Янги ёввойи мушук тури кашф этилди — унинг фақат битта тирик вакили маълум
Узоқ вақт давомида қариндошдош турлари билан адаштириб келинган холдор ёввойи мушук Боливияда янги тур сифатида аниқланди.
**Янги ёввойи мушук тури кашф этилди — унинг фақат битта тирик вакили маълум**
Ушбу турнинг маълум бўлган ягона тирик вакили Боливиядаги ёввойи табиатни муҳофаза қилиш бошпанасида яшамоқда
Боливия ўрмонларидан топилган холли мушук янги тур сифатида тасдиқланди.
Уй мушуги катталигидаги ушбу кичик мушуксимон жонивор шу пайтгача ўхшаш холлари ва чизиқлари бўлган бошқа ёввойи мушуклар билан адаштириб келингани сабабли эътибордан четда қолган эди.
Бироқ, ДНК тадқиқотлари бу мушукнинг алоҳида турга тегишли эканлигини кўрсатди ва бу дунёдаги энг сирли сутмизувчилар ҳақида ҳали қанчалик кўп нарса номаълум бўлиб қолаётганини яна бир бор исботлади.
Олимлар ушбу кашфиёт шерлар, қоплонлар ва йўлбарслар каби йирик қариндошларига қараганда жамоатчилик эътиборидан анча четда қолган Жанубий ва Марказий Америкадаги кичик ёввойи мушуклар гуруҳи — йўлбарс мушукларини (тигрино) муҳофаза қилишга кўпроқ эътибор қаратишига умид қилмоқдалар.
Мушукка «Тигрино» деб лақаб қўйишган
Йўлбарс мушуклари — Марказий ва Жанубий Америкада, Коста-Рикадан тортиб Боливия ва Аргентинагача бўлган ҳудудларда учрайдиган кичик, холли ёввойи мушуклардир.
Улар бир-бирига жуда ўхшаш бўлиб, ҳатто мутахассислар ҳам уларни ажратишда қийинчиликка дуч келишади.
«Дунё учун янги тур —
Леопардус тилсаё
кашф этилгани ажойиб натижадир», дейди Боливиянинг Ла-Пас шаҳридаги Сан-Андрес Олий университети ходими Паола Ногалес-Аскаррунс.
«Ҳали ҳам кашф этилишини кутаётган янги турлар борлиги ҳайратланарли: бунинг учун вулқонга, оролга ёки денгиз тубига боришимиз шарт эмас».
Онцилла ёки шимолий йўлбарс мушуги ҳам унга жуда ўхшаш
Ушбу турнинг фақат битта тасдиқланган вакили маълум — у Боливиядаги қутқарув бошпанасида яшайди, аммо олимлар бошқалари ҳам борлигига ишонишади.
Айнан «Тигрино» лақабли 10 ёшли мушук олимларни ушбу кашфиётга етаклади.
Боливиялик олима доктор Ногалес-Аскаррунс бошпанада кўнгилли бўлиб ишлаётганида, бу мушукнинг ғайриоддий эканлигини пайқаб қолган.
Уни маҳаллий аҳоли вакили ўрмондан топиб олган ва аввалига оддий уй мушукчаси деб ўйлаган. Аммо у улғайган сари, ўзини уй мушугидек тутмаслиги аён бўлган.
Доктор Ногалес-Аскаррунс мамлакатнинг Юнгас минтақасидаги зич ўрмонларда кичик ёввойи мушуклар кўрилгани ҳақида эшитган эди, аммо олимлар уларни тадқиқ қилишмаганди.
Бу жумбоқни ҳал қилиш учун у дунёнинг бошқа мамлакатларидаги тадқиқотчилар билан бирлашиб, тирик ҳайвонлар ва музей экспонатларининг ДНКсидан фойдаланган ҳолда йўлбарс мушукларининг оилавий тарихини ўрганиб чиқди.
«Улар ҳақида жуда кам маълумот ёки фотосуратлар бор, музейларда бирорта ҳам намуна йўқ эди, шунинг учун улар яшириниб келган, чунки ҳеч ким уларни қидирмаган», дейди Бразилиядаги Рио-Гранде-ду-Сул Понтифик католик университетининг табиатни муҳофаза қилиш генетики Эдуардо Эйзирик.
нашр этилган тадқиқот яна бир қатор кутилмаган янгиликларни очди. Унга кўра, йўлбарс мушукларининг учта эмас, балки бешта тури мавжуд бўлиб, улар қаторига Боливиянинг янги тавсифланган Тилькая мушуги (
Леопардус тилсаё
) ҳам киради.
Боливия минглаб ноёб ўсимлик ва ҳайвонлар яшайдиган зич ўрмонларга эга
Бироқ, турни аниқлаш — бу фақат биринчи қадамдир.
Оксфорд университетининг Ёввойи табиатни муҳофаза қилиш тадқиқот бўлими ҳаммуаллифи доктор Кэролайн Сарторнинг айтишича, бу кашфиёт табиатни муҳофаза қилиш учун жуда муҳим, чунки бирор турнинг нима эканлигини ёки қаерда яшашини билмай туриб, уни ҳимоя қилиб бўлмайди.
«Бу ҳайвонлар ҳажми жиҳатидан уй мушугига ўхшайди, шунинг учун биз уларнинг ҳаммасини аллақачон биламиз деб ўйлашингиз мумкин, аммо бу кашфиёт дунёнинг кам ўрганилган ҳудудларида ҳали қанчалик кўп биохилма-хиллик очилиши кераклигини кўрсатади», деди у.
Йўлбарс мушуклари турлари ўрмонларнинг кесилиши, яшаш муҳитларининг йўқолиши ва ноқонуний ов қилиш туфайли йўқ бўлиб кетиш хавфи остида деб ҳисобланади, гарчи янги тур аввалги баҳолашларга киритилмаган бўлса-да.
Янги кашфиёт дунёдаги мушуклар оиласи — барча уй ва ёввойи, катта ва кичик мушуклар — маълум бўлган 41 турдан 44 ёки 45 тагача кенгайишини англатади
Бу кашфиёт дунёдаги мушуклар оиласи учун янада кенг аҳамиятга эга бўлиши мумкин.
Ёввойи ва уй мушуклари Felidae (мушуксимонлар) биологик оиласига тегишли бўлиб, у кичик уй ҳайвонларидан тортиб улкан йўлбарсларгача бўлган барча тирик мушук турларини ўз ичига олади.
Расман 41 та тур тан олинган, аммо янги кашфиёт ва йўлбарс мушукларининг бир нечта тури бўлиши мумкинлиги ҳақидаги хулоса бу сонни 44 ёки ундан кўпга етказади.
Шотландия Миллий музейининг сутмизувчилар бўйича мутахассиси Эндрю Китченер (у тадқиқотда иштирок этмаган) Жанубий Американинг йўлбарс мушуклари деб аталадиган кичик холли мушуклари «таксономик даҳшат» бўлиб келганини айтади.
«Бу мушуклар жуда чалкаш, чунки улар бир-бирига жуда ўхшаш ва музейларда намуналар кам, шунинг учун генетика янги турларни очгани сари биз ҳали ҳам уларни бир-биридан ажратишни ўрганмоқдамиз», деди у.