«Ягона онаман, маошим 41 000 фунт стерлинг ва ҳафталик харидларимни 40 фунт билан чеклайман.» Бюджетдан нима кутяпсиз?

«Мен 41 000 фунт маош оладиган ёлғиз онаман ва ҳафталик харидларимни 40 фунт билан чеклайман.» Бюджетдан нима кутяпсиз?

Хлоя, Эмили ва Роберт BBCга Бюджетда нималарни кўришни хоҳлашлари ҳақида гапириб беришди

Молия вазири Жон Ҳили чоршанба куни ўзининг биринчи Бюджетини тақдим этиши кутилмоқда.

Ўтган йилларга қараганда, унинг мазмуни ҳақида жуда кам маълумот сизиб чиқди, ваҳоланки Ҳилининг солиқ ва харажатлар режалари ҳукуматнинг қарз олиш харажатлари «тарихий энг юқори даражада» бўлган бир вақтда жиддий текширувга дуч келади.

BBC News турли даромадга эга одамлар билан уларнинг молиявий аҳволи ҳақида нималарни ҳис қилаётгани ва Бюджетдан нима кутаётгани ҳақида суҳбатлашди.

Хлоянинг айтишича, уни энг кўп ташвишлантираётган нарса — яшаш минимуми харажатларидир. Эри тўрт йил олдин вафот этган ва у 16 ёшли ўғлини ёлғиз ўзи ўстирмоқда.

У Жанубий Лондон атрофидаги мезонетининг ижара ҳақи уй-жой уюшмаси томонидан қўллаб-қувватланаётганидан жуда миннатдор, аммо коммунал тўловларни бўлишган пайтларида ҳаёт осонроқ бўлганини айтади. «Иккита даромад катта фарқ қилади.»

Ўтган йил давомида унинг энергия тўловлари кескин ошди ва у ҳозирда газ ва электр энергияси учун ойига 200 фунт атрофида тўлайди.

«Биз тежамкорроқ бўлишга ҳаракат қиляпмиз, идиш юваётганда иссиқ сувни қанча вақт оқизиб қўйишимиз ҳақида кўпроқ ўйлаяпмиз.»

40 ёшли Хлоя ва унинг ўғли M&С'га бориш ва кинога тушиш каби кўнгилочар нарсаларни чеклашди ва у энди ҳафталик озиқ-овқат харидини 40 фунт атрофида ушлаб туришга ҳаракат қилмоқда.

Аммо у 200 фунтлик маҳаллий солиқ (council tax) тўлови ёки турли соғлиқ муаммолари, жумладан, ревматоид артрит учун дори-дармонларга сарфлайдиган маблағи бўйича ҳеч нарса қила олмайди.

Хлоя ёлғиз оналик/оталик оилалари учун кўпроқ ёрдам берилишини хоҳлайди.

«Мен нафақа олмайман, лекин толиқ ставкада ишлайман ва бу жуда қийин. Ҳукумат ёрдам бериш учун яна бирор нарса қила оладими? Балки солиқ тўловимиз бўйича бирор нарса қилар.»

29 ёшли Роберт Портлок ҳамиша Гейтсҳедда ота-онаси билан яшаб келган ва кўчиб ўтишни хоҳлайди. Аммо у бунга қурби етишига ишонмайди.

Ижара ҳақи унинг энг катта ташвиши бўлар эди, дейди у ва ўз ҳудудидаги кичик хонадон унинг ойлик маошининг тахминан икки учдан бир қисмига тушишини тушунтиради.

«Маҳаллий солиқ ва энергия тўловлари ҳам унга қўшилади. Озиқ-овқат ҳам. Менга ТВ лицензияси, кенг полосали интернет, машинам ва ижтимоий ҳаёт учун озроқ пул керак бўлади. Унгача мен минусда бўламан.»

Робертнинг ҳозирги энг катта харажати — бу унинг машинаси бўлиб, унинг айтишича, Нюкасл аэропортидаги иш жойига бориб-келишдаги 32 миллик масофа учун унга машина жуда зарур. Аммо у машина лизинги, суғурта, ёқилғи ва солиқ учун ойига 750 фунт тўлайди.

У молия вазиридан ёқилғи божи ва даромад солиғини камайтиришни ёки жисмоний шахсларнинг солиқ солинмайдиган даромад чегарасини (personal allowance) ҳозирги 12 570 фунтдан тахминан 16 000 фунтгача оширишини хоҳлайди.

У уй-жой бозорига киришни (уй сотиб олишни) хоҳлайди, аммо ҳозирча бу жуда олис бўлиб туюлади. Ҳукумат Англияда 2,5% бошланғич бадали бўлган биринчи марта уй сотиб олувчиларга ёрдам бериш дастурини эълон қилди, аммо Роберт шундай дейди: «Ҳозирги вақтда уй учун пул жамғаришнинг иложи йўқ.»

Эмили Нелсон ўтган йили A-level имтиҳонларини топширди ва ўз ёшидаги минглаб бошқалар сингари, коллежни тугатгандан бери иш топа олмади.

Свиндонлик 19 ёшли қиз аниматор бўлишни хоҳлайди, аммо ҳозирча у чакана савдо ва сотув соҳасидаги ишларга ҳамда шогирдлик дастурларига топширмоқда. Кўп ҳолларда иш берувчилардан ҳеч қандай жавоб олмайди.

«Мен қўлимдан келганича ҳаракат қиляпман, фақат шуни қила оласиз. Бу маълум даражада бўғадиган ҳолат. Ҳамма эплай олаётганини кўрасиз ва ўзингизни эплай олмаётгандек ҳис қиласиз.»

У ҳукумат корхоналарга кўпроқ ёш ходимларни ишга олишлари учун кўпроқ молиявий ёрдам беришини хоҳлайди. У шунингдек, ўқитиш ва ҳукуматнинг

Аммо Эмили одамлар бир йилдан кегин муносиб бўлиши керак деб ҳисоблайди.

У ота-онаси билан яшамоқда, аммо бир кун келиб кўчиб ўтишга умид қилмоқда. «Ота-онам аввал иш топишимни хоҳлашади. Улар мени ҳали кўчиб кетишга мажбурламаяпти.»

Автосалонлар ўртасида машиналарни ташийдиган ва етказиб бериш билан шуғулланадиган профессионал ҳайдовчи Дейв Ҳербертнинг айтишича, бу йил ёқилғи нархлари «жиннича» бўлди.

У иш ва шахсий фойдаланиш учун бензинга ойига 350 фунт атрофида сарфлайди. Бу йил бошидагига қараганда 40% дан 50% гача кўп, дейди у.

У Инисддудаги уйидан Каdiffга ишга бориб келиши керак, бу бориб-келиш учун 62 миллик масофа. «Мен гибрид машинам бўлишини жуда хоҳлардим, лекин ҳатто энг арзон ишлатилган машина ҳам жуда қиммат.»

12 ёшли қизи бор, оилали, 48 ёшли Дейвнинг айтишича, у ёқилғи учун қўшимча пулни «онсиз ҳам тор бўлган бюджетдан» топиши керак ва колонкада ёқилғи қуйишдан «қўрқади».

«Улар Бюджетда қила оладиган энг яхши нарса — маълум бир муддатга ёқилғи божини кескин бекор қилиш ёки камайтириш бўлар эди.»

Асосий ёқилғи божи ставкаси 2011 йил марч ойидан бери бир литр учун 57,95 пенс даражасида музлатиб қўйилган, аммо Дейв шундай дейди: «Уни музлатиб қўйиш орқали бизга нимадир беришаётгандек туюлади, лекин аслида улар ҳамон буни биздан тортиб олишмоқда.»

Яқинда Лейбористлар партиясига аъзо бўлган Жонатан Уитвам молия соҳасида ишлайди ва ипотекаси билан бир қаторда, энг катта харажати икки қизининг университетда ўқишини қўллаб-қувватлаш эканини айтади. Эссексда яшайдиган у ва унинг аёли қизларининг йилига тахминан 18 000 фунт бўлган ижара ҳақини тўлашади.

Унинг қизлари меҳнат фаолиятини ҳар бири 45 000 дан 60 000 фунтгача бўлган қарз, плюс йилига 5 000 дан 8 000 фунтгача мураккаблашиб борадиган фоизлар билан бошлашади.

«Мен олий маълумот учун тўлашга қарши эмасман, чунки бу дунёқарашни кенгайтириш ва жуда яхши ҳаёт тажрибасига эга бўлишнинг ажойиб усули деб ҳисоблайман. Аммо фикримча, фоизлар бекор қилиниши ёки 1% дан паст даражада чекланиши керак, акс ҳолда бу уларнинг бутун ҳаётининг салмоқли қисми давомида бўйнидаги сиртмоқ бўлиб қолади.»

Кенгроқ олганда, 52 ёшли Жонатан «қайта тақсимлаш» номи билан ўзи каби кўп даромад оладиганлар учун солиқларнинг оширилишини маъқуллаган бўлар эди. У шунингдек, активлари 10 миллион фунтдан ортиқ бўлган одамлар учун бир марталик бойлик солиғи ва нефт, газ ҳамда банк секторлари учун янги солиқларни кўришни хоҳлайди.

«Агар биз яхшироқ йўллар, шифохоналар, мактабларни хоҳласак, кўпроқ солиқ йиғишимиз керак.»

Ворксоплик Кристин Моррис саккиз йилдан бери нафақада ва давлат пенсияси ҳамда марҳум эридан қолган кичик шахсий пенсия ҳисобига яшайди.

«Харажат ва даромадни тенглаштириш жуда қийин,» дейди 78 ёшли Кристин. «Мен таътилга бораман, лекин яшаш учун жамғармаларимдан кўпроқ сарфлаяпман.»

Бош вазир вазирлардан газ тўловларидан доимий абонент тўловларини (standing charges) олиб ташлашни кўриб чиқишни сўраган бўлса-да, Кристин ёлғиз яшайдиган одамлар учун одатда юқорироқ бўлган электр энергияси бўйича абонент тўловлари масаласида маълум енгилликлар бўлиши керак деб ҳисоблайди.

У шунингдек, ҳукумат пенсия ёшига етган ва ҳафтасига 238 фунт ёки ундан кам оладиган одамлар учун даромадни текшириш орқали бериладиган пенсия кредитидан фойдаланиш имкониятини кенгайтиришини хоҳлайди. Кристин ҳозирда 241 фунт олади ва шу сабабли озгина етмай қолади.

Уни

Кристин янги хизмат жорий этилиши учун вақт керак бўлади деб ҳисоблайди. Бу орада у «камроқ пенсия олиш ва барибир ўзимга керакли парвариш учун аввалгидек пул тўлашга мажбур бўлишдан» қўрқади.