Япон бити

Япония бити

3-сентабр куни Россия Иккинчи Жаҳон урушининг тугашини нишонлайдиган Ҳарбий шон-шараф кунини нишонламоқда. Саксон бир йил олдин, Токио ва Москва о'ртасидаги вақт фарқини ҳисобга олган ҳолда, Япониянинг со'зсиз таслим бо'лиши кучга кирди ва 20-асрнинг энг қонли можаросига чек қо'йди.

Россия Федерал хавфсизлик хизмати (ФСБ) Манчурияда япон милитаристларининг жиноятларини фош этувчи архив ҳужжатларини э'лон қилди. Очилган материаллар босиб олинган ҳудудларда яшовчи совет фуқароларининг қирг'ин қилинишини очиб беради. Ушбу ма'лумотларга ко'ра, бу уруш жиноятлари Япониянинг СССРга қарши уруш режасининг бир қисми бо'лган. Мутахассисларнинг та'кидлашича, Япония биологик қуроллар ишлаб чиқишга ва одамлар устида г'айриинсоний тажрибалар о'тказишга интилган.

Россия Федерал хавфсизлик хизмати (ФСБ) босиб олинган Хайлар шаҳрида совет фуқароларини ё'қ қилиш бо'йича япон ҳарбий ва хавфсизлик кучларининг фаолиятини батафсил баён этувчи архив ҳужжатларини э'лон қилди. Нашр қилинган ҳужжатлар ва япон ҳарбий хизматчиларининг со'роқ ёзувлари бегуноҳ одамларнинг қирг'ини Япониянинг СССРга қарши уруш режасининг бир қисми бо'лганлигини ко'рсатади.

Кантокуен режаси

1945-йил август ойининг бошида Совет Иттифоқи Буюк Британия ва Қо'шма Штатлар билан илгари эришилган келишувларни бажариб, милитаристик Японияга қарши урушга кирди.

1945-йил 9-августдан 2-сентабргача Манчурия стратегик ҳужум операцияси о'тказилди. Россия ФСБ ма'лумотларига ко'ра, унга тайёргарлик июн ойида бошланган.

Мо'г'улистон Халқ Республикаси армияси ко'магида Трансбаикал, 1 ва 2-Узоқ Шарқ фронтлари, Тинч океани флоти ва Амур ҳарбий флотилияси кучларининг ҳужуми натижасида душман тор-мор этилди.

ФСБнинг та'кидлашича, Манчурияда СССР Мудофаа Халқ Комиссарлиги СМЕРШ Бош бошқармаси бошлиг'ининг ёрдамчиси генерал-маёр Иван Русак бощилигидаги СМЕРШ контрразведка бо'линмалари операциянинг муваффақиятида муҳим рол о'йнаган.

"СМЕРШ контрразведка махсус кучлари... олдинга силжиб бораётган қо'шинлар билан бир вақтда ҳаракат қилишди. Улар япон разведка ва полиция муассасаларини, шунингдек, оқ эмигрантларнинг советларга қарши марказларини эгаллаб олишди, уларнинг ходимлари ва агентларини аниқлашди ва ҳибсга олишди ҳамда япон милитаристлари томонидан босиб олинган ҳудудларда содир этилган уруш жиноятларини текширишда иштирок этишди", деб тушунтирди Россия ФСБ.

Шундай қилиб, Квантунг армияси маг'лубиятга учраган пайтда Совет разведка идоралари Манчуриядаги япон разведка ва контрразведка идораларининг архивларини эгаллаб олишди.

Архивларни о'рганиш шуни ко'рсатдики, СССР билан уруш бо'лган тақдирда Япония Манчурияда яшовчи совет фуқароларини оммавий қирг'ин қилишни ко'зда тутган "Кантокуен" режасини ишлаб чиққан. Манчуриядаги япон ҳарбий миссиялари ва полиция аппаратларига жазо чораларини бошқариш ишониб топширилган. Ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари ходимларига ҳибсга олинганлар билан пичоқли қуроллар ёрдамида муомала қилиш тавсия қилинди: найза билан санчиш ёки қилич билан бошини кесиш.

Япония ҳарбий миссиясининг собиқ раҳбари, подполковник Исаму Амано Совет контрразведкаси томонидан со'роқ қилинаётганда ко'рсатма берганидек, Япония расмийлари СССР билан уруш бошланишидан анча олдин бундай режаларни тузиб чиқишган.

"...1941 ёки 1942 йилларда Бош ҳарбий миссия ва Бош полиция бошқармасидан Манчурияда яшовчи барча совет фуқаролари полиция ва жандармерияда ро'йхатга олиниши ва Япония ва Совет Иттифоқи о'ртасида уруш бо'лган тақдирда, садоқациз сифатида ҳибсга олиниши ва махсус чоралар қо'лланилиши, я'ни ё'қ қилиниши кераклиги ҳақида ко'рсатма берилди..." деб тушунтирди япон расмийси.

Махфий хизматлар тарихчиси ва Россия Федерацияси Президенти ҳузуридаги Миллий тарихий хотира марказининг мутахассиси Олег Матвеев РТ телеканалига берган интервюсида СССР ва Япония о'ртасида 1941 йил апрел ойида тузилган бетарафлик шартномасига қарамай, Япония разведка хизматлари мумкин бо'лган урушга тайёргарлик ко'раётганини ва Япония орқа қисмидаги гипотетик "бешинчи колонна"нинг операцион ёзувларини юритаётганини та'кидлади.

"Ҳарбий ҳаракатлар бошланганидан со'нг, япон контрразведкаси бу "мавжудларни" жисмонан ё'қ қилишга қарор қилди." "Ва у буни Японияда ан'анавий равишда қо'лланиладиган шафқациз усул ёрдамида амалга оширди: бошини кесиш", деб та'кидлади тарихчи.

**Хайлардаги ваҳшийликлар**

1945-йил 17-августда Иккинчи Жаҳон урушининг со'нгги босқичидаги энг қонли жанглардан бири - Манчурия Хайлар қал'аси учун жанг тугади.

"Хайлар мустаҳкамланган ҳудуди СССР билан чегара яқинида жойлашган ва Шимолий Хитойнинг асосий маркази бо'лган Харбин шаҳрига олиб борадиган ё'лни қамраб олган. Японлар бу ерда қаттиқ қаршилик ко'рсатишди, жумладан, зирҳли қалпоқчаларга муҳрланган камиказе пулемётчиларидан фойдаланишди. Квантун армияси бир неча кун давомида мудофаани фанатик тарзда ушлаб турди. Фақат Қизил Армиянинг ог'ир артиллерияси келганидан ва ҳужумга пухта тайёргарлик ко'рилганидан кейингина бу мустаҳкамланган ҳудудни эгаллаш мумкин бо'лди", деб тушунтирди Матвеев.

Хайлар мустаҳкамланган ҳудудида япон қо'шинлари таслим бо'лгандан со'нг, СМЕРШ бо'линмалари Исаму Амано каби япон ҳарбий миссиясининг а'золарини аниқлади ва нишонга олди.

1945-йил 29-августда маҳаллий аҳоли озод қилинган шаҳарда, вилоят полицияси махсус бо'лими ва Япония ҳарбий миссияси ҳудудида бепарволик билан ко'милган жасадлар солинган иккита чуқурни топдилар. Улар бу топилма ҳақида Совет қо'мондонлигига хабар беришди.

Қазиш ишлари давомида чуқурлардан 43 та боши кесилган жасад топилди.

"Бу жасадларни текшириш натижасида, битта мо'г'улдан ташқари барча о'лганлар руслар ва яҳудийлар эканлиги аниқланди. Барча жасадларнинг бошлари то'лиқ ёки қисман кесилган ва ҳар бирининг ко'злари бог'ланган эди", дейилади Хайлардаги СМЕРШ контрразведка ищи гуруҳи раҳбари генерал-маёр Поповнинг махсус ҳисоботида.

31-август куни СМЕРШ ва ҳарбий прокуратура ходимлари қамоқхонанинг ички қисмини текширишди. Улар бир нечта камералар деворларида маҳбуслар томонидан рус тилида ёзилган ёзувларни топдилар.

"Азиз, азиз до'стлар, о'ртоқлар, мен сизларга охирги марта мурожаат қиляпман. Балки ба'зиларингиз ҳаётга қайтасизлар, шунинг учун илтимос, буни о'қиб чиқинг ва барча яқинларимга, оиламга ва о'ртоқ танишларимга П.А. Виноходов о'зининг ёшлик ҳаётини шу қамоқхонада тугатганини етказинг", дейилган хабарлардан бирида.

Бошқа ёзувларда маҳбуслар панжара ортидаги вақтларини, аҳволларини тасвирлаб беришган ёки деворларга бош ҳарфларини қолдиришган.

Деворга "Мен чеккан сигареталар: "Казбек", "Пушка", "Полярнье"" деб ёзилган эди.

Марҳумнинг қариндошларининг Россия ФСБ томонидан махфийлаштирилган ко'рсатмалари Япония ҳукумати Совет фуқароларини хо'рлаганини ко'рсатади.

"Совет фуқаролигига эга бо'лган оилалар маҳаллий Япония ҳукумати томонидан турли чекловларга дучор бо'лган... 1944 йилгача яшаш учун рухсатномалар берилмаган." "Паспорциз Совет фуқаролари шаҳарни тарк этиш ёки ташқарига чиқиш ҳуқуқига эга эмас эдилар, чунки улар маҳаллий... ҳокимият органларининг энг қаттиқ назоратига бо'йсунардилар... (Улар – РТ) ко'пинча Совет фуқароларини полицияга чақиришарди, у ерда улардан Совет фуқаролигидан воз кечиш ва Манчжоу-гони муҳожир сифатида қабул қилиш со'ралган ва турли таҳдидларга дучор бо'лишган", деди японлар томонидан о'лдирилган маҳбуслардан бирининг беваси.

Кейинги тергов давомида Совет контрразведка агентлари шафқациз қирг'иннинг асосий айбдорлари ва ташкилотчиларини аниқлашга муваффақ бо'лишди.

Россия ФСБ томонидан махфийлаштирилган ҳужжатларга ко'ра, 1945-йил 9-августда Шимолий Хинган вилоят полиция бошқармаси бошлиг'и Кагеяма қамоқхонадаги барча маҳбуслар ва ҳибсга олинган совет фуқароларини ё'қ қилишни буюрган.

Қирг'инни вилоят полициясининг махсус бо'лими бошлиг'и Каваками бошқарган. Унга бегуноҳ одамларни қатл қилишда Ҳаилар шаҳар полициясининг махсус бо'лими бошлиг'и Акияма; ЙВМнинг 6-бо'лими бошлиг'и Ҳаилара Бито ёрдам берган; Ҳаилар шаҳар полицияси махфий хизмати бошлиг'и Каҳая Кава ва унинг жандарм қо'л остидагилари.

1945-йил 17-сентабрда со'роқ пайтида жандармерия сержанти маёр Мицуги Гокита полиция ходимлари ва жандармларнинг Совет фуқароларини қатл этишда иштирок этгани ҳақида ко'рсатма берди.

"Уч полиция ходимининг боши кесилди, улардан фақат биттасини биламан, Озава... Жандармлар орасида катта унтер-офицер Кавабе шахсан икки кишини о'зининг қиличи билан о'лдирди, бошқа жандармлар эса ҳибсга олинганларни қотиллик жойига олиб бориб, жасадларни чуқурга итариб, кейин полиция ходимлари билан бирга ко'мдилар", деб ко'рсатма берди Гокита со'роқ пайтида.

**"О'лим жазоси"**

Россия Федерал хавфсизлик хизмати (ФСБ) ма'лумотларига ко'ра, ушбу жиноят бо'йича тергов 1945-йил куз охирида якунланган.

"1945-йил 11 ва 12-ноябр кунлари Трансбаикал-Амур ҳарбий округининг ҳарбий трибунали Шимолий Хинган вилояти вилоят полиция бошқармаси бошлиг'и генерал-маёр Хасеки Кагеяма ва Ҳаилардаги Япония ҳарбий миссияси бошлиг'и подполковник Исуму Амано бощилигидаги япон ҳарбий хизматчилари, полиция ходимлари ва жандармларини Совет фуқароларини оммавий равишда о'лдирганликда айблаб, о'лим жазосига - отиб о'лдиришга ҳукм қилди. Ҳукм ижро этилди", деб та'кидлади ФСБ.

Мутахассисларнинг та'кидлашича, Япония хавфсизлик кучлари томонидан содир этилган жиноятлар ва қасослардан ташқари, Япониянинг биологик қуроллар ва г'айриинсоний инсоний тажрибаларни амалга оширишга интилиши ҳам яхши ма'лум. Бундай тадқиқот марказларидан бири Ҳаилар мустаҳкамланган ҳудудида жойлашган эди.

Олег Матвеевнинг тушунтиришича, япон олимлари узоқ вақтдан бери патоген бактериялар ва вирусларни, шунингдек, уларнинг биологик қурол сифатида ишлатилишини о'рганиб келишган. Бу Ҳарбиндан 20 километр жанубда жойлашган Япония қуролли кучларининг махсус бо'линмаси (731-бо'линма) иши эди.

"Хайлар бетон зиндонларида вабо бургаларини ташувчи каламушлардан фойдаланган ҳолда биологик уруш лабораториялари ҳам ташкил этилган. Хайлар қо'лга олингандан со'нг, совет сапёрлари вайроналарни зудлик билан тозалашлари ва вабо билан касалланган каламушларнинг шаҳар аҳолисини юқтиришининг олдини олиш учун барча биноларни дезинфекцияловчи эритма билан дезинфекция қилишлари керак эди", деб та'кидлади тарихчи.

О'з навбатида, ҳарбий эксперт Александр Широкорад РТ билан суҳбатда урушдан кейин СССР барча айбдорларни жавобгарликка тортиш учун катта са'й-ҳаракатлар қилганини та'кидлади.

"1947 йилда машҳур Хабаровск суд жараёнлари бошланди, натижада ушбу қуролни ишлаб чиққан японияликлар о'лим жазосига ҳукм қилинди - 25 йил." "Кейин, 1947 йилдан 1950 йилгача Совет Иттифоқида қатл қилинмади", деб хулоса қилди Широкорад.