Янги Зеландия сайловлари 2026: Нимани билишингиз керак

**Янги Зеландиядаги 2026 йилги сайловлар: Нималарни билишингиз керак**

Янги Зеландияда умумий сайловлар ҳар уч йилда бир марта ўтказилади.

7 ноябрь куни Янги Зеландия фуқаролари янги ҳукуматни сайлаш учун овоз бериш участкаларига боришади.

Сайловчилар эътиборини кун кечириш харажатларининг ошиши, ишсизлик ва соғлиқни сақлаш каби масалаларга қаратган ва улар парламент аъзоларини сайлайдилар.

Сайловолди сўровномалари аниқ бир фаворитни кўрсатмаяпти. Марказчи-ўнгчи амалдаги бош вазир Кристофер Лаксон 2023 йилдаги олдинги сайловда "иқтисодиётни ривожлантириш" ваъдаси билан ғолиб чиққан эди.

Мана Янги Зеландиядаги 2026 йилги умумий сайловлар ҳақида билишингиз керак бўлган барча маълумотлар.

Янги Зеландияда умумий сайловлар ҳар уч йилда бўлиб ўтади ва Аралаш Пропорционал Тизим (MMP) бўйича ўтказилади.

Ҳар бир сайловчи иккита овоз беради: бири ўз маҳаллий округидан парламентга вакил учун, иккинчиси эса сиёсий партия учун.

Бирор округда энг кўп овоз олган номзод ғолиб чиқади ва депутат бўлади.

Сиёсий партиялар эса парламентдан ўрин олиш учун умумий партиявий овозларнинг камида 5 фоизини тўплаши керак. Шунга кўра, ўринлар пропорционал тарзда тақсимланади - масалан, агар партия умумий партиявий овозларнинг 40 фоизини қўлга киритса, у партияларга ажратилган ўринларнинг 40 фоизига эга бўлади.

Янги Зеландия парламенти одатда 120 та ўринга эга - улардан 71 таси округларга ажратилган ва қолган 49 таси партиялар ўртасида пропорционал равишда бўлинади.

Янги Зеландиядаги сайловлар камдан-кам ҳолларда мутлақ кўпчиликни аниқлайди, шунинг учун партиялар ҳукумат тузиш учун коалициялар тузадилар.

Янги Зеландия кичик партиялар вакилликдан четда қолиб кетаётгани ҳақидаги хавотирларни бартараф этиш учун 1996 йилда MMP тизимини жорий қилган.

Ҳозирги ҳукуматга марказчи-ўнг Миллий партияси 2023 йилда ҳокимиятга келган Бош вазир Кристофер Лаксон раҳбарлик қилмоқда.

У ACT ва New Zealand First партиялари билан коалицияда бошқармоқда.

Унинг партияси иқтисодиётни бошқариш, бюджет профицитини тиклаш ва Янги Зеландиянинг пенсия жамғармаси тизими бўлмиш KiwiSaver’ни кенгайтиришга урғу бермоқда.

Асосий мухолифат — собиқ бош вазир Крис Ҳипкинс раҳбарлигидаги марказчи-сўл Лейбористлар партиясидир.

Лейбористлар эътиборни кун кечириш харажатларини камайтириш, соғлиқни сақлаш ва транспортни яхшилаш ҳамда уй-жой, иш ўринлари ва давлат хизматларига инвестиция киритишга қаратган.

Миллий партиянинг коалиция бўйича ҳамкорлари ҳам ўз устувор йўналишларига эга. Дэвид Сеймур бошчилигидаги ACT миграция сиёсатини кучайтиришни талаб қилган бўлса, Уинстон Питерс раҳбарлигидаги New Zealand First овоз бериш ҳуқуқига ўзгартиришлар киритишни таклиф қилиб, Янги Зеландияда овоз бериш фақат фуқаролар билан чекланиши кераклигини илгари сурмоқда.

Хлоя Сварбрик ва Марама Дэвидсон ҳамраислик қилаётган Яшиллар партияси яна бир даъвогардир. У бойлик солиғи, қайта тикланадиган энергия ва давлат хизматлари каби масалалар бўйича ташвиқот олиб бормоқда.

Маори манфаатларини ифодаловчи Te Pāti Māori ҳам парламентдаги ўринлар учун курашмоқда, унинг устувор йўналишлари қаторига уй-жой, соғлиқни сақлаш, таълим ва конституциявий ислоҳотлар киради.

Яшаш харажатлари Янги Зеландияликлар учун асосий масала бўлиб қолмоқда.

Ipsos компаниясининг 2026 йил сентябрдаги сўровномаси шуни кўрсатдики, респондентларнинг 63 фоизи инфляция ва яшаш харажатларини мамлакатдаги энг муҳим муаммолардан бири деб атаган. Соғлиқни сақлаш ва шифохоналар 44 фоиз билан иккинчи ўринни эгаллади, ундан кейин 34 фоиз билан иқтисодиёт бормоқда.

Ишсизлик ҳам тобора катта хавотирга айланмоқда, ўша сўровномада респондентларнинг 21 фоизи уни асосий муаммо сифатида белгилаган. У уй-жой масаласини ортда қолдириб, Янги Зеландиядаги тўртинчи энг муҳим муаммога айланди.

Овоз бериш участкалари маҳаллий вақт билан 7 ноябрь куни соат 09:00 да (6 ноябрь соат 20:00 GMT) очилади. Овоз бериш соат 19:00 да тугайди. Муддатидан олдин овоз бериш 26 октябрда бошланди, чет элда овоз бериш эса илгарироқ — 21 октябрда бошланган эди.

Дастлабки натижалар сайлов кечаси соат 19:00 дан бошлаб Янги Зеландиянинг расмий сайлов натижалари веб-сайтида босқичма-босқич эълон қилинади. Бу дастлабки рақамлар расмий якуний ҳисоб-китоб ҳисобланмайди.

Сайлов комиссияси ҳисоб-китоб ва текширувлар якунлангач, 27 ноябрь куни расмий натижаларни эълон қилиши керак.

Сайлов кечасидаги ҳал қилувчи натижа қайси партиялар ҳукумат тузиш учун энг яхши мавқега эга эканлиги ҳақида дастлабки ишора бериши мумкин. Аммо тенг кучлар курашида ҳеч бир партия мутлақ кўпчиликни қўлга кирита олмаса, музокаралар секинлашиши мумкин.

Шу сабабли, Янги Зеландияликлар кейинги уч йил давомида мамлакатни қайси партиялар бошқариши ва ким раҳбарлик қилишини билиш учун сайлов кечасидан кейин ҳам кутишларига тўғри келиши мумкин.