Европа Марказий Осиё металларини қидирмоқда. Ўзбекистон фойдани мамлакат ичида қолдирмоқчи

Европа Марказий Осиёдан металл изламоқда. Ўзбекистон фойдани мамлакат ичида сақлаб қолмоқчи

Европа Иттифоқи Марказий Осиёнинг ўта муҳим металл ва минералларига эътиборини кучайтириб, минтақани ўзининг рақамли ва «яшил» трансформацияси учун хомашё манбаларидан бири сифатида кўрмоқда. Бунда гап тобора нафақат конларга кириш, балки янги ишлаб чиқариш занжирларини — геология-қидирув ва қазиб олишдан тортиб, қайта ишлаш ва юқори қўшилган қийматли маҳсулотлар ишлаб чиқаришгача бўлган жараённи йўлга қўйиш ҳақида бормоқда.

Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Стратегик ва минтақалараро тадқиқотлар институти (СМТИ) бўлим бошлиғи Шаҳноза Қодированинг фикрича, ЕИнинг қизиқиши ўта муҳим ресурслар етказиб беришни диверсификация қилиш ва чекланган доирадаги етказиб берувчиларга қарамликни камайтириш истаги билан боғлиқ.

Европа иқтисодиёти учун бу энди шунчаки савдо масаласи эмас, балки саноатнинг узоқ муддатли барқарорлиги омилидир. Ўта муҳим минераллар рақамли технологиялар, энергетика, электр транспорти ва «яшил» иқтисодиётнинг бошқа йўналишларини ривожлантириш учун зарур.

Ушбу фонда Марказий Осиё Европа учун янги аҳамият касб этмоқда — нафақат минерал хомашё манбаи, балки уни чуқур қайта ишлаш ва юқори қўшилган қийматли маҳсулотлар ишлаб чиқариш учун эҳтимолий майдон сифатида ҳам.

Ўта муҳим минерал ресурсларнинг ортиб бораётган роли сиёсий кун тартибида ҳам сезилмоқда. Экспертнинг сўзларига кўра, ушбу соҳадаги ҳамкорлик мавзулари «Европа Иттифоқи — Марказий Осиё» саммитларида, шунингдек, Европанинг Global Gateway ташаббуси доирасида тобора фаолроқ кўтарилмоқда.

Шу билан бирга, сиёсий келишувлар аста-секин аниқ инвестиция лойиҳаларига айланиб бормоқда.

Бундай мисоллар қаторига Германиянинг HMS Bergbau AG компаниясининг Қозоғистонда литий қидиришга киритган сармоялари ва Франциянинг Orano компаниясининг Ўзбекистонда уран қазиб олиш бўйича «Навоийуран» давлат корхонаси билан тузган келишувини киритиш мумкин.

Бунда Европанинг минтақадаги иштироки фақат фойдали қазилмаларни қазиб олиш билан чекланиб қолмайди. Ҳамкорлик саноат, энергетика ва транспорт инфратузилмасини ҳам қамраб олади, уларсиз тўлақонли ишлаб чиқариш занжирларини шакллантириш имконсиз.

Хусусан, Германия банклари Олмалиқ кон-металлургия комбинатининг мис эритиш заводи лойиҳасига 146 миллион евро йўналтирди. Европа Иттифоқи Қирғизистон ва Тожикистоннинг энергетика ва транспорт инфратузилмасини модернизация қилишга ҳам ёрдам бермоқда.

Ўзбекистон учун вазифа — ушбу янги тизимда шунчаки руда ва концентратлар етказиб берувчи бўлиб қолмай, балки аста-секин жаҳон юқори технологияли саноати талаб қиладиган маҳсулотлар ишлаб чиқарувчисига айланишдан иборат.

Шу мақсадда мамлакатда бутун циклни — геология-қидирув ва қазиб олишдан тортиб, қайта ишлаш ва тайёр маҳсулот ишлаб чиқаришгача бўлган жараённи қамраб олувчи ишлаб чиқариш занжири шакллантирилмоқда.

Параллел равишда янги технологияларни жорий этиш, инновацияларни ривожлантириш ва фаннинг саноат билан янада узвий боғлиқлигини таъминлашга қаратилган тадқиқот марказлари ва илмий-тадқиқот парклари ташкил этилмоқда.

Моҳиятан, гап хомашё секторининг иқтисодий логикасини ўзгартиришга бўлган уриниш ҳақида бормоқда: ресурсларни шунчаки қазиб олиш ва экспорт қилиш эмас, балки маҳсулот қийматини максимал даражада мамлакат ичида ошириш.

Бундай ёндашув ўта муҳим минераллар учун кучайиб бораётган рақобат шароитида Ўзбекистонга янада кучли позицияларни таъминлаши мумкин.

Агар мамлакат тўлиқ ишлаб чиқариш циклини йўлга қўйишга муваффақ бўлса, у нафақат қазиб олишдан тушадиган даромадларга, балки кейинги босқичларда — қайта ишлаш, материаллар, компонентлар ва тайёр маҳсулотлар ишлаб чиқаришда яратиладиган қийматнинг янада юқори улушига умид қилиши мумкин бўлади.