Хусийлар назорат учун курашаётган Яманнинг фронт чизиғидаги шаҳри ичидан репортаж

Ямандаги фронт чизиғи шаҳридан репортаж: Ҳусийлар назорат учун курашмоқда

«Бу биринчи дрон», деди Яманнинг жануби-ғарбида биз билан бирга кетаётган аскар. «Одатда ундан кейин ҳужум бошланади».

Биз буталар остига яширинганимизда, тепамиздаги ғўнғиллаган овоз кучайди, сўнгра машинага қайтиб ўтириб, йўлда давом этдик.

Тахминан 10 дақиқадан сўнг, бирин-кетин бир нечта кучли портлаш овозлари эшитилди, аммо уларнинг қаерга тушгани номаълум эди.

Таизнинг жануби-ғарбидаги тоғларда фронт чизиғи айнан қаердан бошланишини билиш қийин.

Саудия Арабистони томонидан қўллаб-қувватланадиган ҳукуматпараст кучлар шу ой бошида Қизил денгиз соҳили бўйлаб ҳаракатланиб, муҳим денгиз йўлини эгаллаб олган ва Ямандаги фуқаролар урушини кучайтирган ҳусийчи жангчиларни ортга чекинтиришга ҳаракат қилмоқда.

Жангларни яқиндан кузатиш учун биз ҳукумат кучлари билан бирга Таиздан назорат-ўтказиш пунктлари орқали уларнинг назорати тугайдиган ва ҳеч кимга тегишли бўлмаган ҳудуд бошланадиган нуқтагача бордик.

Тоғ ёнбағирларида уйлар тарқоқ жойлашган, бироқ оилалар зўравонликлардан қочиб кетгани сабабли уларнинг аксарияти бўшаб қолган.

Ҳудудда ваҳимали сукунат ҳукмрон, шаҳарда тинимсиз ҳаракатланадиган машиналар ёки мотоцикллар кўринмайди. Фақатгина чорва молларининг маъраши ва икки томондан отилаётган снарядлар овози эшитилади.

«Менинг еримга иккита миномёт снаряди тушди», деди фронт чизиғидан тахминан 1 км (0,6 миля) узоқликдаги уйи ташқарисида эчки боқиб юрган Али.

Унинг айтишича, тинимсиз ўққа тутиш ва отишмаларга бардош бера олмагани учун болаларини қочқинлар лагерига юборган. Ўзи эса ҳайвонларига ғамхўрлик қилиш учун хотини ва сингиллари билан қолган.

«Мен жуда қўрқаман, — деди у, — лекин бошқа чорам йўқ, ҳайвонларимизсиз ҳаммамиз оч қоламиз ва барибир ўламиз».

У яқин кунларда ҳусийлар бу ҳудудни эгаллаб олса, қасос олинишидан қўрқиб, фақат исмини айтди. Ҳусийлар томонидаги манбалар бизга қўшин тўплашаётгани ва йирик ҳужумга тайёргарлик кўришаётганини маълум қилди. Бу ҳақда ҳукумат кучларига айтганимизда, улар бундан хабардор эканликларини ва ўзлари ҳам тайёргарлик кўришаётганини билдиришди.

Фронт чизиғига энг яқин назорат-ўтказиш пунктида биз тоғнинг юқори қисмидаги позициялардан, яъни илгарилаб бораётган ҳусийлардан атиги бир неча юз метр узоқликдан қайтган жангчиларни учратдик. Улардан бирининг айтишича, 18 нафар ҳукумат аскарининг жасади унинг бўлинмаси ўқ узиши мумкин бўлган, аммо етиб бора олмайдиган ҳудудда ётибди.

«Биз уларнинг устидан ўқ узамиз, лекин уларни олиб чиқиб кета олмаймиз», деди у.

Тўрт йил давомида амал қилган сулҳ бузилганидан кейин, 10 сентябрь куни ҳусийлар Таиздан 85 км ғарбда жойлашган Қизил денгиздаги стратегик Моха портини эгаллаб олганидан бери Таиз атрофидаги жанглар кучайди.

Гуруҳ Европа ва Осиёни боғловчи ҳаётий муҳим денгиз йўли — стратегик Боб ал-Мандаб бўғозига қараган ҳудуднинг бир қисмини назорат остига олди. Бу минтақавий таъминотдаги узилишлар хавфи ортиши фонида нефть нархининг кўтарилишига олиб келди.

Таиз — Яманнинг учинчи йирик шаҳри ва маданий пойтахти бўлиб, у ерда бир миллионга яқин аҳоли истиқомат қилади. У Яман шимолидаги ҳусийлар назоратидаги ҳудудлар ва жанубдаги ҳукумат назоратидаги ҳудудлар ўртасидаги муҳим чорраҳада жойлашган ҳамда бир неча томондан фронт чизиғи билан ўралган.

Ҳукумат кучлари Таиз марказини назорат қилади, ҳусийларнинг позициялари эса шимол ва шарқда жойлашган. Сўнгги пайтларда энг шиддатли жанглар ғарбий йўналишларда бўлиб ўтди, у ерда ҳар икки томон шаҳардан жанубга чиқиш йўлига қараган тепаликлар учун курашмоқда. Агар ҳусийлар бу ҳудудларни эгаллаб олса, ҳукумат кучлари учун Мохани қайтариб олиш анча қийинлашиши мумкин.

Биз Таизга Яманнинг халқаро миқёсда тан олинган Президентлик раҳбарлик кенгаши ва ҳукумати жойлашган жанубдаги Адан шаҳридан йўлга чиқдик.

Йўл бўйидаги 30 га яқин назорат-ўтказиш пунктлари турли командирлар томонидан назорат қилинадиган йўл қисмларини белгилаб турарди — бу ҳукумат томонидаги кучларнинг қанчалик тарқоқ эканлигининг яққол белгисидир.

Шаҳарга яқинлашганимизда, ёнимиздан тез ёрдам машиналари ўта бошлади. Ярим соат ичида Таизнинг бош шифохонасига йўл олган камида бешта машинани санадик. Шафқатсиз жанглар марказидаги шаҳарга кириб бораётганимиз яққол сезилиб турарди.

Биз қоронғи тушганда етиб келдик. Дўконлар чироқлари ёниқ, ресторанлар тўла, болалар кўчаларда ўйнашарди. Аммо вақти-вақти билан шаҳар атрофидаги тоғлардан келаётган снарядлар гумбурлаши ва ўқ овозлари бу манзарани бузиб турарди.

Таиз узоқ вақтдан бери мамлакатдаги вайронкор фуқаролар урушининг асосий жанг майдони бўлиб келган. 2015 йилда ҳукуматни Санодан қувиб чиқаргандан сўнг, ҳусийлар Таизни ҳам эгаллашга уринишган, бироқ маҳаллий кўнгиллилар томонидан шаҳарнинг катта қисмидан сиқиб чиқарилган эди.

Эндиликда, ўзларининг сўнгги ҳужумларида ҳусийлар бошқа қуроллар қатори дронлардан ҳам кенг фойдаланмоқдалар.

Саудия Арабистони, Ғарб давлатлари ва БМТ экспертларининг фикрича, уларнинг асосий ташқи етказиб берувчиси Эрон бўлиб, у қурол-яроғ, молиявий маблағ ва ҳарбий маслаҳатлар бериб келади. Эрон бундан аввал ҳусийларга қурол етказиб беришини инкор этган ва уларни фақат сиёсий жиҳатдан қўллаб-қувватлашини билдирган.

Кўп йиллар давомида ҳусийлар болаларни аскарликка жалб қилаётгани ҳақида тинимсиз хабарлар берилган ва ҳукумат аскарларидан бири фронт чизиғида уларга дуч келганини айтди.

«Яманлик болага қараб ўқ узиш жуда қийин. Лекин улар сизга қурол ўқталиб турганда, ўзингизни ҳимоя қилишингиз керак», деди у.

Ҳусийлар 2022 йилда БМТ билан бу амалиётга чек қўйишга ваъда берувчи «ҳаракатлар режаси»ни имзолаган эди. Би-би-си ҳукумат кучлари сафида хизмат қилаётган ўсмирлар билан ҳам гаплашди.

Шу билан бирга, Саудия Арабистони бошчилигидаги коалиция Яман ҳукуматини қўллаб-қувватламоқда ва уни қурол-яроғ билан таъминламоқда. Саудия ҳарбийлари Қизил денгиз соҳилидаги ҳусийлар позицияларига юзлаб ҳаво зарбалари берди, ҳусийлар эса Саудия Арабистонининг жануби-ғарбий қисмидаги шаҳарлар ва инфратузилмага дронлар ва ракеталар отди.

Ўша куни кечқурун Таиздаги «Ал-Тавра» шифохонасида фронт чизиғидан ярадорлар жонлантириш бўлимига олиб келинаётган эди, биз кўрган ҳар бир койка банд эди.

Уларнинг баъзилари жангчилар, бошқалари эса тинч аҳоли вакиллари эди. 12 ёшли Ғана Набил эчки боқиб юрганида бошига снаряд парчаси теккан. Оиласининг айтишича, яқин атрофга ҳусийларнинг миномёт снаряди тушган.

У ҳушсиз ётарди, боши боғланган, юзи шишган ва кўкарган эди. Оиласи унинг уйғонганидан кейин ҳаёти қандай бўлишини билиш учун каравоти ёнида кутиб турарди.

Шифокорнинг менга айтишича, жароҳат унинг миясига шикаст етказган. «У ҳеч қачон аввалгидек бўла олмайди», деди у.

Таиздан тахминан 20 км жанубда жойлашган «Ал-Мониг» қочқинлар лагерида Моха ва жанглар бўлаётган қишлоқлардан қочиб келган оилалар юзлаб чодирлар орасига жойлашаётган эди.

Бизга сўнгги 10 кун ичида 200 та оила келганини айтишди.

Марям Салеҳ (исми ўзгартирилган) бир ҳафта олдин Мохадан эри ва беш фарзанди билан келган. Кенжаси етти ёшда. Марям кунлик овқат сотиб олиш учун сотиладиган бош кийим тўқиб ўтирарди.

«Биз ялангоёқ юрдик ва ўзимиз билан ҳеч нарса олмадик, фақат болаларимизни олдик», деди у менга.

Унинг айтишича, улар қочиб кетаётганда жияни миномёт парчасидан ҳалок бўлган. У Марямнинг орқасидан келаётган бўлган. У оиланинг олдида ҳам, орқасида ҳам тўқнашувлар ва снайперлар отишмасини тасвирлаб берди ва кейин тоғда қуролланган одамларни кўрганини айтди.

«Биз тамом бўлдик деб ўйлагандик», деди у. Болалар чинқириб йиғлашарди, лекин оила йўлда давом этди, дея қўшимча қилди у.

Фатма Муҳаммад Салеҳ бошқа бир оиланинг чодири ташқарисида бўш гуруч қопи устида ётарди. Унинг ногиронлиги бор ва юра олмайди, у ухлаш учун ўз жойи йўқлигини айтди: «Менда ҳеч нарса йўқ... бошпана ҳам, тўшак ҳам, оила ҳам йўқ. Ҳеч нарса».

Фатманинг айтишича, жанглар уларнинг қишлоғига етиб келганида, у икки ўғли ва уларнинг болалари билан бирга бўлган. Аммо у уларнинг ҳаракатини секинлаштираётгани учун болаларни олиб қочишни айтган.

Унинг айтишича, у кейинги икки кунни қўллари ва тиззаларида эмаклаб ўтказган.

«Мен эмаклаб борардим, ўқлар бу ердан, снарядлар у ердан келарди. Ўқлар бу ерда, снарядлар у ерда. Тепамда эса худди момақалдироқдек гулдурарди. Мен Худога ибодат қилардим».

Унинг айтишича, кейин мотоциклдаги бир киши уни кўриб қолиб, лагерга олиб келган. Ўшандан бери у оиласини кўрмаган.

22 сентябрь куни БМТнинг Қочқинлар бўйича агентлиги шу ойда Яман бўйлаб 130 мингдан ортиқ одам уй-жойини тарк этишга мажбур бўлганини маълум қилди, бу фуқаролар уруши туфайли аллақачон уй-жойини тарк этган 5,2 миллион кишига қўшимчадир.

У яна 100 минг киши — Фатма каби — яқин уч ой ичида уйларини тарк этишга мажбур бўлиши мумкинлигидан огоҳлантирди.