Йил якунига қадар Ўзбекистонда чиқиндилардан энергия ишлаб чиқарадиган иккита заводни ишга тушириш режалаштирилмоқда
Ўзбекистондаги олтита чиқинди ёқиш заводидан иккитасини 2026 йил якунигача ишга тушириш режалаштирилмоқда. Бунга параллел равишда расмийлар 625 миллион долларлик яна бешта лойиҳани тақдим этди. Янги корхоналар чиқиндидан нафақат электр энергияси ишлаб чиқаради, балки ҳосил бўладиган кулдан ҳам қайта ишлайди.
Йил якунига қадар Ўзбекистонда чиқиндидан энергия ишлаб чиқарадиган иккита заводни ишга тушириш режалаштирилмоқда
2026—2027 йилларда Ўзбекистонда Хитой компаниялари иштирокида чиқиндиларни ёқиш орқали электр энергияси ишлаб чиқариш бўйича олтита лойиҳани амалга ошириш кўзда тутилган. Уларнинг умумий қиймати 933 млн долларни ташкил этади. Бу ҳақда 10 сентябрь куни президент Шавкат Мирзиёевга тақдимот чоғида маълум бўлди.
Ҳукумат маълумотларига кўра, 1 сентябрга қадар ушбу лойиҳаларга 286,8 млн доллар инвестиция киритилган. Маҳаллий товар ва хизматларни харид қилиш ҳажми 76,6 млн долларга етди. Қурилиш ишларига 2000 га яқин маҳаллий ишчи жалб этилган.
Лойиҳалар Қашқадарё, Самарқанд, Тошкент, Андижон, Фарғона ва Наманган вилоятларида амалга оширилади. Қашқадарё ва Самарқанд вилоятларидаги заводларни 2026 йилда, қолганларини эса 2027 йилда ишга тушириш режалаштирилган.
Корхоналар тўлиқ қувват билан ишлай бошлагач, йилига 3,6 млн тонна қаттиқ маиший чиқиндини қайта ишлаш ва 1,6 млрд кВт·соат электр энергияси ишлаб чиқариш имкониятига эга бўлади.
Бу полигонларга тушадиган юкламани камайтириши ва «ноль чиқинди» тамойилига босқичма-босқич ўтиш имкониятларини кенгайтириши кутилмоқда.
Чиқиндиларни бошқариш ва циркуляр иқтисодиётни ривожлантириш агентлиги директори Шарифбек Ҳасанов «Ўзбекистон 24» телеканалига берган интервьюсида президент ўтган йили олтита завод қурилишига розилик берганини маълум қилди.
«Иккита завод шу йилнинг охиригача ишга туширилади ва аҳолимиз учун зарур бўлган электр энергиясини ишлаб чиқаришни бошлайди. Тақдимот бешта ҳудудимизда яна шундай бешта завод қуриш ва иқтисодиётга янги инвестицияларни жалб қилиш масаласи бўйича ўтказилди. Қиймати 625 млн доллар бўлган бешта завод 2027 йил охирида ишга туширилади ва бу билан биз 635 миллион кВт·соат электр энергияси ишлаб чиқаришга эришамиз», — деди у.
Бешта инвестиция лойиҳаси Сингапур, Жанубий Корея ва Хитой компаниялари томонидан тақдим этилган. Уларнинг умумий қиймати 625 млн долларни ташкил этади. Лойиҳаларни Қорақалпоғистон, Жиззах, Сурхондарё, Бухоро ва Хоразм вилоятларида амалга ошириш режалаштирилган.
Ишга туширилгандан сўнг, ушбу лойиҳалар ҳар йили яна 1,9 млн тонна қаттиқ маиший чиқиндини қайта ишлаш ва 635 млн кВт·соат электр энергияси ишлаб чиқариш имконини беради. Бундан ташқари, 500 та янги иш ўрни яратиш, йилига 158 млн куб метр табиий газни тежаш ва иссиқхона газлари чиқиндиларини 316 минг тоннага камайтириш режалаштирилган.
«Чиқинди ёқиш заводлари ёқиш орқали одамларга яна зарар етказиши мумкин, деб ўйлаш мумкин, лекин улар экологик тоза заводлар сифатида ишга туширилади. Экосаноат зоналаримизда заводлар қурилиши якунлангач, биз у ерга аҳолимизни ҳам таклиф қиламиз», — деди Шарифбек Ҳасанов.
Унинг сўзларига кўра, иқтисодий ўсиш учун бошқа имкониятлар ҳам кўзда тутилган.
«Ёқишдан кейин заводда кул ҳосил бўлади. Инвесторларимиз ушбу кулни ҳам қўшилган қиймат яратган ҳолда қайта ишлашни, уни Ўзбекистонда қайта ишлаб, ўз мамлакатига экспорт қилишни назарда тутмоқда. Бу биз учун қўшимча экспорт базасини ҳам яратади», — деди Шарифбек Ҳасанов.
Ушбу чора-тадбирлар полигонларни 50 фоизга қисқартириш вазифасига ҳам мос келади.
«Экосаноат зоналарида биз чиқиндиларни қабул қилиш ва ёқиш бўйича барча ҳудудларимизни қамраб оламиз, яъни полигонларга тушадиган чиқиндилар миқдори 40 фоизга камаяди. Қолган чиқиндиларни эса қайта ишлашга топширамиз ва қайта ишлашни ривожлантириш орқали келгусида чиқиндиларимиз полигонларга тушишининг олдини оламиз», — деди Шарифбек Ҳасанов.
Унинг сўзларига кўра, келажакда ушбу полигонлар ўрнида боғлар ва истироҳат боғлари ташкил этиш бўйича топшириқлар белгилаб олинган.
2024 йил октябрь ойида президент Шавкат Мирзиёев маиший чиқиндиларни қайта ишлаш ва улардан электр энергияси ҳамда маҳсулотлар ишлаб чиқариш лойиҳалари ҳақида гапирар экан, бу соҳани «шунчаки заводлар эмас, балки тақдирсоз масалалардан бири» деб атаган эди. 2025 йил март ойида у қаттиқ маиший чиқиндиларни ёқиш орқали электр энергияси ишлаб чиқариш лойиҳаларини амалга ошириш тўғрисидаги қарорни имзолади.
Шундай лойиҳалардан бири Самарқандда Хитойнинг Shanghai SUS Environment компанияси билан ҳамкорликда амалга оширилмоқда. SUS Environment Samarkand заводи «Хушрав» массивининг «Наврўз» маҳалласидаги марказий полигон ҳудудида қурилмоқда: лойиҳа учун полигоннинг 100 гектар майдонидан 15 гектари ажратилган. Корхона пойдеворига биринчи ғишт 2025 йил 18 июлда қўйилган бўлиб, ҳозирда қурилиш ишлари давом этмоқда.
Чиқинди ёқиш заводлари саноат ва қаттиқ маиший чиқиндиларни қозонхоналар ёки печларда термик қайта ишлаш технологияси асосида ишлайди. Ёниш пайтида олинадиган иссиқлик иссиқлик ва электр энергиясини ишлаб чиқариш учун сарфланади.