўйин орқали таълим маҳсулотини яратди, унда иштирокчилар иқлим ва жамоаларни бошқариб, тизим қандай муносабат билдиришини кузатадилар. Стартап инсонга ресурсларни умумий истеъмол қилишдаги ўз улуши нимага тенглигини аниқ тушуниш, хулосалар чиқариш ва одамларнинг эко-осонлигини сифат жиҳатидан янги босқичга кўтариш имконини беради.

Нафақат чиқиндиларнинг алоҳида турларини қайта ишлаш билан шуғулланиш, балки уларнинг бутун тизимини шаффоф қилиш: бу ўн етти ёшли Жасмина Зиёдуллаеванинг — EcoDataHub стартапи асосчисининг режасидир. Ёш стартапчи Ўзбекистоннинг турли ҳудудларидаги эко-фаолларни, пилот мактаблар ва ташкилотларни, яшил технологиялар соҳасидаги экспертларни ўз ҳамкорлари сифатида кўради. Платформа ҳар қандай бефарқ бўлмаган инсондан, масалан, белгиланмаган жойга чиқинди ташланганлиги факти ҳақида фотосуратлар ва локацияларни қабул қилиш имкониятини назарда тутади. Кейинчалик ушбу сигнал билан экофаоллар шуғулланишлари мумкин.

Green Youth Cup ташкилотчилари энг муҳим ишни бажаришди — ташаббускор ёшларга ўз ғояларининг муҳимлиги ва кучини ҳис қилиш имконини беришди. Уларнинг стартапларига U-Enter ва унинг ҳамкорлари стартап-дастурлари финалига анъанавий тарзда таклиф этиладиган инвесторлар аллақачон қизиқиш билан қарашмоқда.